IV SAB/Wr 346/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. A. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 stycznia 2018 r., sygn. akt IV SAB/Wr 346/17 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. A. na bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego w W. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Pismem z dnia 6 grudnia 2017 r. R. A. (zwany dalej skarżącym lub wnioskodawcą) wniósł o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie go od kosztów sądowych z tym uzasadnieniem , że od [...] 2010 r. pozbawiony jest wolności i obecnie nie posiada zatrudnienia w miejscu osadzenia. Wskazał też ,że nie dysponuje żadnym majątkiem, środkami pieniężnymi pozostawionymi mu do dyspozycji, ani oszczędnościami, które posiadał przed osadzeniem, gdyż zostały one rozdysponowane na utrzymanie konkubiny i jej syna, opłacenie obrońców oraz korespondencję z pokrzywdzonymi. Przy czym część środków przeznaczył zaś na zakup kart telefonicznych i artykułów biurowych w celu utrzymania kontaktów z rodziną. Wezwaniem z dnia 19 grudnia 2017 r. referendarz sądowy zwrócił się do skarżącego o wypełnienie formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanie dodatkowych informacji źródłowych na temat stanu majątkowego, dochodów i sytuacji rodzinnej, w tym także historii kont i lokat bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w którym podtrzymał dotychczasowe twierdzenia oraz podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku, a na rachunku w Banku Pocztowym dysponuje kwotą 6 złotych. Wskazał również, że nałożony został na niego obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem w kwocie 2.000.000 złotych. Skarżący przedłożył również zaświadczenia z Zakładu Karnego w W. i Aresztu Śledczego w Z., z którego wynika , że odbywa karę pozbawienia wolności od dnia [...] 2010 r. do dnia [...] 2025 r., nie jest zatrudniony na terenie jednostki penitencjarnej, na koncie sum depozytowych posiada do dyspozycji kwotę 1,56 złotych, a w ramach akumulacji zgromadził kwotę 4.255,59 złotych (stan na 2 stycznia 2018 r.). Dodatkowo wnioskodawca oświadczył, że otrzymuje pomoc finansową od rodziny na zakup żywności, kart telefonicznych, artykułów higienicznych i biurowych. Regularnie, raz w miesiącu otrzymuje pomoc od siostry w kwocie 100 złotych. Dwa lub trzy razy w roku otrzymuje pomoc od ojca w kwocie 100 złotych. Średnio raz na kwartał otrzymuje pomoc od byłej konkubiny w kwocie 200 złotych. Osoby te przekazują środki na rachunek bankowy. Jednocześnie skarżący wyjaśnił, że nie może przedłożyć wymaganej historii rachunku za okres ostatnich trzech miesięcy, ponieważ nie posiada kwoty 15 złotych na opłatę za ten wydruk. Z tego powodu podał dane dotyczące konta bankowego wraz z prośbą, aby to sąd zwrócił się do banku o wydanie historii jego konta. Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2018 r., sygn. akt IV SAB/Wr 346/17 referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy z tym uzasadnieniem , że nie wykazał on w sposób nie budzący wątpliwości, jaka jest jego rzeczywista sytuacja dochodowa. Nie nadesłał bowiem żądanej historii rachunku bankowego za okres ostatnich trzech miesięcy, co z kolei nie pozwala zweryfikować oświadczeń skarżącego względem otrzymywanych przez niego środków od członków rodziny. Dodatkowo w zaświadczeniu z dnia 3 stycznia 2018 r. podano, że akumulacja przekazana przelewem na zewnętrzny ROR wynosi 4.052 zł, a akumulacja BGK wynosi 203,59 zł, podczas gdy z przepisów ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (teks jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 665 ze zm., dalej k.k.w.) wynika, że rachunki sum depozytowych prowadzi Bank Gospodarstwa Krajowego. Według referendarza sądowego wątpliwości budził również status osób bliskich skarżącemu, które mimo że wspierają go finansowo, nie zostały przez niego zaliczone do wspólnego gospodarstwa domowego. Udzielone mu zaś przez te osoby wsparcie może zostać przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych, gdyż skarżący, będąc osadzonym w zakładzie karnym, ma już zapewnione podstawowe potrzeby życiowe. Pismem z dnia 5 lutego 2018 r. – złożonym z zachowaniem ustawowego terminu – skarżący złożył sprzeciw od powyższego orzeczenia referendarskiego , podnosząc zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że posiada możliwość poniesienia kosztów postępowania sądowego, bowiem uzyskuje pomoc finansową od rodziny, w sytuacji gdy otrzymane wsparcie służy zachowaniu więzi rodzinnej poprzez korespondencję, rozmowy telefoniczne, paczki i przekazy pieniężne. W konsekwencji został pozbawiony prawa do sądu i humanitarnego traktowania. Skarżący wywodził, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z siostrą, ojcem i byłą konkubiną , zaś udzielane przez nich wsparcie służy wyłącznie utrzymywaniu więzi rodzinnej. Zobowiązanie go do uiszczenia wymaganych kosztów sądowych prowadziłoby zatem do niehumanitarnego traktowania poprzez pozbawienia go prawa do otrzymywania paczek żywnościowych, prowadzenia korespondencji i rozmów telefonicznych, a także podtrzymywania więzi z rodziną i osobami bliskimi. W ocenie skarżącego, ustalony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, nawet bez historii rachunku bankowego, pozwala na stwierdzenie, że nie posiada on zatrudnienia, ani dochodów z innych źródeł, a akumulacja przekazana na zewnętrzny rachunek bankowy została przeznaczona w latach 2012-2013 na korespondencję z pokrzywdzonymi oraz bieżące wydatki. Natomiast nieprzedłożenie tego dokumentu nie wynika z braku współdziałania z sądem, lecz z trudnej sytuacji materialnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia lub utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Stosownie do treści art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie Sąd rozpoznając sprzeciw nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia referendarskiego . Podzielić bowiem należy stanowisko referendarza sądowego, że skarżący w niniejszej sprawie nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest on w stanie ponieść niezbędnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Skarżący – pomimo wezwania – nie nadesłał szczególnie doniosłego w jego położeniu dokumentu obrazującego aktualną sytuację materialną, jakim był wyciąg z rachunku bankowego. Dopiero bowiem analiza tego dokumentu pozwoliłaby na rzetelną i obiektywną ocenę możliwości finansowych skarżącego zwłaszcza, że strona sama zadeklarowała, że to na ten rachunek w miarę regularnie dokonywane są wpłaty jego osób bliskich. Z przedłożonego przez niego zaświadczenia z dnia 3 stycznia 2018 r. wynikało również, że na zewnętrzny rachunek skarżącego została przekazana akumulacja w wysokości 4.052,00 złotych, którą miał on – jak sam to oświadczył – już wydać. Jednak bez dostarczenia na ten temat jakichkolwiek dowodów, referendarz sądowy nie miał żadnej możliwości dokonania weryfikacji przedstawionych przez skarżącego twierdzeń. Podobnie rzecz ma się z zaliczeniem osób bliskich do wspólnego gospodarstwa domowego, gdyż pamiętać należy, że osoba pozbawiona wolności może wchodzić w skład takiego gospodarstwa, nawet jeśli nie bierze ona czynnego udziału w jego codziennym funkcjonowaniu (por. powołany w zaskarżonym postanowieniu wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 października 2009 r., sygn. akt III SA/Lu 361/09 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący zatem ubiegając się o zwolnienie od kosztów sądowych winien już wcześniej pozyskać odpowiednią dokumentację, którą mógłby przedstawić na poparcie twierdzeń tegoż wniosku. Jeśli natomiast była ona dostępna odpłatnie powinien on odpowiednio wcześniej wygospodarować odpowiednią sumę na jej pozyskanie, podobnie jak czyni to w odniesieniu do artykułów biurowych, czy też kosztów korespondencji prowadzonej choćby w niniejszej sprawie. Wbrew zarzutom skarżącego , zaskarżone postanowienie nie nakazuje mu przerwania bądź ograniczenia kontaktów z bliskimi mu osobami, ani też w szczególności tego nie zakazuje. W kwestionowanym przez stronę orzeczeniu referendarskim trafnie zwrócono jedynie uwagę na możliwości jakimi dysponuje skarżący w kwestii opłacenia kosztów zainicjowanych przez siebie postępowań sądowych. Bezpodstawnym jest zatem zarzut skarżącego odnoszący się do pozbawienia go podstawowych prawa przysługujących osobie skazanej, pozbawionej wolności. Reasumując , mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że zakwestionowane w drodze sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu . Stwierdzenie powyższego obligowało Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. do utrzymania go w mocy.