IV SAB/Wr 124/17

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 11 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku W. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. B. na bezczynność [...] Zespołu do Spaw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w przedmiocie uchylenia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu; II. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący na urzędowym formularzu złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, co wynika z treści rubryki nr 4.1 formularza oraz o wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu, gdyż żądanie o tej treści zostało sformułowane w treści rubryki nr 5 "uzasadnienie". W uzasadnieniu powyższego wniosku podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i osiąga jedynie dochody z tytułu prac dorywczych w kwocie około [...] zł miesięcznie. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki podał zaś jedynie, że podatek od nieruchomości wynosi 50 zł rocznie. Wyjaśnił, że wnosi o ustanowienie adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu odrzucającego skargę, a sprawa dotycząca jego niepełnosprawności polegała na oszustwie. Podał, że posiada [...] domu oraz mieszkanie o powierzchni [...] m2, a także [...] "ziemi" oraz że nie posiada innych nieruchomości, przedmiotów i papierów wartościowych i wierzytelności. Do wniosku tego dołączył opinię z dnia [...] dotyczącą jego zatrudnienia w okresie od [...] do [...]. Następnie pismem referendarza sadowego z dnia 13 września 2017 r. wezwano skarżącego do nadesłania - na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - w terminie 7 dni, kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej: tj. wyjaśnienie jakiego rodzaju prace dorywcze wykonuje i w jakiej wysokości otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie oraz czy otrzymuje pomoc od rodziny (dane te należało udokumentować za okres ostatnich 6 miesięcy), kopii decyzji lub zaświadczenia urzędu pracy potwierdzających, że jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna; dowodów potwierdzających aktualną wysokość pozostałych dochodów skarżącego w okresie ostatnich sześciu miesięcy (np. odcinki emerytury lub renty, decyzja: ZUS, urzędu pracy lub opieki społecznej przyznająca świadczenia, umowa o pracę, zlecenie lub o dzieło, zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu netto, stypendia, honoraria i inne), wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie trzy miesiące wnioskodawcy; dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne) wraz ze wskazaniem źródeł ich finansowania, zeznania podatkowego za 2016r., ostania decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego, wyjaśnienia z jakiego tytułu jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego np., jako osoba bezrobotna, rolnik (dane te należało udokumentować), wyjaśnienia gdzie są płożone dom, którego skarżący jest współwłaścicielem posiadającym [...] udziału oraz mieszkanie o powierzchni [...] m2 i czy skarżący w nich zamieszkuje lub ewentualnie otrzymuje dodatkowe dochody z tytułu wynajmu tych nieruchomości i w jakiej wysokości miesięcznie (dane te należało udokumentować za okres ostatnich sześciu miesięcy), wyjaśnienia jaką powierzchnię gruntów rolnych skarżący posiada i czy otrzymuje dopłaty do tych gruntów i w jakiej wysokości osiąga z tego tytułu inne dochody (dane te również należało udokumentować np. decyzją w sprawie dopłat, przelewami bankowymi, deklaracjami podatkowymi), Skarżący nie udzielił żadnej odpowiedzi na powyższe pismo referendarza sądowego z dnia 13 września 2017 r., mimo że zostało ono mu doręczone w dniu 20 września 2017 r. W pierwszej kolejności rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369.; dalej p.p.s.a.) wynika, że ustanowienie adwokata lub radcy prawnego obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jego rzeczywista sytuacja dochodowa. Skarżący nie nadesłał bowiem żadnego z dokumentów wymienionych w omówionych wyżej piśmie referendarza sądowego z dnia 13 września 2017 r., w którym został wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących jego sytuacji dochodowej. Niewiarygodne jest oświadczenie skarżącego, że posiadając dom i mieszkanie jest on w stanie utrzymać się samodzielnie wykonując jedynie prace dorywcze, z tytułu których, jak zadeklarował, otrzymuje bardzo niski dochód, tj. w kwocie [...] zł miesięcznie. Ponadto poddana przez skarżącego kwota dochodu jest niższa niż kwota [...] zł, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2017r., poz. 1769), stanowiąca kwotę kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej. Ponadto skoro skarżący nie udzielił żadnych wyjaśnień na powyższe pismo referendarz sądowego, w tym wyjaśnień co stanowi obecnie źródło jego dochodów, z czego się utrzymuje i jakiego rodzaje prace dorywcze wykonuje ani też nie udokumentował tych danych za okres ostatnich sześciu miesięcy, to powyższe braki nie pozwoliły na ustalenie czy rzeczywiście skarżący otrzymuje jedynie dochód z tytułu prac dorywczych w wysokości [...] zł i czy nie posiada on jeszcze innych źródeł utrzymania. Skarżący nie udzielił także wyjaśnienia ani też nie udokumentował za okres ostatnich sześciu miesięcy czy i w jakiej wysokości otrzymuje pomoc od rodziny. Pomoc finansowa od rodziny współkształtuje zatem sytuację finansową wnioskodawcy. W tym miejscu zauważyć należy, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX nr 1296829). Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 104/13, LEX nr 1299412). Skarżący nie udzielił również wyjaśnień ani też nie udokumentował, gdzie jest położne dom i mieszkanie i czy w nich zamieszkuje lub ewentualnie czy otrzymuje dodatkowe dochody z tytułu wynajmu tych nieruchomości i w jakiej wysokości miesięcznie ani też jaką powierzchnię gruntów rolnych posiada i czy otrzymuje dopłaty do tych gruntów i w jakiej wysokości osiąga z tego tytułu inne dochody Brak tych danych nie pozwala na ustalenie, czy ewentualnie skarżący wynajmuje mieszkanie innym osobom i czerpie z tego tytułu dochody oraz czy uzyskuje dochody z tytułu gruntów rolnych, w tym także dopłaty do tych gruntów, które mają wpływ na całokształt jego sytuacji dochodowej. Dane dotyczące pomocy finansowej od rodziny, dochodów z nieruchomości i gruntów rolnych miały na celu ustalenie pełnej rzeczywistej sytuacji dochodowej . Skarżący nie nadesłał także wyciągów z kont bankowych i kart kredytowych i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, co także nie pozwala na ustalenie aktualnej sytuacji dochodowej skarżącego wynikającej ze stanu kont i lokat bankowych. Nie przedłożył ponadto ostatniej decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości i podatku rolnego, co nie pozwala na ustalenie czy rzeczywiście jego zobowiązanie podatkowe wynosi 50 zł rocznie i jakich konkretnie nieruchomości ono dotyczy. Skarżący nie wyjaśnił w jakiej wysokości ponosi wydatki dotyczące jego utrzymania ani też nie nadesłał dowodów potwierdzających wysokość tych wydatków, co nie pozwala na ocenę czy i w jakiej wysokości ponosi on te wydatki. Skarżący nie nadesłał także zeznania podatkowego za 2016 r., co nie pozwala na ustalenie, czy w poprzednim roku podatkowym uzyskał dochody podlegające opodatkowaniu. Żądanie tych danych miało na celu ustalenie jak kształtowała się sytuacja dochodowa skarżącego w dłuższym okresie czasu. Brak opisanych wyżej danych nie pozwala zatem na ustalenie, czy rzeczywiście jedynym źródłem utrzymania skarżącego są wyłącznie bardzo niskie dochody z tytułu prac dorywczych i czy jest on w stanie utrzymać się samodzielnie oraz w jakiej wysokości kształtują się wydatki skarżącego związane z utrzymaniem, poza wskazanym we wniosku o prawo pomocy i nieudokumentowanym, rocznym podatkiem od nieruchomości i czy jest on w stanie ponieść koszty ustanowienie adwokata w niniejszej sprawie. Skarżący nie wyjaśnił również z jakiego tytułu jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego. Wyjaśnienia te miały na celu ustalenie na podstawie jakiego tytułu skarżący jest zgłoszony do tych ubezpieczeń, tj. np. w związku z rejestracją jako osoba bezrobotna, prowadzeniem gospodarstwa rolnego, ewentualnie pobieraniem renty, w związku z zatrudnieniem lub np. jako członek rodziny, gdyż z treści przepisów art. 67 ust. 3 w związku z art. 3 ust. 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 1793) wynika, że osoba ubezpieczona ma obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego tych członków rodziny, którzy nie mają innego tytułu do ubezpieczeń społecznych. W takiej sytuacji należy stwierdzić, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że spełnia przesłanki do przyznania tego prawa. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 13 września 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawo pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca bowiem winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (por. post. NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 275/10, LEX nr 741268). Z tych względów należało, w pkt I sentencji odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy, w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. "a" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W tej sytuacji rozpoznanie tego wniosku stało się zbędne, a postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono w pkt II sentencji. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 239 § 1 pkt 1 lit. "a" p .p.s.a. i art. 249a p.p.s.a. i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.