IV SAB/Wr 346/17

Ewa Orłowska starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku R. A. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. A. na bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego w [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł pismem z dnia 6 grudnia 2017 r. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie 100 zł k- 18. W piśmie tym podał, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych ze względu na trudną sytuację materialną. Od dnia [...] jest pozbawiony wolności i ten wieloletni okres przyczynił się do jego trudnej sytuacji materialnej. W trakcie obywania kary nie zawsze posiadał odpłatne zatrudnienie. Obecnie natomiast nie posiada w zakładzie karnym zatrudnienia i nie posiada środków pieniężnych do własnej dyspozycji. Oszczędności, które posiadał przed osadzeniem w zakładzie karnym, zostały przeznaczone na utrzymanie jego konkubiny i jej syna, która obecnie nie jest już jego konkubiną oraz na ustanowienie adwokatów z wyboru do spraw karnych. Środki pieniężne zgromadzone w trybie art. 126 Kodeksu karnego wykonawczego, które przekazał na własny rachunek na przełomie 2012 – 2013 r. w znacznej części przeznaczył na opłacenie korespondencji skierowanej do ponad 450 osób, które zostały przez niego pokrzywdzone czynem oszustwa w sprawie zakończonej wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] o sygn. akt [...]. Przelane środki dotyczyły złożenia przeprosin, zawarcia ugody, cześć z nich została przeznaczona na bieżące wydatki np. zakup kart telefonicznych i artykułów biurowych w celu utrzymania kontaktów z rodziną. Nie otrzymuje środków tytułu renty, działalności gospodarczej, spółki handlowej. Nie posiada majątku, który mógłby spieniężyć, tzn. akcji, obligacji lub samochodu. W piśmie tym wskazał również, że jeżeli sąd uzna za konieczne przedłożenie zaświadczenia o środkach pieniężnych i stanie zatrudnienia, to zwraca się z prośbą aby sąd wystąpił z tym żądaniem do administracji zakładu karnego. Pismem z dnia 11 grudnia 2017 r. skarżący poinformował, że obecnie przebywa w areszcie śledczym w innej miejscowości. Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 19 grudnia 2017 r. wezwano skarżącego do złożenia, w terminie siedmiu dni, powyższego wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu i jednocześnie w piśmie tym wezwano skarżącego do nadesłania, w terminie 20 dni, - na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej: tj. zaświadczenie z zakładu karnego potwierdzające na jaki okres skarżący został osadzony w zakładzie karnym, czy jest zatrudniony w tym zakładzie, na jaki okres i w jakiej wysokości otrzymuje wynagrodzenie lub zasiłek chorobowy i czy podlega ono zajęciu komorniczemu, czy otrzymuje zapomogę pieniężną oraz czy posiada środki pieniężne na koncie depozytowym do własnej dyspozycji, wymienione w art. 113 § 2 kkw oraz środki pieniężne do dyspozycji po opuszczenia zakładu karnego, o których mowa w art. 126 kkw., wyjaśnienia czy skarżący otrzymuje pomoc od rodziny i w jakiej wysokości (dane te należy udokumentować za okres ostatnich trzech miesięcy), historię kont i lokat bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, wyjaśnienia czy skarżący posiada nieruchomości w tym mieszkanie i kto w nim obecnie zamieszkuje oraz kto ponosi i w jakiej wysokości opłaty z tego tytułu, wyjaśnienia czy skarżący posiada obecnie wierzytelności, czyli aktywa i w jakiej wysokości (dane te należy udokumentować). Powyższe pismo referendarza sądowego zostało doręczone skarżącemu w zakładzie karnym w dniu 28 grudnia 2017 r. k- 35. W odpowiedz na to pismo, skarżący złożył w dniu 1 stycznia 2018 r. w administracji aresztu śledczego na urzędowym formularzu podpisanym dnia 29 grudnia 2017 r., wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym w rubryce nr 4.2 obejmującej zakres prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika napisał własnoręcznie "zwolnienie od kosztów sądowych" (k-40- k-42). Powyższe pozwala na przyjęcie, że skarżący złożył w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W formularzu tym podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, wpisując, w rubryce nr 6 obejmującej stan rodzinny wnioskodawcy, że brak jest osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W rubryce nr 10 obejmującej dochody wpisał brak dochodów, w rubryce nr 12 obejmującej wydatki wpisał brak wydatków. Ponadto w formularzu tym podał, że nie posiada domu ani mieszkania i innych nieruchomości oraz papierów i przedmiotów wartościowych, a na rachunku bankowym w Banku [...] posiada [..] zł. Wskazał również na obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu tego wniosku powtórzył argumenty przytoczone w opisanym wyżej piśmie z dnia 6 grudnia 2017 r. dotyczące sytuacji materialnej Dnia 24 stycznia 2018 r. do Sądu wpłynęło aktualne zaświadczenie zakładu karnego z dnia 16 stycznia 2018 r. z którego wynika, że skarżący nie zatrudniony. Tego samego dnia wpłynęło do Sądu odrębne zaświadczenie zakładu karnego z dnia 8 stycznia 2018 r. w którym wskazano, że skarżący został osadzony na okres od [...] do [...] r. Tego dnia wpłynęło do Sądu pismo skarżącego z dnia 16 stycznia 2018 r., sporządzone w odpowiedzi na pismo referendarza sadowego z dnia 19 grudnia 2017 r. w którym skarżący wskazał, że otrzymuje pomoc finansową od rodziny na zakup paczki żywnościowej, kart telefonicznych i środków higieny i artykułów biurowych w celu zachowania prawa do więzi rodzinnych na podstawie art. 102 pkt 2 kkw. Regularnie, czyli raz w miesiącu otrzymuje pomoc od siostry w kwocie 100 zł. Dwa lub trzy razy w roku otrzymuje pomoc od ojca w kwocie 100 zł. Średnio raz na kwartał otrzymuje pomoc od byłej konkubiny w kwocie 200 zł. Osoby te przekazują te środki na rachunek bankowy w wymienionym wyżej banku. Następnie podał, że przelewa te środki przez infolinię bankową po zapotrzebowaniu na wymienione wyżej artykuły. Podał, że nie może przedłożyć wymaganej historii rachunku za okres ostatnich trzech miesięcy, ponieważ nie posiada kwoty 15 zł na opłacanie opłaty za ten wydruk. Z tego powodu podał dane dotyczące tego konta bankowego wraz z prośbą aby sąd zwrócił się do banku o wydanie historii konta bakowego. Dodał, że obecnie na rachunku tym posiada [...] zł i że posiada wierzytelności wobec wielu osób w postaci obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem oszustwa na podstawie art. 46 kk w kwocie [...] zł stwierdzonego wymienionym wyżej wyrokiem z dnia [...] sygn. akt [...]. W dniu [...] został przetransportowany z aresztu śledczego do zakładu karnego, w którym wcześniej przebywał. Od [...] 2017 r. nie posiada zatrudnienia w zakładzie karnym. Do pisma tego dołączył zaświadczenie aresztu śledczego z dnia 3 stycznia 2018 r. w którym podano, że skarżący w podczas pobytu w zakładzie nie otrzymywał zasiłku chorobowego ani zapomogi pieniężnej. Na koncie sum depozytowych posiada środki finansowe: środki do dyspozycji [..] zł, środki akumulacja (art. 126 kkw) [..] zł w tym akumulacja przekazana przelewem na zewnętrzy ROR w kwocie [...] zł i akumulacja BGK w kwocie [...] zł, a odsetki wynoszą [...] zł. W zaświadczeniu tym wskazano również, że w areszcie tym przekazano na własny rachunek kwotę [...] zł dnia 3 lutego 2012 r., kwotę [...] zł dnia 3 sierpnia 2012 r. i kwotę [...] zł dnia 7 stycznia 2013 r. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369.; dalej p.p.s.a.) wynika, że zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. W myśl art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jego rzeczywista sytuacja dochodowa. Skarżący nie nadesłał bowiem żądanej w omówionych wyżej piśmie referendarza sądowego z dnia 19 grudnia 2017 r historii rachunku bankowego za okres ostatnich trzech miesięcy. Skarżący wyjaśnił jedynie, że posiada konto w Baku [...] i podał dane dotyczące tego rachunku bankowego wraz z prośbą aby sąd zwrócił się do banku o wydanie historii tego rachunku, ponieważ skarżący nie posiada kwoty 15 zł na uiszczenie opłaty za ten wydruk. Brak tych danych nie pozwala na ustalenie, czy skarżący otrzymuje pomoc od rodziny w kwotach podanych w piśmie z dnia 16 stycznia 2018 r. tj od siostry 100 zł, od ojca 100 zł i od byłej konkubiny 200, skoro w piśmie tym oświadczył, że osoby te przekazują środki finansowe na konto w wymienionym wyżej banku. Powyższe nie pozwala także na ustalenie pełnej, rzeczywistej i aktualnej sytuacji finansowej skarżącego z uwzględnienie stanu tego konta bankowego zwłaszcza, że w zaświadczeniu aresztu śledczego z dnia 3 stycznia 2018 r. podano, że akumulacja przekazana przelewem na zewnętrzny ROR wynosi [...] zł, a akumulacja BGK wynosi [..]zł, a w myśl art. 126 § 5 kkw rachunki sum depozytowych, o których mowa w § 4, (czyli środki zgromadzone na podstawie art. 126 §1 przekazane skazanemu w chwili jego zwolnienia z zakładu karnego,) prowadzi Bank Gospodarstwa Krajowego, (czyli wskazany w zaświadczeniu BGK) odrębnie dla każdego zakładu karnego na podstawie umów zawartych z dyrektorami zakładów karnych. Pojęcie akumulacji środków reguluje art. 126 § 1 ze środków pieniężnych otrzymywanych przez skazanego, z wyjątkiem środków, o których mowa w art. 113 § 6 pkt 1-3, środki do wysokości jednego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników gromadzi się i zachowuje do przekazania skazanemu w chwili jego zwolnienia z zakładu karnego, z przeznaczeniem na przejazd do miejsca zamieszkania i na utrzymanie; ze środków tych nie prowadzi się egzekucji. Zgodnie z art. 113 § 2 kkw do dyspozycji skazanego pozostają środki pieniężne pozostałe po wywiązaniu się z ciążących na nim zobowiązań objętych egzekucją oraz po dokonaniu gromadzenia środków, o których mowa w art. 126 § 1. Stosownie natomiast do treści art. 113 § 3 k.k.w. środki pieniężne, o których mowa w § 2, skazany może przekazać na wybrany rachunek bankowy, książeczkę oszczędnościową lub pozostawić w depozycie. Z kolei w myśl art. 113 § 5 k.k.w. na pisemny wniosek skazanego i na jego koszt przekazuje się środki pieniężne i przedmioty wartościowe pozostające do jego dyspozycji na rzecz wskazanych przez niego osób, instytucji i organizacji; w uzasadnionych przypadkach koszty przekazania może pokryć zakład karny. Odnośnie wniosku skarżącego, aby sąd zwrócił się do banku o udostępnienie rachunku bankowego skarżącego wskazać należy, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Z tych względów nie podlega uwzględnieniu wniosek skarżącego, aby sąd zwrócił się do banku o udostępnienie rachunku bankowego skarżącego. W tym miejscu zauważyć należy, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX nr 1296829). Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Pomoc finansowa od rodziny, która zgodnie z twierdzeniem skarżącego ma odzwierciedlenie w nieprzedłożonym rachunku bankowym, ma zatem wpływ na całokształt oceny rzeczywistych możliwości finansowych skarżącego. W sytuacji, w której skarżący uzyskuje pomoc od rodziny, wątpliwości również budzi oświadczenie skarżącego zawarte w rubryce nr 6 formularza obejmującej stan rodzinny, w której należało wpisać osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą, a w której skarżący wpisał, iż brak jest takich osób. Osoba odbywająca karę pozbawienia wolności, może wchodzić w skład gospodarstwa domowego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 października 2009 r. sygn. akt III SA/Lu 361/09 ). Podkreślić należy, iż zgodnie z zaświadczeniem aresztu śledczego skarżący ma gromadzone środki, które zostaną mu wypłacone po opuszczeniu zakładu karnego, a ponadto zgodnie z przepisami np. art. 109, art. 110, art. 115 kkw, ma zapewnione posiłki, opiekę zdrowotną, podstawową odzież, co pozwala na przyjęcie, iż wszelkie inne wpływy może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postepowania sądowego obejmują wpis od skargi wynoszący 100 zł. Istotne jest również, że ewentualne przyszłe koszty sądowe obejmujące np. ewentualny wpis od skargi kasacyjnej 100 zł, wpis pod zażalenia 100 zł wystąpią sukcesywnie w pewnych odstępach czasu, co nie spowoduje uszczerbku w jego utrzymaniu. Natomiast powołana okoliczność dotycząca obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem nie zmienia oceny, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy z uwagi na to, że wybiórcze udostępnienie danych lub wybiórcze złożenie wyjaśnień nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 19 grudnia 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawo pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Z tych względów należało odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.