IV SAB/Wr 1067/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Andrzej Nikiforów (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi M. M. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie świadczenia wychowawczego I. stwierdza, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się bezczynności i że bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; II. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy; III. dalej idącą skargę oddala. M. M. (dalej: skarżący) – pismem z 27 sierpnia 2025 r. - wniósł skargę na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS, organ) w przedmiocie załatwienia sprawy z jego wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko: S. M. Skarżący na samym wstępie skargi domagał się zobowiązania organu do wykonania wyroku WSA we Wrocławiu z 11 grudnia 2024 r., IV SA/Wr 294/24, poprzez wydanie decyzji w sprawie świadczenia w terminie 14 dni od doręczenia wyroku. Nadto wniósł o wymierzenie organowi grzywny w wysokości 5.000,00 zł, a także przyznania na jego rzecz od organu sumy pieniężnej w wysokości 3.000,00 zł. Wniósł także o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skargi skarżący zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania. Wskazał, że 25 lipca 2023 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz syna. Decyzją z 10 stycznia 2024 r. ZUS odmówił przyznania świadczenia. Następnie Prezes ZUS utrzymał to rozstrzygnięcie decyzją z 18 kwietnia 2024 r. W wyniku rozpatrzenia wniesionej skargi WSA we Wrocławiu prawomocnym wyrokiem z 11 grudnia 2024 r., IV SA/Wr 294/24 uchylił decyzję organów obu instancji. Pomimo to, ZUS decyzją z 24 kwietnia 2025 r., ponownie wydał decyzję odmowną. Na tę decyzję skarżący złożył 6 maja 2025 r. odwołanie, które do chwili obecnej pozostaje nierozpatrzone. W dniu 25 lipca 2025 r. skarżący złożył do organu ponaglenie, jednak do dziś, pomimo upływu ustawowego terminu, Prezes ZUS nie podjął żadnych działań w sprawie. Skarżący, motywując skargę oraz zawarte w niej wnioski (dotyczące żądania wymierzenia grzywny oraz przyznania sumy pieniężnej), zakcentował, że organ nie wykonuje ww. prawomocnego wyroku WSA we Wrocławiu. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o umorzenie postępowania lub oddalenie skargi. Wskazał m.in., że w jego ocenie w przedmiotowej sprawie nie doszło od bezczynności, bowiem w dniu 4 września 2025 r. wydał decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga na bezczynność organu okazała się uzasadniona. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przedmiocie wydania decyzji administracyjnej. Sąd wskazuje, że jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 § 1 i 2 k.p.a., jest zasada jego szybkości. Istota tej zasady sprowadza się do konstatacji, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie nie tylko wnikliwie, ale i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Zwłaszcza sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji czy wyjaśnień, winny być załatwione niezwłocznie. Wskazać następnie należy, że przepisy art. 35 § 1-3 k.p.a. stanowią rozwinięcie ww. zasady, zobowiązując organy administracji publicznej do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Wymaga zaakcentowania, że - zgodnie z powołanym przepisem - niezwłocznie winny być załatwione sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Podkreślić trzeba, że - w myśl art. 35 § 5 k.p.a. - do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu. O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 § 1 k.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.). Z kolei kluczowe dla oceny zasadności skargi pojęcie "bezczynności" zostało zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. jako sytuacja, w której nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. W ocenie Sądu z zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że Prezes ZUS przekroczył - określony w art. 35 § 3 k.p.a. - termin do załatwienia sprawy w ramach prowadzonego przez niego postępowania odwoławczego. Analiza akt postępowania administracyjnego dowodzi, że odwołanie od decyzji ZUS skarżący wniósł 6 maja 2025 r. Prezes ZUS zobligowany był do rozpatrzenia odwołania w ciągu miesiąca od dnia jego otrzymania. Tymczasem wydał decyzję dopiero 4 września 2025 r., czyli z uchybieniem ww. ustawowego terminu. Przy tym akta sprawy nie pozwalają przyjąć, że na obliczenie terminu rozpatrzenia odwołania miały wpływ okoliczności opisane w art. 35 § 5 k.p.a. Jednocześnie organ bezsprzecznie nie wykonywał również dyspozycji art. 36 k.p.a., tzn. nie informował strony skarżącej o niezałatwieniu sprawy w terminie i nie wskazywał nowego terminu jej załatwienia. Powyższe wskazuje, że bez wątpienia na dzień wniesienia skargi, tj. 27 sierpnia 2025 r. Prezes ZUS pozostawał w sprawie bezczynny, naruszając zasady i terminy określone w art. 35 i art. 36, a w konsekwencji art. 12 k.p.a. Ponadto bezsporne w sprawie jest to, że wniesienie rozpatrywanej skargi zostało poprzedzone ponagleniem z 25 lipca 2025 r. Sąd stwierdził więc, że organ dopuścił się bezczynności w prowadzonym postępowaniu (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), co orzeczono w pkt. I sentencji wyroku. Przy tym należy zaakcentować, że ocena Sądu w niniejszej sprawie odnosiła się jedynie do kwestii formalnej w postaci terminowości rozpatrzenia przez organ odwołania skarżącego od decyzji z 24 kwietnia 2025 r. Poza rozstrzygnięciem Sądu pozostała natomiast podnoszona przez skarżącego kwestia wykonania prawomocnego wyroku WSA we Wrocławiu z 11 grudnia 2024 r., IV SA/Wr 294/24, która leży poza zakresem skargi stypizowanej w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. (skargi na bezczynność). Dalej Sąd uznał (pkt I sentencji wyroku), że bezczynność organu w prowadzonym postępowaniu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, przez które należy rozumieć oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd wskazuje, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie, co - w ocenie Sądu - w sprawie nie miało miejsca. W tym miejscu Sąd nadmienia, że nie dokonywał oceny terminowości załatwienia wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia wychowawczego od momentu jego złożenia, lecz jedynie kwestii terminu rozpatrzenia odwołania od decyzji ZUS z 24 kwietnia 2025 r. Dlatego wypada wyjaśnić, że stwierdzone uchybienie miesięcznego terminu rozpatrzenia odwołania skarżącego od tej decyzji naturalnie nie zasługuje na akceptację, niemniej – z drugiej strony - nie sposób przypisać organowi oczywistego lekceważenia skarżącego i jawnego braku woli do załatwienia sprawy. Zgodnie z przyznaną prawem kompetencją (Sąd "może") i nie będąc związany wnioskami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Sąd nie znalazł podstaw zarówno do przyznania skarżącemu sumy pieniężnej jak i do wymierzenia organowi grzywny. Tym samym, nie uwzględnił wniosku skarżącego i oddalił jego skargę w tym zakresie na podstawie art. 151 w zw. z art. 149 § 2 p.p.s.a. (pkt III sentencji wyroku). Sąd zważył na fakt, że organ nie dopuścił się rażącej bezczynności i wydał stosowne rozstrzygnięcie niezwłocznie po wniesieniu skargi. Z uwagi na wydanie wspomnianej decyzji Prezesa ZUS z 4 września 2025 r., którą rozpatrzono odwołanie skarżącego, Sąd umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (pkt II sentencji wyroku). Z przedstawionych wyżej względów Sąd orzekł jak w pkt l-III sentencji wyroku. Odnośnie do zawartego w skardze wniosku o zasądzenie kosztów postępowania Sąd zauważa, że skarżący korzystał z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., nie był reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, ani nie wykazał, aby poniósł inne koszty postępowania, zatem brak było podstaw do zasądzenia na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym, w składzie trzech sędziów, stosownie do art. 119 pkt 4 p.p.s.a., jako że jej przedmiotem jest bezczynność organu.