IV SAB/Wr 23/16

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Stowarzyszenia [...] z siedzibą w P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w P. na bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2016 r., wydanym w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, Sąd oddalił w całości skargę Stowarzyszenia. Pismem z dnia 2 maja 2016 r. Stowarzyszenie wniosło m. in. o zwolnienie z opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł za sporządzenie uzasadnienia, zwolnienie z kosztów skargi kasacyjnej (w tym opłaty sądowej od skargi kasacyjnej) oraz o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. W jego uzasadnieniu Stowarzyszenie podało, że nie posiada środków na opłacenie opłaty kancelaryjnej, ponieważ utrzymuje się ze składek członkowskich. Nie prowadzi żadnej działalności i nie otrzymuje dotacji. Sąd podejmując rozstrzygnięcie na posiedzeniu niejawnym zmusił stronę skarżącą do ponoszenia dodatkowych kosztów, którymi wnioskodawca nie dysponuje. Na okoliczność, iż strony skarżącej nie stać na zatrudnienie pełnomocnika strona składa wniosek o przyznanie prawa pomocy w osobie adwokata lub radcy prawnego. Do pisma tego Stowarzyszenie dołączyło złożony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu tego formularza Stowarzyszenie wskazało, że rozpoczęło działalność w dniu 4 czerwca 2014 r. Utrzymuje się tylko ze składek, które w całości są przeznaczone na sprawy sądowe toczące się przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Nie ma możliwości zabezpieczenia środków finansowych na uzyskanie uzasadnienia wyroku, który zapadł na posiedzeniu niejawnym, co z mocy prawa powoduje, że nie zna nawet ustnego uzasadnienia tego wyroku. Stowarzyszenie opiera się na społecznej pracy swoich członków, nie było reprezentowane na żadnym etapie przez fachowego pełnomocnika i nie było przygotowane na takie rozstrzygnięcie Sądu i dodatkowe koszty. Stowarzyszenie w krótkim okresie funkcjonowania nie zgromadziło żadnego majątku i funkcjonuje na zasadzie prywatnego sprzętu (komputer, drukarka). Stowarzyszenie nie stać na zatrudnienie radcy prawnego i pokrycie kosztów skargi kasacyjnej i opłaty kancelaryjnej. Dotychczas zebrane składki członkowskie spożytkowane są na bieżącą działalność, telefon, prowadzenie korespondencji, zakupy materiałów biurowych, przejazdy. Nieprzyznanie prawa pomocy spowoduje pozbawienie skarżącego prawa do obrony swoich praw przed sądem i utratę terminów wynikających z postępowania i skuteczną obronę swoich racji przed NSA. Stowarzyszenie zaciągnęło kredyt na kracie kredytowej w kwocie [...] zł na okoliczność spraw zawisłych przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Kwota ta została przeznaczona na wpisy sądowe. Stowarzyszenie podało w urzędowym formularzu, że stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł [..] zł. Pismem referendarza sądowego z dnia 7 czerwca 2016 r. wezwano Stowarzyszenie do nadesłania w terminie 7 dni dokumentów i wyjaśnień dotyczących oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. wyciągów z kont bankowych i kart kredytowych za ostatnie trzy miesiące; deklaracji podatkowych za ostanie trzy miesiące, ostatniego bilansu; dokumentów potwierdzających aktualną liczbę członków stowarzyszenia i wysokość aktualnej składki członkowskiej, Statutu Stowarzyszenia, jeżeli uległ zmianie; wyjaśnienia czy Stowarzyszenie otrzymuje dotacje z budżetu państwa lub samorządu terytorialnego lub środki finansowe z innych źródeł (wraz z dokumentami potwierdzającymi wysokość tych dotacji lub środków), wyjaśnienia dotyczącego składników majątku nieruchomego i ruchomego i ich wartości; wyjaśnienia czy Stowarzyszenie zatrudnia pracowników i w jakiej liczbie, dokumentów potwierdzających aktualny raport kasowy, dokumentów potwierdzających zaciągniecie kredytu w wysokości [..] zł w celu pokrycia wpisów sądowych. Stowarzyszenie nie udzieliło żadnej odpowiedzi na powyższe pismo referendarza sądowego. Natomiast przesyłka zawierająca to pismo nie została odebrana przez Stowarzyszenie, pomimo tego, że była dwukrotnie awizowana w dniach 10 i 18 czerwca 2016 r. Zwrot nie podjętej przesyłki nastąpił w dniu 28 czerwca 2016 r., a dnia 4 lipca 2016 r. niepodjęta przesyłka wpłynęła do Sądu, zaś 8 lipca 2017 r. pozostawiono przesyłkę w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. Z treści przepisu art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) wynika, że zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego obejmuje prawo pomocy w zakresie całkowitym. Z kolei przepis art. 246 § 2 pkt 1 cytowanej ustawy stanowi, że prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta lub jednostka wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Skarżące stowarzyszenie działa na podstawie Statutu i jest wpisane do KRS. Z treści rozdziału II Statutu stowarzyszenia, znajdującego się w aktach sprawy o sygn. IV SO/Wr 28/14 wynika, że celem stowarzyszenia jest m. in. działanie na rzecz mieszkańców i mienia gminy, ochrona praw lokatorów, reprezentacja członków i prezentowanie ich stanowiska w interesach prawnych przed organami państwa, województwa, samorządowymi, organami sądowymi, występowanie z wnioskami, opiniami do władz, urzędów, sądów we wszystkich sprawach związanych z działalnością stowarzyszenia. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszania powstaje m. in. ze składek członkowskich. Z rozdziału V pkt 1 Statutu wynika, że stowarzyszenie gromadzi fundusze w postaci składek członkowskich. W świetle powyższego twierdzenie, iż Stowarzyszenie utrzymuje się tylko ze składek członkowskich, które w całości zostały przeznaczone na pokrycie opłat sądowych w sprawach zawisłych przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie uzasadnia zwolnienia Stowarzyszenia od kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów sądowych, skoro w rozdziału II pkt 2 e wynika, że celem statutowym jest także występowanie m in. z wnioskami, opiniami do sądów we wszystkich sprawach związanych z działalnością stowarzyszenia. Podkreśla to również stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 14 października 2015 r. sygn. akt I OZ 1209/15 oddalającym zażalenie Stowarzyszenia na postanowienie Sądu z dnia 3 lipca 2015 r. odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w innej sprawie o sygn. akt IV SAB/Wr 126/15, w którym Sąd ten wskazał, że skoro organizacja jaką jest Stowarzyszenie, pragnie prowadzić sprawę sądową, to powinna zabezpieczyć na to odpowiednie fundusze, np. podwyższając i skutecznie ściągając składkę członkowską. Wykazanie bowiem przez organizację, że nie posiada żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania powinno zatem polegać na wykazaniu, iż organizacja ta nie ma możliwości pozyskiwania takich środków we własnym zakresie, czego skarżące Stowarzyszenie nie uczyniło w niniejszej sprawie. Poza tym w Statucie Stowarzyszenia nie przewidziano żadnego zwolnienia z tytułu opłacania składek członkowskich poza członkami honorowymi stowarzyszenia (rozdział III pkt 13). W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżące Stowarzyszenie nie zabezpieczyło odpowiednich funduszy na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Ponadto w niniejszej sprawie Stowarzyszenie nie nadesłało żadnych dokumentów wymienionych w piśmie referendarza sądowego z dnia 7 czerwca 2016 r. tj. wyciągów z kont bankowych i kart kredytowych za ostatnie trzy miesiące; deklaracji podatkowych za ostanie trzy miesiące, ostatniego bilansu; dokumentów potwierdzających aktualną liczbę członków stowarzyszenia i wysokość aktualnej składki członkowskiej, Statutu Stowarzyszenia, jeżeli uległ zmianie; wyjaśnienia czy Stowarzyszenie otrzymuje dotacje z budżetu państwa lub samorządu terytorialnego lub środki finansowe z innych źródeł (wraz z dokumentami potwierdzającymi wysokość tych dotacji lub środków), wyjaśnienia dotyczącego składników majątku nieruchomego i ruchomego i ich wartości; wyjaśnienia czy Stowarzyszenie zatrudnia pracowników i w jakiej liczbie, dokumentów potwierdzających aktualny raport kasowy, dokumentów potwierdzających zaciągniecie kredytu w wysokości [...] zł w celu pokrycia wpisów sądowych. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. W świetle powyższego przyjąć należy, że Stowarzyszenie nie wykazało, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, o których mowa w 246 § 2 pkt 1 cytowanej ustawy, tj., że nie posiada żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania. Zauważyć należy również, że skarżące Stowarzyszenie ma możliwość zgromadzenia dodatkowych środków finansowych na realizację celów statutowych, o których mowa w art. 33 ust. 1 i 2 ustawy o stowarzyszeniach, jak i w rozdziale V pkt 1b-e Statutu, przewidujących możliwość uzyskania przez stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność również z tytułu darowizn, spadków, zapisów, dochodów z nieruchomości i ruchomości stowarzyszenia i ofiarności publicznej, dochodów z własnej działalności. Ponadto skarżące Stowarzyszenie zgodnie z rozdziałem II pkt 2 c Statutu może prowadzić działalność wydawniczą i kulturalną, co oznacza, iż z tego tytułu również może uzyskać dodatkowe środki finansowe. Mając na względzie powyższe możliwości finansowania celów statutowych stowarzyszenia przyjąć trzeba, iż twierdzenie, że stowarzyszenie to nie posiada funduszy (majątku) na pokrycie kosztów postępowania sądowego przeczy zasadzie, iż podmiot ten prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W istocie skutkuje to przerzuceniem kosztów funkcjonowania stowarzyszenia na koszt Skarbu Państwa. W orzecznictwie sądowym utrwalony został bowiem pogląd, iż w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem stowarzyszenie powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych (post. NSA z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 22/098, LEX nr 551904, post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt Ii OZ 321/04, LEX nr 479098). W świetle powyższego pozostałe argumenty dotyczące nieotrzymywania dotacji z budżetu państwa, czy innych źródeł, nie stanowią okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Społeczna i nieodpłatna praca członków Stowarzyszenia również nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, gdyż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o stowarzyszeniach – stowarzyszenie ma charakter niezarobkowy i opiera się w myśl ust. 3 tego przepisu na pracy społecznej jego członków, a do prowadzenia swych spraw może zatrudniać pracowników. Ponadto z akt sprawy wynika, że działający w imieniu Stowarzyszenia adwokat z wyboru M. K. pismem z dnia 4 lipca 2016 r. (data wpływu do Sądu 12 lipca 2016 r.) sporządził skargę kasacyjną od powyższego wyroku Sądu z dnia 26 kwietnia 2016 r. oddalającego w całości skargę Stowarzyszenia, od której uiszczono wpis sądowy (data przelewu 8 i 11 lipca 2016 r.). Również pismem z dnia 8 lipca 2016 r. adwokat ten sporządzi skargę kasacyjną. Pismem Sądu z dnia 14 lipca 2016 r. adwokat M. K. został wezwany do nadesłania brakującego pełnomocnictwa, a wraz z kolejnym pismem Sądu z dnia 15 lipca 2016 r. wysłano organowi w celu doręczenia odpisy skarg kasacyjnych z dnia 4 i 8 lipca 2016 r. Skarżące stowarzyszenie wraz z pismem z dnia 19 lipca 2016 r. nadesłało pełnomocnictwo z dnia 4 lipca 2016 r., w którym upoważniło powyższego adwokata jedynie do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Jednym z warunków, wymienionych w art. 246 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uzasadniających przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest niezatrudnianie lub niepozostawanie w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Mimo, iż Stowarzyszenie upoważniło adwokata z wyboru jedynie do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, to okoliczność, iż adwokat ten sporządził i wniósł w niniejszej sprawie w imieniu tego podmiotu skargę kasacyjną, a więc udzielił pomocy prawnej niezbędnej na obecnym etapie postępowania sądowego toczącego się po wydaniu wspomnianego wyroku, wyklucza możliwość przyznania skarżącemu prawa pomocy. Okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy nie jest również fakt, że wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i art. 245 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.