IV SAB/Wr 134/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędziowie: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka – Ostrowska (spr.) Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 listopada 2019 r. sprawy ze skargi J. S. na bezczynność Wojewody D. w przedmiocie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na okres zasiłkowy 2018/2019 oddala skargę w całości. J. S. (dalej; strona, skarżąca) w dniu 7 sierpnia 2018 r. złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej w K. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2018/2019. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej pismem z dnia 9 sierpnia 2018 r. przesłał powyższy wniosek Wojewodzie D. (dalej: Wojewoda, organ) w celu ustalenia czy zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego zgodnie z art. 23a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2017 r., poz. 1952 ze zm.). Pismem z dnia 31 stycznia 2019 r. wnioskodawczyni złożyła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. ponaglenie w związku z bezczynnością organu w sprawie wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego. Przekazując złożone ponaglenie Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu we W., w piśmie z dnia 7 lutego 2019 r. organ wskazał, że z dniem 1 stycznia 2018 r. Wojewoda przejął do realizacji ponad 15 tysięcy spraw zaległych dotyczących świadczeń rodzinnych i świadczenia wychowawczego, w tym około 7 tysięcy spraw , w których nie wszczęto postępowania. Dodano, że w roku 2018 wpłynęło ponad 13 tysięcy wniosków. W związku z powyższym podjęto starania o zwiększenie zatrudnienia w komórce realizującej powyższe zadania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. postanowieniem z dnia 21 lutego 2019 r. , nr [...] stwierdziło, że Wojewoda dopuścił się bezczynności i wyznaczyło dodatkowy , dwumiesięczny termin do załatwienia sprawy , liczony od dnia doręczenia postanowienia. Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że bezczynność Wojewody nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Powyższe postanowienie wpłynęło do D. Urzędu Wojewódzkiego we W. w dniu 22 maja 2019r. ( prezentata organu). Decyzją z dnia 25 czerwca 2019 r., nr [...] Wojewoda D. odmówił stronie świadczenia w formie zasiłku rodzinnego na dziecko, wnioskowanego na J. S., na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r., zasiłku rodzinnego na dziecko, wnioskowanego na L. S., na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego – opieka nad jednym dzieckiem, wnioskowanego na L. S., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2019/2020, wnioskowanego na J. S. Pismem z dnia 17 czerwca 2019 r. (data wpływu do organu 25 czerwca 2019 r.) strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na bezczynność Wojewody w rozpoznaniu jej wniosku dotyczącego ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2018/2019. Skarga oparta została na zarzucie naruszenia przepisów art. 35, art. 36 § 1 oraz art. 12k.p.a. Skarżąca wniosła o: 1) uwzględnienie skargi w całości, 2) stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności działając z rażącym naruszeniem prawa, 3) zobowiązanie organu do rozpatrzenia sprawy w terminie jednego miesiąca, 4) zasądzenie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w kwocie 1.000 zł, 5) zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżąca wywodziła , że organ od dnia 13 września 2018 r. pozostaje w bezczynności i nie został wyznaczony nowy termin rozpoznania sprawy. Sprawa z jej wniosku powinna być rozpoznana w terminie miesiąca bowiem nie istnieje konieczność przeprowadzania nowych dowodów. Według skarżącej, argumentacja organu nie może być usprawiedliwiona liczbą spraw wpływających do Wojewody. Skoro organ nie podejmuje żadnej czynności merytorycznej w sprawie przez blisko rok, to zasadne jest orzeczenie stwierdzające bezczynność organu, które miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o odrzucenie skargi, z tym uzasadnieniem, że decyzja rozstrzygająca uprawnienia skarżącej do pobierania świadczeń rodzinnych została wydana w terminie wskazanym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. W tym zakresie wskazano ,że w dniu 25 czerwca 2019 r. Wojewoda odmówił skarżącej prawa do pobierania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na córki skarżącej w okresie od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2019 r. Wojewoda wyjaśnił też, że jego właściwość w sprawie wynika z art. 24 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. Z 2017 r., poz. 1428), która od dnia 1 stycznia 2018 r. wprowadzono zmiany w zakresie organizacji rozpatrywania spraw dotyczących świadczeń rodzinnych i wychowawczych, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zmiany polegały na przekazaniu zadania z poziomu Marszałka Województwa na poziom Wojewody. W związku z powyższym Wojewoda przejął do realizacji ponad 15 tysięcy spraw zaległych, (w tym ponad 7 tysięcy spraw, w których w ogóle nie wszczęto postępowania). Dlatego też, ze względu na bardzo dużą liczbę prowadzonych obecnie postępowań występują opóźnienia w wydawaniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej jako: p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Stosownie do art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W przypadku skargi na bezczynność - jak przewiduje art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. - dalej zwanej: k.p.a.) - stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1. W badanej sprawie pozostaje poza sporem fakt , że wniesienie przedmiotowej skargi skarżąca poprzedziła ponagleniem (pismo z dnia 31 stycznia 2019 r.). Wskazać w tym miejscu należy, że przepisy nie określają terminu w jakim można złożyć skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Wobec czego należy uznać, że formalne przesłanki do wniesienia skargi na bezczynność zostały w niniejszej sprawie spełnione. Przechodząc do merytorycznej oceny zasadności skargi w punkcie wyjścia wskazać należy, że stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.). Z treści przytoczonych przepisów wynika więc ,że sąd administracyjny rozpoznaje skargi na bezczynność organów administracji publicznej, gdy organ w przewidzianym przepisami terminie, nie wyda któregokolwiek z wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. aktów administracyjnych. Jeżeli bowiem organ administracji zobowiązany do załatwienia sprawy z różnych względów nie wydaje rozstrzygnięcia w przewidzianym przepisami terminie, a zwłoka w rozpatrzeniu sprawy jest - nieuzasadniona, wówczas występuje bezczynność organu. Innymi słowy, z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., jeżeli organ nie dopełnił czynności określonych w art. 36 k.p.a. lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji (por. wyroki: NSA z dnia 5 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 2936/16 i WSA w Poznaniu z dnia 6 marca 2019 r., sygn. akt III SAB/Po 41/18 ). Celem skargi na bezczynność jest zatem doprowadzenie do wydania przez organ aktu lub podjęcia czynności. Oznacza to, że sąd rozpoznając skargę na bezczynność bierze pod uwagę jedynie sam fakt, czy w danej sprawie została dokonana czynność lub czy z innych powodów organowi nie można zarzucić stanu bezczynności. Dla uznania bezczynności konieczne jest ustalenie w pierwszej kolejności, czy w ustalonym stanie faktycznym na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek wydania aktu lub dokonania czynności kończących postępowanie, a następnie czy uczyniono to w przepisanym terminie, a dalej czy ewentualne opóźnienie jest usprawiedliwione (zob. wyrok NSA z dnia 21 marca 2019r. sygn. akt I OSK 1296/17 dostępny a stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przechodząc do dalszych rozważań, należy też wyjaśnić, że przedmiotem kontroli w postępowaniu zainicjowanym złożeniem skargi na bezczynność jest ocena stanu faktycznego sprawy pod kątem stwierdzenia , czy organ procedując w danej sprawie załatwił tę sprawę w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych , czy też w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a., czyli czy w tym znaczeniu dopuścił się bezczynności. Zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania, przy czym do tych terminów nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (§ 5). Wymaga też zaakcentowania ,że przy ocenie zasadności skargi na bezczynność decydujące znaczenie ma - stan faktyczny i prawny - istniejący w chwili orzekania przez sąd administracyjny. Przy czym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, wedle którego o bezczynności organu można mówić wówczas, gdy organ ten, pomimo istniejącego obowiązku, nie załatwia sprawy w określonej prawem formie i w określonym prawem terminie (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 18 listopad 2014 r., III SAB/Po 8/14, dostępny a stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dokonując w takim kontekście oceny zasadności wywiedzionej skargi Sąd po przeanalizowaniu akt niniejszej sprawy uznał, że brak podstaw do stwierdzenia, że Wojewoda pozostaje w bezczynności w zakresie rozpoznania wniosku skarżącej z dnia 7 sierpnia 2018 r. W kontrolowanej sprawie skarżąca wspomnianym wyżej wnioskiem zwróciła się do Wojewody o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na okres 2018/2019. Następnie postanowieniem z dnia 21 lutego 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyznaczyło Wojewodzie dwumiesięczny termin załatwienia sprawy, liczony od dnia otrzymania tego postanowienia. Z pola widzenia nie można nie dostrzegać faktu ,że powyższe postanowienie wpłynęło do Wojewody dopiero w dniu 22 maja 2019r. , co wprost wynika z prezentaty tegoż organu. Zauważyć również należy, co jest kluczowe dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, że Wojewoda w dniu 25 czerwca 2019 r. wydał decyzję w sprawie odmawiając skarżącej prawa do pobierania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na córki skarżącej w okresie od dnia 1 listopada 2018 r. do dnia 31 października 2019 r. Skarga do sądu administracyjnego na bezczynność Wojewody została wprawdzie nadana przez pełnomocnika skarżącej w dniu 21 czerwca 2019 r. , lecz wpłynęła do organu w dniu 25 czerwca 2019 r., a więc w dacie wydania lub po wydaniu ( obojętna jest kwestia godzin ) wyżej wskazanej decyzji odmawiającej przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Natomiast bez znaczenia dla uznania, czy organ pozostaje w bezczynności jest okoliczność, że decyzja Wojewody została doręczona stronie skarżącej (jego pełnomocnikowi) po wniesieniu skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni aprobuje pogląd, wedle którego , jeżeli organ wydał decyzję przed wniesieniem skargi na bezczynność do sądu administracyjnego, to nie ma podstaw do przyjęcia, że organ ten pozostaje w bezczynności, nawet wtedy, gdy daną decyzję doręczono stronie lub jej pełnomocnikowi po dacie wniesienia skargi na bezczynność (zob. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2011, s. 538 ). Reasumując powyższe , w tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że skoro w dacie wnoszenia skargi na bezczynność decyzja organu była już wydana (chociaż jeszcze niedoręczona stronie),to nie było zatem podstaw do uznania, że organ pozostawał w bezczynności. Zważywszy ,że załatwienie przez organ sprawy wszczętej wnioskiem skarżącej z dnia 7 sierpnia 2018 r. doszło w terminie wskazanym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zobligowany był oddalić skargę, co orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a. Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym, gdyż przedmiotem skargi była bezczynność organu. Przy czym w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).