IV SA/Wr 93/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Julia Szczygielska, Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.), Protokolant Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 8, art. 38 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 oraz ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania T. S., dalej skarżąca, od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Ś. przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. z dnia [...] 2012 r. nr [...] o przyznaniu zasiłku okresowego w wysokości 211 zł na okres od 01.11.2012 r. do 30.11.2012 r. - Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podało, że wnioskiem z dnia 18 października 2012 r. skarżąca zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności i opłacenie energii elektrycznej oraz o przyznanie zasiłku okresowego. Organ I instancji po rozpatrzeniu wniosku w/w decyzją z dnia [...] 2012 r. przyznał skarżącej zasiłek okresowy w wysokości 211 zł na okres od 1 do 30 listopada 2012 r., a odrębną decyzją rozpatrzył wniosek o przyznanie zasiłku celowego. Od decyzji tej skarżąca złożyła odwołanie, kwestionując ustalenia organu I instancji odnośnie uzyskiwanego dochodu. Ponadto podała, że oczekiwała, że pomoc w formie zasiłku okresowego zostanie jej przyznana na okres dłuższy niż jeden miesiąc i w wyższej kwocie. W postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło, że skarżąca ma 57 lat. Na podstawie aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 25 października 2012 r. ustaliło, że skarżąca mieszka z dwiema córkami, lecz prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Jest osobą bezrobotną . Z oświadczenia skarżącej wynika, że utrzymuje się z pomocy finansowej, którą otrzymuje od córki K. w kwocie 120 zł. Mając powyższe ustalenia na względzie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Zasiłek okresowy ustala się (art. 38 ust. 2 ustawy): 1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 444 zł miesięcznie; 2) w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między (art. 38 ust. 3 ustawy): 1) kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby; 2) kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł. (art. 38 ust. 4 ustawy ). Okres na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy (art. 38 ust. 5 ustawy). Rada gminy , w drodze uchwały , może podwyższyć minimalne kwoty zasiłku okresowego , o których mowa w ust. 3. Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie uprawniające daną osobę do korzystania z świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostało określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy i zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012, poz. 823) od 1 października 2012 r. wynosi 542 zł. Pojęcie dochodu zostało zdefiniowane w art. 8 ust. 3 ustawy i oznacza sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do tak ustalonego dochodu nie wlicza się : 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny lub motywacyjny, przyznanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło, że dochód skarżącej ustalony zgodnie z wyżej cytowanymi przepisami wynosi 120 zł, a więc jest niższy od kryterium dochodowego rodziny określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o 422,00 zł. Mając powyższe na uwadze organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie spełnione zostały przesłanki określone w art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej uzasadniające przyznanie skarżącej zasiłku okresowego. Organ wskazał, że zasiłek okresowy ustala się (art. 38 ust. 2 ): 1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku stałego nie może być niższy niż 444,00 zł 2) w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Tak ustalona kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50 % różnicy między (art. 38 ust. 3): 1) kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby; 2) kryterium dochodowym rodziny a dochodem rodziny. 50 % różnicy między kryterium dochodowym a dochodem strony wynosi 211,00 zł (50 % z kwoty 422,00 zł ). Organ podał, że przyznanie stronie zasiłku okresowego w minimalnej wysokości oraz na okres jednego miesiąca uwarunkowane było możliwościami finansowymi, jakimi Ośrodek dysponował na tego rodzaju pomoc, a także tym że stronie oprócz pomocy w formie zasiłku okresowego przyznano także pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości 71,00 zł (decyzja z dnia [...] 2012 r. nr [...]). Mając powyższe na uwadze, Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło jak w zaskarżonej decyzji. W skardze na powyższą decyzję skarżąca podała, że została wprowadzona w błąd przez pracowników opieki społecznej. Czuje się oszukana a wydane w sprawie decyzje są dla niej krzywdzące, ponieważ nie osiąga żadnego dochodu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Na wstępie należy zauważyć, że stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi poprzez uchylenie decyzji lub postanowienia następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] 2012 r., którą to decyzją organ ten, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Ś. przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. z dnia [...] 2012 r. nr [...] o przyznaniu zasiłku okresowego w wysokości 211 zł na okres od 01.11.2012 r. do 30.11.2012 r., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią zatem przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Przepis ten w ust. 2 stanowi, że zasiłek okresowy ustala się: 1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie; 2) w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Zgodnie z ust. 3 owego przepisu prawa, kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50 % różnicy między: 1) kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby; 2) kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie, o czym stanowi art. 38 ust. 4. Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy. (art. 38 ust. 5). Rada gminy, w drodze uchwały, może podwyższyć minimalne kwoty zasiłku okresowego, o których mowa w ust. 2 i 3. (art. 38 ust. 6). Kryteria uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostały ściśle określone w przepisie art. 8 ust. 1 omawianej ustawy. Kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, a taką osobą zgodnie z prawidłowymi ustaleniami organu odwoławczego jest skarżąca, uprawniające do korzystania z pomocy społecznej wynosi 542 zł. Wysokość kryterium odchodowego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji została określona rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. 2012 r., poz. 823). Omawiana ustawa w art. 8 ust. 3 stanowi, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych, o czym stanowi art. 8 ust. 4 ustawy. Z prawidłowych ustaleń organu odwoławczego wynika, że skarżąca ma 57 lat, mieszka z dwiema córkami, lecz prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Jest osobą bezrobotną. Ustaleń tych organ odwoławczy dokonał na podstawie aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 25 października 2012 r. Natomiast z oświadczenia samej skarżącej wynika, że utrzymuje się z pomocy finansowej, którą otrzymuje od córki K. w kwocie 120 zł. Tej treści oświadczenie skarżąca złożyła do akt sprawy i potwierdziła własnoręcznym podpisem (k.6). Prawidłowo w tych okolicznościach sprawy organ na podstawie oświadczenia samej skarżącej przyjął, że w tej kwocie uzyskała ona dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, jak tego wymaga art. 8 ust. 3 ustawy, bowiem wniosek został złożony w październiku 2012 r. Zgodnie też z art. 8 ust. 3 i 4 organ ustalił, że powyższa kwota stanowiła dochód skarżącej w październiku 2012 r. Organ odwoławczy wprawdzie błędnie na stronie 3 decyzji przytoczył treść art. 38 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, jednak prawidłowo i zgodnie z art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy ustalił, że kwota zasiłku okresowego przysługującego skarżącej ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 211 zł, skoro nie może być niższa niż 50 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Zważyć jednak należy, że z wyżej powołanych przepisów prawa stanowiących podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia sprawy wynika, że decyzje wydawane w sprawie zasiłków okresowych co do wysokości zasiłku są podejmowane przez organy administracji w ramach uznania administracyjnego, skoro ustawodawca określił minimalną i maksymalną kwotę zasiłku. Organ zatem ma możliwość dokonać wyboru załatwienia sprawy w zakresie wysokości przyznanego świadczenia w zakreślonych przez ustawodawcę granicach - minimalnej i maksymalnej kwoty tego zasiłku. W tej sytuacji rozstrzygając sprawę zasiłku okresowego organ ma obowiązek podjąć kroki zmierzające do prawidłowego wyjaśnienia sprawy zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a dokonany wybór uzasadnić zgodnie z wymogiem art. 107 § 1 k.p.a. Rozpatrując sprawę organy uchybiły w/w przepisom prawa, przez co uniemożliwiły Sądowi przeprowadzenie prawidłowej kontroli wydanych w sprawie decyzji pod względem ich zgodności z prawem, do czego Sąd ten jest powołany w myśl art. 1 wyżej powołanej ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych. W wydanej w sprawie decyzji organ I instancji przytoczył jedynie przepisy prawa stanowiące podstawę rozstrzygnięcia sprawy, ustalił, że jest ona sobą samotnie gospodarującą, ustalił też dochód skarżącej, kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej i wyliczył przyznany skarżącej zasiłek okresowy, mając na względzie art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy, to jest w kwocie minimalnej stanowiącej 50 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Nie podał jednak z jakich przyczyn przyznał skarżącej ową minimalną kwotę zasiłku. Nie podał jakimi środkami pieniężnymi dysponował w tym okresie przeznczonymi na zasiłki okresowe. W ocenie Sądu, organ nie rozważył należycie sytuację życiową skarżącej, będącej osobą samotnie gospodarującą, jej potrzeby i koszty utrzymania. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczy organ II instancji także naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 k.p.a., bowiem mimo spoczywającego na nim obowiązku ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy, wynikającego z art. 15 k.p.a., także nie poczynił ustaleń w powyższym zakresie i nie uzasadnił dokonanego wyboru załatwienia sprawy co do wysokości przyznanego zasiłku okresowego, a zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji gołosłowne stwierdzenie, że wysokość przyznanego zasiłku uwarunkowana była możliwościami finansowymi jakimi Ośrodek Pomocy Społecznej dysponował na tego rodzaju pomoc, jest niewystarczająca dla prawidłowej kontroli zaskarżonej decyzji przez Sąd. Także powołanie się na fakt przyznania skarżącej zasiłku celowego w kwocie 71 zł nie można uznać za wystarczające. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wydaną z istotnym naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 k.p.a. organ odwoławczy naruszył art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Powyższe uchybienia skutkowały konieczność uchylenia wydanych w sprawie decyzji. Rozpoznając ponownie sprawę organ wyjaśni i ustali sytuację życiową skarżącej, będącej osobą samotnie gospodarującą, jej potrzeby i koszty utrzymania. Poda, jakimi środkami dysponował w okresie wydania zaskarżonej decyzji z przeznaczeniem na pomoc w formie zasiłku okresowego. W związku z treścią art. 38 ust. 5 ustawy, organ winien też w wydanej decyzji uzasadnić okres, na jaki przyznał zasiłek okresowy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w pkt I wyroku. Orzeczenie zawarte w pkt II zostało wydane na podstawie art. 152 p.p.s.a, z uwzględnieniem faktu, że kwota przyznanego zasiłku została już wypłacona, co wynika z postanowień decyzji organu I instancji.