IV SAB/Wr 126/18

Ewa Orłowska starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 10 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Związku Zawodowego [...] Urzędu [...] o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Związku Zawodowego [...] Urzędu [...] na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący Związek Zawodowy w treści skargi na bezczynność w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej wniósł o zwolnienie z kosztów postępowania (k-5), ponieważ nie posiada na ten cel wystarczających środków, a ponadto po stwierdzeniu przez Państwową Inspekcję Pracy, z którą Związek współpracuje naruszeń prawa pracy w Urzędzie [...] zaczęły być kierowane do Związku wezwania do zapłaty przez ten Urząd za pomieszczenia przekazane nieodpłatnie do korzystania przez Związek. Zarząd Związku opracowując plan finansowy nie miał żadnych podstaw, aby przypuszczać, że Sekretarz [..] nie udzieli żądnych informacji publicznych, a skarga jest składana w celu zabezpieczenia praw pracowniczych. Do kwestii powyższego wniosku o zwolnienie od kosztów postępowania ustosunkował się organ administracji w odpowiedzi na skargę k- 25 podnosząc, że wniosek powinien zostać oddalony z powodu niewykazania przez Związek braku środków na poniesienie kosztów sądowych, gdyż na tą okoliczność nie przedstawił żadnego dowodu. W ocenie organu wniosek powinien zostać ewentualnie odrzucony. Twierdzenia dotyczące wezwania o zapłatę z tytułu pomieszczeń czy też twierdzenia dotyczące gołosłownych zarzutów związanych z naruszeniami stwierdzonymi przez Inspekcję Pracy nie mają związku z wnioskiem o zwolnienie z kosztów sądowych. Organ podkreślił, że wypełnił obowiązki określone w art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 2991 r. o związkach zawodowych (Dz. U z 2016 r. nr 1881) w zakresie zapewnienia lokalu i sprzętu do prowadzenia działalności związkowej, jednakże nigdy nie przekazywał lokalu na działalność nieodpłatnie, mimo insynuacji zawartych w skardze. Skarżący Związek konsekwentnie odmawia zawarcia jakiejkolwiek umowy w tym przedmiocie nie regulując jednocześnie żadnych opłat eksploatacyjnych za użytkowany lokal. Na urzędowym formularzu PPPr z dnia 27 lipca 2018 r. k- 44 Związek Zawodowy wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od opłat sądowych i wydatków. Natomiast w dalszej części tego formularza Związek wskazał, że dysponuje niewielkimi środkami finansowymi. Składka członkowska ustalona przez Walne Zebranie wynosi [..] zł i nie może być zmieniona przez Zarząd Związku. Ponownie Związek podniósł argumenty dotyczące wezwania do zapłaty za korzystanie z pomieszczenia, które zdaniem Związku otrzymał do nieodpłatnego korzystania. Działania organu zmierzają do skierowania sprawy na drogę sadową oraz do zajęcia rachunku bankowego przez komornika. W załączeniu Związek przedłożył pozew sporządzony przez Urząd [..] na kwotę [...] zł z tytułu opłat za korzystanie z lokalu. W formularzu tym, w oświadczeniu o majątku i dochodach Związek podał, że stan środków na rachunku na dzień 27 czerwca 2018 r. wynosi [...] zł, a organ tylko do dnia 30 kwietnia 2018 r. żąda kwoty [...] zł plus odsetki za korzystanie z lokalu. Podał także, że nie posiada środków trwałych według bilansu za ostatni rok, nie prowadzi działalności gospodarczej ani żadnej innej działalności obliczonej na uzyskanie zysku, nie posiada żadnego majątku oprócz środków znajdujących się na rachunku bankowym. Ponosi zwykłe koszty związane z funkcjonowaniem m. in. koszty organizacji walnego zgromadzenia, wysyłką korespondencji, prowadzeniem rachunku bankowego i inne. Pismem z dnia 21 sierpnia 2018 r. Związek poinformował, że w odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 25 lipca 2018 r., odebrane 16 sierpnia 2018 r., przesyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 21 sierpnia 2018 r. k- 59 w zakresie obejmującym zwolnienie od opłat sądowych i wydatków. Poinformował również, że formularz został złożony już wcześniej wraz z zażaleniem na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału wzywające do uiszczenia wpisu od skargi, które jak wynika z akt sprawy zostało następnie uchylone zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 9 sierpnia 2018 r. k- 51. Ponadto w piśmie podał, że łączna kwota do zapłaty wobec Urzędu [...] wraz odsetkami i kosztami procesu wynosi [...] zł. Do pisma tego dołączony został nakaz zapłaty na kwotę [...] zł wraz z odsetkami i kosztami postępowania [..] zł. Dołączony do tego pisma wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia 21 sierpnia 2018 r. jest tożsamy w treści i zakresem żądania z opisanym wyżej wnioskiem z dnia 27 lipca 2018 r. W piśmie z dnia 30 września 2018 r. Związek podał, że nie prowadzi działalności gospodarczej i nie opracowywał rachunku zysków i strat i szczegółowej księgowości. Prowadzi uproszczoną rachunkowość dotyczącą wydatków na poszczególne cele, które odzwierciedla sprawozdanie finansowe, którego Związek nie przedłożył mimo, że w piśmie tym podał, że przedkłada to sprawozdanie. Dodał także, że w innych sprawach zawisłych przed Tutejszym Sądem IV SAB/Wr 73/18 i IV SAB/Wr 77/18 został zwolniony z kosztów postępowania. Miesięczna składaka członkowska nadal wynosi [..] zł, a w ciągu ostatnich 6 miesięcy nie otrzymał żadnych dotacji, darowizn i nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie posiada kart kredytowych i lokat oszczędnościowych i nie tworzy kasy zapomogowo – pożyczkowej dla członków Związku, a roczne zeznania podatkowe za 2017 i 2016 rok zostały dołączone do akt sprawy o sygn. IV SAB/Wr 73/18. Stan konta na dzień 31 sierpnia 2018 r. wynosił [...]zł, co potwierdzono wydrukiem historii rachunku bankowego za okres od czerwca do sierpnia bieżącego roku. W kolejnym piśmie z dnia 7 października 2018 r. Związek wskazał, że przedkłada nakaz zapłaty na rzecz Urzędu [...] kwoty [..] zł wraz odsetkami i kosztami postępowania oraz, że żądana przez Urząd kwota przekracza kwotę środków zgromadzonych na koncie bankowym i zmierza do likwidacji Związku oraz uzasadnia zwolnienie od kosztów sądowych. Wraz z tym pismem ponownie przedłożono nakaz zapłaty. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek Związku Zawodowego o przyznanie prawa pomocy, zawarty w treści skargi, jak i złożony na urzędowych formularzach z dnia 27 lipca 2018 r. k- 44 i z dnia 21 sierpnia 2018 r. k- 57. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Pomocy w zakresie częściowym obejmuje m. in. zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, co wynika z treści art. 245 § 3 ustawy zgodnie z którym prawo to obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać zgodnie z art. 245 § 3 ustawy na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Żądane przez Związek Zawodowy zwolnienie od opłat sądowych i wydatków obejmuje swoim zakresem zwolnienie od kosztów sądowych, czyli prawo pomocy w zakresie częściowym. W przypadku zaś osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ustawy). W myśl natomiast art.199 powołanej ustawy strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona ze względu na swój stan majątkowy nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Przepis art. 246 § 2 pkt 2 ustawy nakazuje wykazania, że strona, która żąda przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (i że nie ma ich, pomimo iż podjęto wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (zob. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W myśl zaś art. 13 pkt 10 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U z 2015 r., poz. 1881 ze zm.; dalej ustawa o związkach zawodowych) statut związku określa mi. in. źródła finansowania działalności związku i zasady ustanawiania składek członkowskich. W niniejszej sprawie Związek Zawodowy w § 12 ust. 2 Statutu, który znajduje się w aktach sprawy postanowił, że może podejmować działania polegające na prowadzeniu działalności gospodarczej (pkt 1), prowadzeniu kasy zapomogowo – pożyczkowej dla członków Związku (pkt 2), tworzeniu funduszy celowych, na które mogą składać się: składki członkowskie, darowizny, zapisy, dotacje, dochody z majtku związku, dochody z działalności gospodarczej (pkt 3). Związek wykazał jednak, że uzyskuje dochody wyłącznie z jednego źródła, czyli z tytułu składek członkowskich. Potwierdza to przedłożony rachunek bankowy obejmujący wpływy z tytułu tych składek, którego saldo na dzień 26 czerwca 2018 r. wyniosło [...] zł, a na dzień 31 sierpnia 2018 r. wyniosło [...] zł. Liczba członków Związku wynosi [...] osób, miesięczna składa członkowska ustalona przez Walne Zgromadzenie wynosi [..] zł i nie może być zmieniona przez Zarząd. Ponadto ze znajdujących się aktach sprawy o sygn. IV SAB/Wr 73/8 zeznań podatkowych CIT-28 za 2016 r. wynika, że przychód stanowiła kwota [...] zł, zaś z zeznania za 2017 r. wynika, że przychód wyniósł [...] zł. Wysokość przychodu z tytułu składek członkowskich uzasadnia przyznanie prawa pomocy, skoro strona skarżąca jest zobowiązana do zapłaty Gminie kwoty [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie oraz kwoty [...] zł tytułem zwrotu kosztów procesu, co potwierdza przedłożony nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia [..] r. Wyznaczona do zapłaty kwota przekracza zatem kwotę środków, którymi dysponuje skarżący. W tej sytuacji przyjąć należy, iż strona skarżąca wykazała, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.