IV SAB/Wr 145/15

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Stowarzyszenia "[...] z siedzibą w [..]" o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] na bezczynność Towarzystwa Budownictwa Społecznego Sp. z o. o. z siedzibą w [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł skarżące Stowarzyszenie złożyło na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym w rubryce nr 3 tego formularza podało, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a w rubryce nr 4 obejmującej zakres wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dołączonym do tego wniosku piśmie z dnia 3 czerwca 2015 r. podało, że wnosi jedynie o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu Stowarzyszenie wskazało, że rozpoczęło działalność w dniu [...]. Utrzymuje się ze składek członkowskich w wysokości [...] zł i darowizn. Nie prowadzi działalności gospodarczej i nie generuje zysku. Dotychczas zebrane składki zostały przeznaczone na czynności organizacyjne stowarzyszenia, działalność statutową i obsługę bieżącej korespondencji. Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i środków finansowych, które mogłyby być przeznaczone na uiszczenia wpisu sądowego. Stowarzyszenie podało w urzędowym formularzu, że stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł [...] zł i przedłożyło wyciąg potwierdzający ten stan konta. W odrębnym piśmie złożonym wraz z tym formularzem Stowarzyszenie wyjaśniło, że nie składało deklaracji podatkowych za ostatnie trzy miesiące, gdyż jest zwolnione z podatku od darowizny na cele statutowe. Nie otrzymuje dotacji z budżetu państwa, samorządu terytorialnego i innych źródeł. Nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego, nie zatrudnia pracowników, a do celów wykorzystuje prywatny sprzęt. Dodało, że wnosi o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy IV SO/Wr 28/14 i IV SO/Wr 27/14 dotyczących listy członków i statutu Stowarzyszenia. W związku z tym, że w powyższym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy zakres tego wniosku nie został sprecyzowany jednoznacznie, pismem referendarza sądowego z dnia 15 czerwca 2015 r., wezwano skarżące Stowarzyszenie do jednoznacznego wskazania jaki jest zakres wniosku o przyznanie prawa pomocy, tzn. czy wniosek ten obejmuje jedynie zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi czy też obejmuje on szerszy zakres, tj. zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w terminie siedmiu dni. W piśmie tym wezwano również skarżące Stowarzyszenie do nadesłania w terminie siedmiu dni dokumentów źródłowych, tj. wyciągu z konta bankowego za ostatnie trzy miesiące, ostatniego sprawozdania finansowego, sprawozdania z działalności Stowarzyszenia i ostatniego bilansu. W odpowiedzi na to pismo referendarza sądowego skarżące Stowarzyszenie pismem z dnia 22 czerwca 2015 r. wyjaśniło, że zakres wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmuje jedynie zwolnienie od kosztów sadowych, w tym zwolnienie od wpisu od skargi. Wraz z tym pismem Stowarzyszenie złożyło sprawozdanie z działalności za okres od [...] maja do [...] grudnia 2014 r., z którego wynika, ze nie występują okoliczności stwarzające zagrożenie dla kontynuowania jego działalności i że nie prowadzi działalności gospodarczej, natomiast prowadzi księgi rachunkowe, zaś nadwyżka przychodów nad kosztami uzyskania ustalona za dany rok przechodzi na rok kolejny do wykorzystania na działalność statutową. Ze sprawozdania tego wynika również, że w okresie sprawozdawczym Stowarzyszenie uzyskało roczne przychody w wysokości [...] zł, na które składają się składki członkowskie [...] zł, dotacje i darowizny [...] zł, oraz przychód w kwocie [...] zł, jak również, że na koniec roku podmiot ten posiadał na rachunku bankowym środki pieniężne w wysokości [...] zł i nie posiada środków w kasie. Stowarzyszenie poniosło koszty w wysokości [...] zł obejmujące koszty realizacji działalności statutowej [...] zł i koszty administracyjne [...] zł. Stowarzyszenie nadesłało także bilans z którego wynika, że na koniec roku aktywa obrotowe obejmujące wspomniane już wyżej środki pieniężne wyniosły [...] zł. Nadesłało także wyciągi z rachunków bankowych za [...] 2015 r. z którego wynika, że stan tego rachunku wyniósł [...] zł i za [...] 2015 r. potwierdzający, że stan tego rachunku wyniósł [...] zł. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek skarżącego Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 2 pkt 1 cytowanej ustawy stanowi, że prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta lub jednostka wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie do art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Skarżące stowarzyszenie działa na podstawie Statutu i jest wpisane do KRS. Z treści rozdziału II Statutu Stowarzyszenia, znajdującego się w aktach sprawy o sygn. IV SO/Wr 28/14 wynika, że celem stowarzyszenia jest m. in. działanie na rzecz mieszkańców i mienia gminy, ochrona praw lokatorów, reprezentacja członków i prezentowanie ich stanowiska w interesach prawnych przed organami państwa, województwa, samorządowymi, organami sądowymi, występowanie z wnioskami, opiniami do władz, urzędów, sądów we wszystkich sprawach związanych z działalnością stowarzyszenia. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszania powstaje m. in. ze składek członkowskich. Liczba członków Stowarzyszenia wynosi [....] osób (co ustalono na podstawie tej listy znajdującej się w aktach sprawy o sygn. IV SO/Wr 28/14). Z rozdziału V pkt 1 Statutu wynika, że stowarzyszenie gromadzi fundusze w postaci składek członkowskich. W świetle powyższego fakt, iż środki uzyskane ze składek członkowskich i wpisowego przeznaczane są na inne cele statutowe nie uzasadnia zwolnienia stowarzyszenia od kosztów sądowych, skoro w rozdziału II pkt 2 e wynika, że celem statutowym jest także występowanie m in. z wnioskami, opiniami do sądów we wszystkich sprawach związanych z działalnością stowarzyszenia. Kwota składki wynosi [...] zł, co wynika z treści uchwały w tym przedmiocie nr 6/2014, znajdującej się w aktach sprawy o sygn. IV SO/Wr 28/14. Ponadto faktyczne wpływy z tytułu składek członkowskich potwierdza treść omówionego wyżej sprawozdania z działalności Stowarzyszenia w okresie od [...] maja do [...] grudnia 2015 r., z którego wynika, że podmiot ten uzyskał w tym okresie środki z tytułu tych składek w kwocie [...] zł. Poza tym w Statucie stowarzyszenia nie przewidziano żadnego zwolnienia z tytułu opłacania składek członkowskich poza członkami honorowymi stowarzyszenia (rozdział III pkt 13). Ponadto skarżące Stowarzyszenie ma możliwość zgromadzenia dodatkowych środków finansowych na realizację celów statutowych, o których mowa w art. 33 ust. 1 i 2 ustawy o stowarzyszeniach, jak i w rozdziale V pkt 1b-e Statutu, przewidujących możliwość uzyskania przez stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność również z tytułu darowizn, spadków, zapisów, dochodów z nieruchomości i ruchomości stowarzyszenia i ofiarności publicznej, dochodów z własnej działalności. Skarżące Stowarzyszenie uzyskało dodatkowe środki finansowe z tytułu dotacji (darowizn) na realizację celów statutowych, co potwierdza omówione wyżej sprawozdanie z działalności Stowarzyszenia z którego wynika, że podmiot ten uzyskał środki z tytułu dotacji (darowizn) w kwocie [...] zł. Wskazać również należy, iż skarżące Stowarzyszenie zgodnie z rozdziałem II pkt 2 c Statutu może prowadzić działalność wydawniczą i kulturalną, co oznacza, iż z tego tytułu również może uzyskać dodatkowe środki finansowe. Mając na względzie powyższe możliwości finansowania celów statutowych stowarzyszenia przyjąć trzeba, iż twierdzenie, że stowarzyszenie nie posiada funduszy (majątku) na pokrycie kosztów sądowych przeczy zasadzie, iż podmiot ten prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W istocie skutkuje to przerzuceniem kosztów funkcjonowania stowarzyszenia na koszt Skarbu Państwa. W orzecznictwie sądowym utrwalony został bowiem pogląd, iż w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem stowarzyszenie powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych (post. NSA z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 22/098, LEX nr 551904, post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt Ii OZ 321/04, LEX nr 479098). Ponadto ze wspomnianego sprawozdania wynika również, że Stowarzyszenie w okresie sprawozdawczym uzyskało przychód w kwocie [...] zł, co oznacza że uzyskuje ono również dodatkowe przychody innego rodzaju niż składki członkowskie i darowizny (dotacje), a tym samym ma możliwość zgromadzenia dodatkowych środków finansowych na realizację celów statutowych. Społeczna i nieodpłatna praca członków Stowarzyszenia nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, gdyż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o stowarzyszeniach – stowarzyszenie ma charakter niezarobkowy i opiera się w myśl ust. 3 tego przepisu na pracy społecznej jego członków, a do prowadzenia swych spraw może zatrudniać pracowników. W świetle powyższego pozostałe argumenty dotyczące nieotrzymywania dotacji z budżetu państwa, czy innych źródeł, niezatrudnianie pracowników nie stanowią okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Nadmienić należy, że w innej sprawie sądowej objętej sygnaturą akt IV SAB/Wr 194/14 stronie skarżącej w dniu 15 września 2014 r. zostało przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym w związku z brakiem środków finansowych spowodowanych krótkim okresem działalności nowo powstałego stowarzyszenia, jednakże okoliczność ta nie może uzasadniać uwzględnienia każdego kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przyjąć trzeba, iż Stowarzyszenie nie wykazało, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.