IV SA/Wr 96/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędziowie Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.), Protokolant Dorota Hurman, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 4 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi U.K. na odmowę Dyrektora D. Szpitala Specjalistycznego im. T. M. - Centrum Medycyny Ratunkowej we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie udostępnienia odpisu protokołu z sekcji zwłok oddala skargę. Przedmiotem skargi jest odmowa Dyrektora D. Szpitala Specjalistycznego im. T. M. – Centrum Medycyny Ratunkowej we W. z dnia [...] Nr [...] udostępnienia U. K. odpisu protokołu z sekcji zwłok jej męża M. K. Została ona udzielona po złożeniu przez skarżącą wezwania do usunięcia naruszenia prawa i wydania odpisu protokołu z sekcji zwłok M. K. w związku z pismem Dyrektora wyżej wymienionego szpitala z dnia 4 grudnia 2008r. odmawiającym wnioskowi U. K. z 1.12.2008r. wydania wyników sekcji zwłok męża. Uzasadniając motywy podjętego rozstrzygnięcia Dyrektor Szpitala wskazał, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2006 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej w zakładach opieki zdrowotnej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz.U. Nr 247, poz. 1819) dokumentacja udostępniana jest podmiotom i organom uprawnionym na podstawie odrębnych przepisów, a w razie śmierci pacjenta - osobie przez niego upoważnionej do uzyskiwania dokumentacji w przypadku jego zgonu (§ 52 ust. 1). Udostępnienie dokumentacji następuje w trybie zapewniającym zachowanie poufności i ochrony danych osobowych (§ 52 ust. 2). Dokumentacja indywidualna wewnętrzna, a dokumentacja zbiorcza jedynie w zakresie wpisów dotyczących pacjenta, jest udostępniana w sposób określony w art. 18 ust. 4a ustawy, na podstawie decyzji kierownika zakładu lub osoby przez niego upoważnionej (§ 53 ust.1). Odmowa wydania dokumentacji wymaga zachowania formy pisemnej oraz podania przyczyny (§ 53 ust. 2). Zdaniem Dyrektora Szpitala, w świetle powyższych przepisów, pacjent może upoważnić wskazaną przez siebie osobę do otrzymywania informacji o swoim stanie zdrowia, również na wypadek ewentualnego zgonu. Jest to prawo pacjenta, które w żaden sposób nie może być ograniczone. Jeżeli jednak pacjent odmówi udzielenia takiego upoważnienia, to należy uszanować jego wolę, zaś szpital ma prawo i obowiązek odmówić takich informacji. Zgodnie z § 52 powołanego rozporządzenia, dokumentacja medyczna udostępniana jest na wniosek pacjenta, którego dotyczy lub osoby przez niego upoważnionej. W razie śmierci pacjenta dostęp do dokumentacji medycznej ma tylko osoba upoważniona w przypadku jego zgonu. Bez takiego upoważnienia nie ma żadnej możliwości uzyskania odpisów, wyciągów lub kopii tej dokumentacji. W tym przypadku, zmarły pacjent nie zostawił U. K. takiego upoważnienia. Wobec tego, zobligowany do uszanowania prawa pacjenta do zachowania w tajemnicy szczegółów leczenia oraz przyczyn choroby, Dyrektor Szpitala odmówił wnioskowi strony. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu U. K. podniosła, że błędna jest zarówno podstawa prawna, jak również wykładnia przepisów prawa, której dokonano ograniczając żonie, zaliczanej przecież do najbliższej rodziny, prawo do pełnej informacji o przyczynie zgonu męża oraz dostępu do pełnej dokumentacji z sekcji zwłok. Skarżąca zwróciła uwagę, iż kwestie związane z przeprowadzaniem sekcji zwłok i dokumentacją z sekcji zwłok reguluje rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 3 sierpnia 1961 r. w sprawie stwierdzenia zgonu i jego przyczyn. Według skarżącej nie można uznać, że w ramach dokumentacji medycznej pacjenta mieści się protokół z sekcji zwłok. Zatem, do protokołu z sekcji zwłok nie można wprost stosować przepisów regulujących dostęp do dokumentacji medycznej pacjenta zakładu opieki zdrowotnej. Czym innym jest dokumentacja medyczna z badania pacjenta, a czym innym protokół z sekcji zwłok zmarłego. Przy czym, jak dodała skarżąca, to najbliższa rodzina wystąpiła w tej sprawie o przeprowadzenie sekcji zwłok i wyraziła zgodę na jej dokonanie. W szczególności niedopuszczalne jest jej zdaniem stwierdzenie, że protokół z sekcji zwłok zalicza się do dokumentacji medycznej w rozumieniu art.18 ust. 1-9 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej oraz § 52 - 53 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2006 r. w sprawie rodzajów i zakresów dokumentacji medycznej w zakładach opieki zdrowotnej oraz sposobów jej przetwarzania i dostęp do niego jest ograniczony dla innych osób tak, jak do dokumentacji medycznej pacjenta. Ustawa o zakładach opieki zdrowotnej ani rozporządzenie wykonawcze do tej ustawy nie zawierają definicji legalnej terminu "dokumentacja medyczna pacjenta". Niedopuszczalna jest jednak wykładnia rozszerzająca tego pojęcia i uznania, że każdy dokument wytworzony przez zakład opieki medycznej jest dokumentem z badania pacjenta i tylko na podstawie upoważnienia pacjenta można zezwolić najbliższej rodzinie oraz osobom trzecim na dostęp do tego dokumentu i zapoznanie się z jego treścią. Zmarły nie może być traktowany jako pacjent zakładu opieki zdrowotnej, a zatem dokumentacja medyczna z sekcji zwłok nie jest tożsama z dokumentacją medyczną pacjenta. Protokół z sekcji zwłok stanowi niewątpliwie dokumentację medyczną, ale nie jest już dokumentacją medyczną pacjenta. Skoro więc zgodę na sekcję zwłok zmarłego M. K. wyraziła jego najbliższa rodzina, powinna mieć także pełne prawo dostępu do informacji o przyczynach zgonu oraz dokumentacji, która to stwierdza. Jak wskazuje skarżąca, skoro art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych przyznaje najbliższej rodzinie prawo do dysponowania ciałem zmarłego, to tym bardziej powinna posiadać pełne prawo do informacji o przyczynach śmierci zmarłego i pełen wgląd do dokumentacji medycznej z sekcji zwłok. Również zasady logicznego myślenia i zdrowego rozsądku uzasadniają dokonanie takiej wykładni przepisów prawa. Wykładnia prawa nie może bowiem prowadzić do absurdów i naruszać aksjologicznych podstaw systemu prawa, wyrażonych w Konstytucji, takich jak zasada demokratycznego państwa prawnego, zasada ochrony rodziny. Ponadto, skarżąca powołała się także na zasadę proporcjonalności, gdyż trudno jest w jej przekonaniu absolutyzować prawo do prywatności i uznać, że najbliższa rodzina nie ma prawa do zapoznania się z pełną dokumentacją z sekcji zwłok, jeżeli wcześniej sama wystąpiła o przeprowadzenie sekcji zwłok i wyraziła zgodę na przeprowadzenie takiego zabiegu. Nadto skarżąca dodała, że prawo do informacji polegające na dostępie do informacji o zmarłym nie należy do praw majątkowych w rozumieniu art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego. Oznacza to, że nie można uzależniać pełnego dostępu najbliższej rodziny do protokołu z sekcji zwłok zmarłego od nabycia ogółu praw i obowiązków w ramach dziedziczenia. Prawo do informacji nie ma charakteru prawa majątkowego i nie jest zaliczane do praw cywilnych. Należy traktować je raczej jako publiczne prawo podmiotowe, a jego ograniczenia mogą wynikać tylko z obowiązujących przepisów prawa z uwzględnieniem zasady proporcjonalności. W odpowiedzi na skargę Dyrektor D. Szpitala Specjalistycznego im. T.M. – Centrum Medycyny Ratunkowej we W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Nadto wskazał, iż dostęp do dokumentacji medycznej jest prawem pacjenta. W imieniu pacjenta takie prawo przysługuje przedstawicielowi ustawowemu lub osobom upoważnionym. Bardzo ważną sprawą jest pewność, kogo pacjent upoważnił do przeglądania jego dokumentacji. Ustawodawca nie przewiduje żadnej formy upoważnienia. Pacjent zatem może upoważnić zarówno ustnie, jak i pisemnie, ważne aby osoba udostępniająca dokumentację nie miała żadnych wątpliwości co do tego upoważnienia. Prawo wglądu pacjenta do własnej dokumentacji medycznej łączy się w oczywisty sposób z prawem do informacji. Prawo pacjenta dostępu do dokumentacji medycznej na gruncie przyjętych rozwiązań prawnych jest postrzegane jako uprawnienie autonomiczne, będące wyrazem poszanowania godności, a zarazem przesłanką "samookreślania się" każdego człowieka i prawa swobodnego decydowania o sobie samym. Podkreślił, że ustawa o zakładach opieki zdrowotnej nie przewiduje żadnych wyjątków ograniczających to uprawnienie. Podniósł, że jednocześnie należy uszanować prawo pacjenta do zachowania w tajemnicy szczegółów leczenia oraz przyczyn choroby. Nie każdy życzy sobie informować o tym rodzinę czy najbliższych. Nawet po śmierci. Podkreślił, iż również przepisy ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (t.j. Dz.U. z 2008 r. Nr 136, poz. 857 ze zm.) nie pozostawiają w tej kwestii cienia wątpliwości. Lekarz ma obowiązek udzielania informacji o stanie zdrowia, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych, leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu tylko pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu. Lekarz może udzielać informacji, o której mowa powyżej, innym osobom tylko za zgodą pacjenta (art. 31). W stosunku do innych osób, czyli np. żony, taki obowiązek nie istnieje. Na udostępnienie dokumentacji medycznej wewnętrznej danego zakładu opieki zdrowotnej konieczna jest więc każdorazowo zgoda pacjenta na uzyskanie przez wskazaną przez niego osobę dokumentacji w razie jego zgonu. W rozpatrywanej sprawie M. K. nie upoważnił żony do wglądu w swoją dokumentację medyczną. Zatem żądanie U. K. dotyczące udostępnienia protokołu sekcji zwłok zmarłego męża, nie jest zasadne. Niezbędnym bowiem warunkiem, by można było skutecznie dochodzić zobowiązania Szpitala do udostępnienia dokumentacji medycznej jest wykazanie, że dana osoba legitymuje się upoważnieniem wynikającym z art. 18 ust. 1 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podstawę do rozpoznania skargi stanowią dwa akty prawne – ustawa z dnia 30 sierpnia 1991r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2007r. Nr 14, poz. 89 oraz wydane na jej podstawie (art. 18 ust. 8) Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2006r. w sprawie rodzajów i zakresów dokumentacji medycznej w zakładach opieki zdrowotnej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. z 2006r. Nr 247, poz. 1819 ze zm.) – obowiązujące w dacie wydanie zaskarżonej czynności. Zasadniczym przepisem jeżeli idzie o wymienioną ustawę jest art. 18, stanowi on w ust. 1, że zakład opieki zdrowotnej jest obowiązany prowadzić dokumentację medyczną osób korzystających ze świadczeń zdrowotnych zakładu, w ust. 2, że zakład opieki zdrowotnej zapewnia ochronę danych zawartych w dokumentacji, o której mowa w ust. 1. Ustęp 3 wymienia podmioty, którym udostępniana jest dokumentacja, w pkt 1 mówi, że jest to pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy, bądź osoba upoważniona przez pacjenta – w pozostałych siedmiu punktach ustawa wymienia uprawnione podmioty, nie będące osobami fizycznymi. Przedmiotem skargi jest odmowa Dyrektora D. Szpitala Specjalistycznego im. T. M. Centrum Medycyny Ratunkowej we W. udostępnienia małżonce zmarłego M. K. protokołu jego sekcji zwłok. W sytuacji gdy skarżąca nie legitymuje się upoważnieniem udzielonym przez M. K. do wglądu do jego dokumentacji. Jak twierdzi zainteresowana jej mąż od momentu przywiezienia do szpitala do śmierci był nieprzytomny, a ponadto skarżąca wyraziła zgodę na sekcję zwłok. Mając na uwadze niesporny przedstawiany wyżej stan faktyczny, a także powołany wyżej art. 18 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej zadaniem Sądu jest ustalenie, czy protokół z sekcji zwłok jest dokumentacją medyczną w rozumieniu ust.1, art. 18 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, po drugie czy skarżąca jest osobą, o której mowa w ust. 3 powołanego przepisu. Analizując treść omawianej ustawy a także wydanego na jej podstawie rozporządzenia stwierdzić należy, że brak jest legalnej definicji dokumentacji medycznej. Jednakże art. 18 ust. 8 ustawy zobowiązał właściwego ministra do spraw zdrowia, po zaciągnięciu opinii wskazanych w tym przepisie instytucji do określenia w drodze rozporządzenia rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetworzenia uwzględniając konieczność zapewnienia realizacji prawa do dostępu do dokumentacji medycznej, rzetelnego jej prowadzenia oraz ochrony danych i informacji dotyczących stanu zdrowia pacjenta. W wyniku tej delegacji obowiązuje wymienione na wstępie rozporządzenie Ministra Zdrowia. Określa ono rodzaje dokumentacji i dzieli ją na indywidualną i zbiorczą (§1 rozporządzenia) indywidualną dokumentację zaś na wewnętrzną i zewnętrzną (§5); ust. 2 §5 tego rozporządzenia stanowi zaś, że dokumentacją indywidualną wewnętrzną są w szczególności: historia zdrowia i choroby oraz historia choroby. §10 rozporządzenia mówi, że historia choroby składa się z formularza historii choroby, dokumentów dodatkowych, które przykładowo wymienia oraz dokumentów wymienionych w ust. 2§10, które dołącza się na czas pobytu pacjenta w szpitalu- w ust. 4 zaś stanowi, że w razie wykonania sekcji zwłok do historii choroby dołącza się protokół badania sekcyjnego. W ocenie Sądu powołane przepisy rozporządzenia dają podstawę do stwierdzenia, że protokół z sekcji zwłok jest częścią, elementem – o ile taki dokument istnieje - historii choroby, ta zaś po myśli powołanego §1 i §5 rozporządzenia jest dokumentację medyczną – szczegółowiej, dokumentacją indywidualną wewnętrzną. Protokół z sekcji zwłok jest zatem dokumentacją medyczną, cząstką dokumentacji medycznej. Mimo tego, skarżąca zdaniem Sądu nie może po myśli art. 18 ust. 3 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej otrzymać tego dokumentu bo jest osobą nieuprawnioną. Nie legitymuje się bowiem upoważnieniem, o którym mowa w tym przepisie. Legitymacji takiej nie daje skarżącej stan w jakim znajdował się Jej mąż w czasie pobytu w szpitalu. Żaden przepis nie przewiduje dodatkowych uprawnień dla rodziny w sytuacji gdy osoba hospitalizowana jest nieprzytomna. Z brzmienia tego przepisu wynika, że taksatywnie wymienia on Katalog osób i innych podmiotów uprawnionych do uzyskania dokumentacji. Jest to katalog zamknięty (tak też wyrok WSA w Gdańsku z 6 marca 2008r. III SAB/Gd 7/07,wyrok WSA w Łodzi z 20 stycznia 2004r. SA/Ł 1065/03). Przepis art. 18 ust. 2 cytowanej ustawy nakłada na zakład opieki zdrowotnej obowiązek zapewnienia ochrony danych zawartych w dokumentacji medycznej. Przyjęcie, że obowiązkiem zakładu jest ochrona dokumentacji pozwala na stwierdzenie, że odstąpienie od tej zasady ma charakter wyjątku i tym samym nie może być interpretowany roszerzająco. Również takiego upoważnienia nie można wyprowadzić z art. 10 ustawy z dnia 31 stycznia 1959r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Ustawa ta i ustawa o zakładach opieki zdrowotnej to dwa niezależne od siebie akty prawne regulujące inne, niezależne od siebie kwestie. Pierwsza dotyczy pochówku, jego zasad i osób uprawnionych do tej czynności, druga między innymi określa osoby upoważnione do wglądu do dokumentacji medycznej. Wskazać ponadto należy, że o ile obowiązuje akt prawny, który reguluje wprost i jednoznacznie daną kwestię to niedopuszczalne jest domniemanie wyprowadzone na podstawie innych przepisów regulujących odmienne sprawy czy czynności. Uprawnienie do wglądu do dokumentacji medycznej zmarłego męża skarżącej nie można wyprowadzić również z art. 922 kodeksu cywilnego (ustawa z dnia 23 kwietnia 1964r. Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.). §1 tego przepisu mówi bowiem, że na rzecz spadkobierców przechodzą prawa i obowiązki majątkowe. §2 tego artykułu postanawia, że nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby, niezależnie od tego czy są one spadkobiercami. Prawo do wglądu do dokumentacji medycznej nie ma charakteru majątkowego, jest to prawo związane z osobą zmarłego. Organ nie ma obowiązku udostępnić dokumentacji również wtedy, gdy zainteresowana wyraziła zgodę na sekcję zwłok. Z treści art. 24 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej wynika, że decyzją w przedmiocie wykonania lub niewykonania sekcji podejmuje kierownik zakładu . Ustęp 3 tego artykułu mówi, że zwłoki osoby, która zmarła w szpitalu nie są poddawane sekcji, jeżeli przedstawiciel ustawowy tej osoby wyraził sprzeciw lub uczyniła to osoba za życia. J. Hajerko w artykule omawiający powyższy przepis PIM 2007/2/71 stwierdza... "konsekwentnie przyjąć zatem należy, że uprawnienie do wyrażenia sprzeciwu na przeprowadzenie sekcji zwłok nie przysługuje po śmierci małżonkowi ani innym członkom rodziny tak w linii prostej jak i bocznej, zarówno w sytuacji pacjenta mającego pełną zdolność do czynności prawnych i dostateczne rozpoznanie jak i pacjenta małoletniego lub ubezwłasnowolnionego, czy nie będącego w stanie wyrazić swojego zdania z dostatecznym rozeznaniem. Niewątpliwie art. 18 ust. 2 i 3 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej znajduje swoje źródło w art. 51 Konstytucji Rzeczypospolitej. Ustęp 1 tego artykułu stanowi, że nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawnienia informacji dotyczących jego osoby. Zasada prywatności, przyjęta w tym przepisie dała podstawę do wprowadzenia między innymi ustawy dotyczącej ochrony danych osobowych, której potwierdzeniem jest wymieniony i omówiony wyżej przepis ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Dodać należy, że ten kierunek, dotyczący ochrony dokumentacji lekarskiej został podtrzymywany w obowiązującej od 24 kwietnia 2009r. ustawie z dnia 6 listopada 2008r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz. U. Nr 52, poz. 417. Art. 26 ust. 2 tej ustawy stanowi, że po śmierci pacjenta do wglądu w dokumentację medyczną ma osoba upoważniona przez pacjenta za życia. W przedstawionych wyżej okolicznościach skargę należało po myśli art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalić. J.T. 09.07.09r.