IV SAB/Wr 19/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka - Ostrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV w dniu 27 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. S. – P. na bezczynność Dyrektora Oddziału IPN – Komisji Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu we W. w przedmiocie udostępnienia do wglądu dokumentów dotyczących zmarłej osoby najbliższej postanawia: I. odrzucić skargę; II. zwrócić stronie skarżącej uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 (słownie: sto) złotych. Pismem z dnia 18 grudnia 2015 r. M. S. – P. (dalej skarżąca) wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na bezczynność Dyrektora Oddziału IPN – Komisji Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu we W. w przedmiocie realizacji wniosku z dnia 26 czerwca 2015r. o udostępnienie do wglądu dokumentów dotyczących zmarłej osoby najbliższej, tj. zmarłego brata skarżącej A. S. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi , podnosząc , że jest ona przedwczesna, bowiem skarżąca przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego nie wykorzystała środków zaskarżenia tj. zażalenia, o jakim mowa w art. 37 § 1 k.p.a. Organ wskazał, że skarżąca w dniu 26 czerwca 2015 r. na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu złożyła w wniosek o udostępnienie do wglądu dokumentów dotyczących zmarłej osoby najbliższej – brata A. S. Wniosek ten został zarejestrowany pod numerem [...]. Jednocześnie organ wskazał, że skarżąca działając przez profesjonalnego pełnomocnika, pismem datowanym 15 września 2015 r. wniosła do Prezesa IPN w Warszawie zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie. Jednakże zażalenie to, jak wskazał profesjonalny pełnomocnik, dotyczyło wniosku o nr [...] o udostępnienie dokumentów szczegółowo wskazanych w piśmie do Dyrektora Oddziału IPN we W. z dnia 17 lutego 2014 r., natomiast nie dotyczyło wniosku objętego skargą. W wykonaniu zarządzenia z dnia 27 kwietnia 2016 r. wezwano pełnomocnika skarżącej do wykazania, czy przed wniesieniem skargi skarżąca wniosła zażalenie z art. 37 k.p.a. na niezałatwienie jej wniosku z dnia 26 czerwca 2015 r., w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia wniosku (skargi). W odpowiedzi na wezwanie Sądu pełnomocnik skarżącej nadesłał pismo procesowe z dnia 5 maja 2016 r. wraz z którym przedłożył dowód potwierdzający, zdaniem pełnomocnika, wyczerpanie trybu zażaleniowego z art. 37 k.p.a. na niezałatwienie wniosku skarżącej z dnia 26 czerwca 2016 r. Z przedłożonego przez pełnomocnika zażalenia z dnia 15 września 2015 r. na niezałatwienie sprawy w terminie wynika ,że dotyczyło ono sprawy o nr [...], zainicjowanej wnioskiem skarżącej z dnia 17 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Merytoryczne badanie zasadności skargi wniesionej do sądu administracyjnego musi zawsze poprzedzać sprawdzanie jej wymogów formalnych, w tym warunku dopuszczalności takiej skargi, a zatem ustalenie czy nie zachodzi jedna z przesłanek do jej odrzucenia, wymienionych enumeratywnie w art. 58 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej także p.p.s.a.. Przesłankami tymi są: niewłaściwość sądu (pkt 1), wniesienie skargi po terminie (pkt 2), nieuzupełnienie braków formalnych (pkt 3), zawisłość sprawy (pkt 4), brak zdolności sądowej lub procesowej (pkt 5) oraz niedopuszczalność z innych przyczyn (pkt 6), która występuje m.in. w razie niewyczerpania środków zaskarżenia. Dopuszczalność wniesienia skargi do sądu administracyjnego obwarowana jest bowiem wieloma warunkami , do których należy zaliczyć między innymi przesłankę wyczerpania obrony na drodze postępowania lub w innej formie obrony podjętej przed organem administracji publicznej. Stanowi o tym przepis art. 52 § 1 p.p.s.a., który przewiduje, że skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Wskazać przy tym należy, że samo wniesienie środka zaskarżenia nie jest równoznaczne ze spełnieniem warunku, o którym mowa w art. 52 § 1 p.p.s.a. Stosownie bowiem do przepisu art. 52 § 2 p.p.s.a. przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie. W przypadku skargi do sądu administracyjnego na bezczynność organu, jej wniesienie dopuszczalne jest wówczas, gdy strona wyczerpała tryb przewidziany w art. 37 k.p.a., to znaczy złożyła zażalenie do organu wyższego stopnia na niezałatwienie sprawy w terminie. Zażalenie, o którym mowa we wskazanym przepisie, równoznaczne jest ze środkiem zaskarżenia i spełnia kryterium wyczerpania środków zaskarżenia w rozumieniu art. 52 § 2 p.p.s.a. Stanowi ono niezbędny warunek inicjowania postępowania sądowo-administracyjnego . Jest bowiem formalnym wymogiem wniesienia skargi i stanowi przesłankę skutecznego korzystania z właściwego zewnętrznego środka prawnego , jakim jest wniesienie skargi do sądu administracyjnego . Niedopełnienie tego wymogu stanowi przesłankę odrzucenia skargi . Przy czym brak ten nie może być sanowany po wniesieniu skargi. Sekwencja zdarzeń powinna być inna, gdyż zażalenie , o którym mowa w art.37 k.p.a., chronologicznie musi zawsze poprzedzać wniesienie skargi na bezczynność organu. Wyczerpanie zatem trybu zaskarżenia w stadium administracyjnym jest warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Wobec tego wniesienie skargi na bezczynność organu – w rozpatrywanym przypadku Dyrektora Oddziału IPN – Komisji Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu we W. - jest dopuszczalne i możliwe tylko wówczas, gdy strona wyczerpała tryb zażaleniowy przewidziany w art. 37 k.p.a., bowiem zażalenie, o którym mowa w podanym przepisie, jest równoznaczne ze środkiem odwoławczym w rozumieniu art. 52 § 1 p.p.s.a i spełnia kryterium wyczerpania środków zaskarżenia w rozumieniu art. 52 § 2 p.p.s.a. Przepis ten wyraża zasadę, że postępowanie sądowo-administracyjne nie powinno zastępować postępowania administracyjnego, a zatem nie może zostać wszczęte dopóki toczy się postępowanie administracyjne. Strony bowiem powinny dochodzić swoich praw w pierwszej kolejności w toku postępowania administracyjnego. Przy czym przepis Kodeksu postępowania administracyjnego w art. 35 § 1 nakłada na organy administracji publicznej obowiązek załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki, a w § 3 przewiduje maksymalne terminy załatwiania spraw stanowiąc, że załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego winno nastąpić nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Terminy powyższe liczone są od dnia wszczęcia postępowania administracyjnego. Odnosząc powyższe uwagi do realiów badanej sprawy stwierdzić należy, że nie został w niej spełniony warunek wyczerpania trybu zażaleniowego przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego. Jak wynika bowiem z materiału aktowego sprawy, zaskarżona bezczynność organu dotyczy wniosku skarżącej z dnia 26 czerwca 2015 r. o udostępnienie do wglądu dokumentów dotyczących zmarłej osoby najbliższej ( brata) , zarejestrowanej i prowadzonej pod numerem [...]. Tymczasem przedstawione przez pełnomocnika skarżącej zażalenie, nadesłane na wezwanie Sądu, nie dotyczy przedmiotowego wniosku , lecz innego wcześniejszego wniosku skarżącej z dnia 17 lutego 2014 r. o udostępnienie wskazanych w nim dokumentów , o nr [...]. Potwierdza to również postanowienie Prezesa IPN z dnia [...] listopada 2015r. Nr [...] uznające za niezasadne zażalenie strony z dnia 15 września 2015r. na niezałatwienie przez Dyrektora Oddziału IPN we W. wniosku z dnia 17 lutego 2014r. (k.19-21 akt administracyjnych ). W konsekwencji badanie wymogów formalnych przedmiotowej skargi na bezczynność wykazało, że nie został skutecznie spełniony warunek zainicjowania kontroli sądowo-administracyjnej, o którym mowa w art. 52 § 1 p.p.s.a. w postaci "wyczerpania środków zaskarżenia" . Stwierdzenie powyższego oznacza, że skarga przedstawia się jako przedwczesna, wniesiona bez wyczerpania środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym, a zatem jest niedopuszczalna, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do jej odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a. O zwrocie uiszczonego wpisu orzeczono na postawie art. 232 § 1 p.p.s.a.