IV SA/Wr 868/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA - Henryk Ożóg Sędziowie: Sędzia WSA - Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Sędzia WSA - Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant Anna Rudzińska po rozpoznaniu na rozprawie w Wydziale IV w dniu 23 lutego 2007 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zdolności do służby wojskowej I. uchyla decyzję I i II instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Orzeczeniem z dnia [...] r. Nr [...], podjętym na podstawie na podstawie art. 29 ust. 1 w zw. z art. 26 ust. 1 i art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416) oraz § 3 ust. 7, § 4 ust. 8, § 9 pkt 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie utworzenia wojskowych komisji lekarskich oraz określania ich siedzib, zasięgu działania i właściwości (Dz. U. Nr 151, poz. 1594) oraz § 22 ust 1 i 2, § 23 ust 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 151, poz. 1595 z późn. zm.), Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska we W. utrzymała w mocy orzeczenie Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w P. z dnia [...] r. nr [...] o uznaniu D. J. zdolnym do czynnej służby wojskowej w grupie pierwszej i przyznała kategorię "A" zdolności do służby. Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska w P. rozpoznała u D. J. zaburzenia nerwicowe nieznacznie upośledzające zdolności przystosowawcze, nadużywanie alkoholu bez cech uzależnienia, wzrost powyżej 185 cm oraz otyłość nie upośledzającą sprawności ustroju. Powyższe schorzenia Komisja zakwalifikowała jako schorzenia określone w § 66 pkt 1, § 72 pkt 1, § 1 pkt 1 i 6 załącznika nr 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 151, poz. 1595 z późn. zm.). Zdaniem organu rozpoznane schorzenia kwalifikują stronę jako zdolną do czynnej służby wojskowej w grupie I, kat. "A". W uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono, że ustaleń dokonano w oparciu o przedstawioną dokumentację leczenia, badania własne i specjalistyczne. W odwołaniu od powyższej decyzji D. J. nie zgadza się z ustaloną kategorią zdolności do czynnej służby wojskowej, motywując to zaburzeniami ze strony stanu psychicznego. Odwołujący się podnosi, iż od kilku lat leczy się psychiatrycznie z powodu zaburzeń urojeniowych, a także uczestniczy w zajęciach grup wsparcia mających mu pomóc w utrzymaniu abstynencji. Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska we W. po rozpatrzeniu odwołania i analizie dokumentacji orzeczniczo-lekarskiej nie stwierdziła nieprawidłowości mogących stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i utrzymała je w mocy. W świetle posiadanej dokumentacji medycznej oraz wykonanych badań lekarskich (miedzy innymi psychiatryczne) nie wynika by aktualny stopień upośledzenia zaburzeń ze strony stanu psychicznego upośledzał sprawność ustroju w stopniu uzasadniającym uznanie badanego w Grupie I osób orzekanych za niezdolnego do czynnej służby wojskowej. W ocenie Rejonowej Komisji Lekarskiej, Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska prawidłowo uznała, że zaburzenia nerwicowe nieznacznie upośledzające zdolności przystosowawcze oraz nadużywanie alkoholu bez cech uzależnienia zakwalifikowane przez badającego lekarza specjalistę z psychiatrii wg § 66 pkt 1 i § 72 pkt 1 z załącznika nr 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r., kwalifikują w grupie I osób badanych do kategorii "A" zdolności do czynnej służby wojskowej. Również pozostałe schorzenia zakwalifikowane wg § 1 pkt l i 6 załącznika nr 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r., kwalifikują badanego w grupie I osób orzekanych do czynnej służby wojskowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu D. J. wniósł o uchylenie powyższego orzeczenia. Skarżący motywuje to zaburzeniami ze strony stanu psychicznego, które jego zdaniem, powodują niemożność wykonywania podstawowych czynności życiowych i niezdolność do prawidłowego funkcjonowania społecznego. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuca także naruszenie art. 77 oraz art. 7 i 8 k.p.a. Podnosi, iż od września 2002 r. leczy się w Poradni Zdrowia Psychicznego w P. Z diagnoz wynika, że ma zaburzenia psychiczne w tym lękowe. Zaburzenia nerwicowe i psychiczne poalkoholowe powodują zaburzenia we wszelkich sferach jego życia. W odpowiedzi na skargę Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska we W. wniosła o jej oddalenie jako niezasadnej podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Do kompetencji sądu administracyjnego należy kontrola orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej będącego decyzją administracyjną organu wojskowego pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z postanowieniami art. 184 Konstytucji RP i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z dnia 20 września 2002 r. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowane jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem materialnym i przepisami procesowymi. Uchylenie decyzji administracyjnej względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy. W świetle powyższego, kontrola orzeczeń wojskowych komisji lekarskich orzekających o zdolności do służby wojskowej, dokonywana przez sąd administracyjny, sprowadza się do sprawdzenia prawidłowości postępowania poprzedzającego ustalenie stanu zdrowia kandydata, a w szczególności, czy badanie stanu zdrowia było wszechstronne, oparte wyczerpującym wywiadzie chorobowym i pełnych badaniach przedmiotowych oraz czy dokonana następnie kwalifikacja zdolności kandydata do określonej służby wojskowej była zgodna z przepisami w sprawie zasad określenia zdolności do służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania komisji lekarskich w tych sprawach. Rozstrzyganie o zdolności do czynnej służby wojskowej odbywa się w postępowaniu administracyjnym z gwarancjami dwuinstancyjnego toku orzecznictwa o charakterze sformalizowanym i z zagwarantowaniem czynnego udziału kandydata w tym postępowaniu. Nie ulega wątpliwości, że w sprawach ustalenia zdolności do służby wojskowej zasadnicze znaczenie ma kwestia zebrania odpowiednich danych co do wiedzy medycznej. Wprawdzie istotą orzecznictwa wojskowych komisji lekarskich nie jest stwierdzenie stanu zdrowia kandydata, ale dopiero pełna wiedza medyczna pozwala na rozstrzygnięcie o zdolności do służby wojskowej oraz o zakwalifikowaniu do odpowiedniej kategorii tej służby. Oceniając pod względem zgodności z prawem materialnym i procesowym rozstrzygnięcie będące przedmiotem osądu, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie doszło bowiem do naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy. Wojskowe komisje lekarskie, jako organy administracji publicznej, podejmują decyzje administracyjne w indywidualnych sprawach, w zakresie spraw rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych (nazywanych w przepisach orzeczeniami), poddane są mocy obowiązującej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z jego art. 1 pkt 1. Przepisy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, jako lex specialis, regulują pewne kwestie odmiennie od rozwiązań przyjętych w k.p.a. W sprawach jednak nie uregulowanych w rozporządzeniu przepisy kodeksu znajdują zastosowanie w pełnym zakresie. Ustalając stan faktyczny w sprawie wojskowe komisje lekarskie są związane zasadami ogólnymi przyjętymi w k.p.a., w szczególności zasadą prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 kodeksu, z której wynika obowiązek wszechstronnego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz właściwej jego kwalifikacji prawnej. W przedmiotowej sprawie naruszono przepisy prawa procesowego, gdyż zostały prawidłowo ustalone przesłanki warunkujące ustalenie stopnia zdolności do służby wojskowej skarżącego, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym i dokonanej na jego podstawie ocenie stanu faktycznego. Warunkiem wydania prawidłowej decyzji jest podejmowanie przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 7 i 77 §1 k.p.a.). Organ ma obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji. Ponieważ ustawa o powszechnym obowiązku oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach nie określają, jakie elementy powinno zawierać uzasadnienie orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej, to również w tym zakresie znajduje zastosowanie przepis art. 107 § 3 k.p.a., stosownie do którego uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Tymczasem w zaskarżonym orzeczeniu brak jest nie tylko odniesienia do przedstawionej przez skarżącego dokumentacji medycznej z leczenia w Poradni Zdrowia Psychicznego NZOZ w P., ale również nie uzasadniono przyczyny odmowy uznania jej wiarygodności. Wojskowa komisja lekarska, wydając orzeczenie o zdolności do czynnej służby wojskowej, winna w uzasadnieniu podać fakty, które uznała za udowodnione, a dopiero później oceniać je pod kątem konkretnej jednostki chorobowej i przypisywać im konkretny przepis prawa. Uzasadnienie orzeczenia (decyzji) powinno bowiem odzwierciedlać tok rozumowania organu, a także dokonaną wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Próba ustosunkowania się do dokumentów przedstawionych przez skarżącego, podjęta w odpowiedzi na skargę, nie wpływa na ocenę zgodności zaskarżonego orzeczenia z prawem. Odpowiedź na skargę jest pismem procesowym, a nie uzupełnieniem zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja utrzymała w mocy decyzję organu I instancji, która w rozpoznaniu stwierdziła u skarżącego m. in. zaburzenia nerwicowe nieznacznie upośledzające zdolności przystosowawcze. Wojskowe komisje lekarskie obu instancji powołały się na dyspozycję § 66 pkt 1 zał. nr 2 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, wyróżniającą zaburzenia nerwicowe nieznacznie upośledzające zdolności przystosowawcze kwalifikujący do kategorii "A" zdolności do służby wojskowej. Należy jednak wskazać, że dyspozycja § 66 wyróżnia w pkt 2 zaburzenia nerwicowe upośledzające lub znacznie upośledzające zdolności adaptacyjne rokujące poprawę, kwalifikujące do kategorii "D" zdolności oraz w pkt 3 wyróżnione są zaburzenia nerwicowe znacznie upośledzające zdolności adaptacyjne utrwalone kwalifikujące do kategorii "E" zdolności. Przy tak sformułowanych przesłankach - klauzulach ocennych - zaliczenia do kategorii zdolności do służby wojskowej: "A" albo "D" lub "E" ("upośledzające", "nieznacznie upośledzające", "znacznie upośledzające"), na organie orzekającym spoczywa obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia swego rozstrzygnięcia. Na straży właściwego zastosowania klauzuli ocennej stoją przede wszystkim normy procesowe, nakazujące wykazanie przesłanek, jakie legły u podstaw zastosowania w konkretnej sprawie normy prawnej skonstruowanej przy użyciu tego rodzaju klauzuli. Jest to swoista rękojmia sprawiedliwości proceduralnej i rządów prawa, do których nawiązuje art. 2 Konstytucji RP (por. postanowienie TK z 6 czerwca 2006 r., P 17/06, OTK-A nr 2, poz. 72). Nie wystarczy zatem wymienić rodzaju przeprowadzonych badań i stwierdzić jednostkę chorobową, ale trzeba także wyjaśnić jakie konkretne spostrzeżenia w toku danego badania zadecydowały o stwierdzeniu danej jednostki chorobowej (por. wyrok NSA z 8 września 1999 r. sygn. akt. III SA 673/99, LEX nr 47319). Zgodnie z treścią objaśnienia szczegółowego do § 66 pkt 1 załącznika nr 2 do rozporządzenia, zaburzenia nerwicowe nieznacznie upośledzające zdolności przystosowawcze dotyczą przypadków "z przewagą objawów subiektywnych, bez przedmiotowych cech upośledzenia sprawności ustroju". Komisje lekarskie obu instancji nie orzekły i nie uzasadniły, czy w przypadku skarżącego mamy do czynienia z zaburzeniami nerwicowymi z przewagą objawów subiektywnych nieposiadających przedmiotowych cech upośledzenia sprawności ustroju. Zdaniem Sądu, określenie stopnia upośledzenia zaburzeń ze strony stanu psychicznego skarżącego oraz kategorii jego zdolności do służby wojskowej, nie zostało oparte na wyczerpującym wywiadzie chorobowym i wymaganych badaniach specjalistycznych. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że sprawy dotyczące poboru do wojska należą do spraw o szczególnym ciężarze gatunkowym. To musi powodować szczególną troskę ustawodawcy, organów administracyjnych oraz sądów o to, by całość postępowania była opatrzona wyraźnymi i rzeczywiście przekonującymi gwarancjami, zmniejszającymi do minimum możliwość naruszeń praw obywatelskich w tej sferze (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 1994r., III AZP 8/94, wyrok NSA z dnia 2 października 1998r. - III SA 7225/98). Trzeba również zwrócić uwagę, iż tylko w pełni sprawni fizycznie i psychicznie żołnierze będą w stanie realizować zadania nałożone przez Konstytucję i ustawy na Siły Zbrojne RP. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie zarówno orzeczenie wydane przez organ I instancji, jak i orzeczenie wydane przez organ II instancji, sprowadza się tylko do wskazania jednostki chorobowej z przypisaniem odpowiednich paragrafów załącznika rozporządzenia oraz stwierdzenia o zaliczeniu poborowego do kategorii zdolności do służby wojskowej, co w żadnym wypadku nie czyni zadość wymogom określonym w postanowieniach art. 75, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. W tym stanie rzeczy, skoro zostały naruszone przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), Sąd orzekł jak w sentencji. Zgodnie z przepisem art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt może być wykonany. W niniejszej sprawie nie orzekano w przedmiocie wykonania zaskarżonego orzeczenia, gdyż orzeczenie o zdolności (lub braku zdolności) do czynnej służby wojskowej nie posiada samodzielnego przymiotu wykonalności.