IV SAB/Wr 366/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca) Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi A. T. na bezczynność Wojewody Dolnośląskiego w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022 I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Wojewody Dolnośląskiego do załatwienia wniosku skarżącej z dnia 1 kwietnia 2021 r. w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, II. stwierdza bezczynność Wojewody Dolnośląskiego w załatwieniu wniosku skarżącej, a bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, III. zasądza od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu 1 kwietnia 2021 r. A. T. złożyła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zgorzelcu wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na córki H. T., L. T. i A. T. na okres 2021/2022. Wnioskodawczyni wskazała, że mąż T. T. pracuje na terenie N. od 1 kwietnia 2015 r. Wniosek został przesłany przez GOPS przy piśmie z dnia 13 kwietnia 2021 r. i wpłynął do Wojewody Dolnośląskiego w dniu 15 kwietnia 2021 r. W dniu 24 sierpnia 2021 r. wpłynęła do Wojewody Dolnośląskiego skarga wnioskodawczyni z dnia 6 sierpnia 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na bezczynność w przedmiocie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2021/2022. Strona wniosła o: - zobowiązanie organu do załatwienia wniosku w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia orzeczenia, -- stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa - zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania. Skarżąca wyjaśniła, że wielokrotnie dowiadywała się telefonicznie w Urzędzie Wojewódzkim o terminie rozpatrzenia wniosku, jednakże nie otrzymała informacji w tym zakresie. W dniu 2 lipca 2021 r. złożyła ponaglenie, na które nie otrzymała odpowiedzi. Ponadto w dniu 5 sierpnia 2021 r. złożyła skargę do Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej za pośrednictwem organu. Według strony, nie ma żadnego racjonalnego uzasadnienia, że przez 4 miesiące organ nie podejmował w sprawie żadnych czynności i nie informował o przyczynach zwłoki. Usprawiedliwieniem nie mogą być braki kadrowe i ilość spraw, które organ musi rozpatrzyć. W dniu 30 sierpnia 2021 r. Wojewoda Dolnośląski wydał informację o przyznaniu wnioskodawczyni świadczenia wychowawczego na H. T. w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 czerwca 2021 r. do 28 lutego 2022 r. i w kwocie 371 zł za niepełny miesiąc od 1 marca 2022 r. do 23 marca 2022 r. oraz na L. T. i A. T. w kwocie po 500 zł miesięcznie na każde dziecko na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. W odpowiedzi na skargę z dnia 22 września 2021 r. Wojewoda Dolnośląski wniósł o odrzucenie skargi z powodu braku określenia przedmiotu skargi (bezczynność czy przewlekłość) lub o oddalenie skargi. Organ wyjaśnił, że do dnia 30 czerwca 2021 r. wpłynęło do organu prawie 15.000 nowych wniosków, w tym 11.000 wniosków o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022. Wnioski są załatwiane według daty wpływu. Przekroczenie terminu załatwienia sprawy o dwa miesiące nie wynika z lekceważenia wniosku strony i braku woli załatwienia sprawy. Wojewoda zwiększył obsadę kadrową o 20 osób, jednakże apogeum pandemii na przełomie marca i kwietnia 2021 r. wywołało wysoką absencję wśród pracowników. Zachorowania i konieczność izolacji miały zasadniczy wpływ na sposób procedowania spraw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie definiuje pojęcia "bezczynność". Jednakże, zarówno doktryna, jak i orzecznictwo sądów administracyjnych są zgodne, że z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy - w ustalonym przepisami terminie - organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, albo nie podjął stosownej czynności materialnej. Dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinionym albo też niezawinionym opóźnieniem organu, czy też wiąże się z jego przeświadczeniem, że stosowny akt lub czynność w ogóle nie powinny zostać wydane/dokonane. Nie można zapominać, że jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 § 1 i 2 k.p.a., jest zasada jego szybkości. Istota tej zasady sprowadza się do konstatacji, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie nie tylko wnikliwie, ale i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Zwłaszcza sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji czy wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Wskazać należy, że art. 35 § 1-3 k.p.a. stanowi rozwinięcie w/w zasady, zobowiązując organy administracji publicznej do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Wymaga podkreślenia, że - zgodnie z powołanym przepisem - niezwłocznie winny być załatwione sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego winno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Ponadto, zgodnie z art. 35 § 5 k.p.a. do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu. Zwrócić należy uwagę, że organy administracji publicznej zgodnie z art. 12 § 1 k.p.a. mają wprawdzie obowiązek działać wnikliwie i szybko, ale są również zobowiązane do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia sprawy stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Do stwierdzenia bezczynności nie jest więc wystarczające samo tylko przekroczenie przez organ terminów załatwienia sprawy. W ocenie Sądu - w realiach rozpoznawanej sprawy - mamy do czynienia z tak rozumianą bezczynnością organu. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że pierwszą i jedyną czynnością (oprócz oczywiście analizy materiału dowodowego sprawy) wykonaną w sprawie przez organ było wydanie informacji w dniu 30 sierpnia 2021 r. o przyznaniu wnioskodawczyni świadczenia wychowawczego na H. T. w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 czerwca 2021 r. do 28 lutego 2022 r. i w kwocie 371 zł za niepełny miesiąc od 1 marca 2022 r. do 23 marca 2022 r. oraz na L. T. i A. T. w kwocie po 500 zł miesięcznie na każde dziecko na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. Jak wynika z akt sprawy, wydanie informacji nastąpiło po otrzymaniu skargi strony, która wpłynęła do organu w dniu 24 sierpnia 2021 r. Organ zareagował więc w sposób właściwy dopiero po otrzymaniu skargi do WSA wniesionej przez stronę. Skoro wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego wpłynął do organu w dniu 15 kwietnia 2021 r., to strona oczekiwała na załatwienie sprawy 4,5 miesiąca. W przekonaniu Sądu, nie można zaakceptować sytuacji, w której organ administracji wydaje informację o przyznaniu świadczenia wychowawczego po takim czasie, po upływie 4,5 miesiąca od wpływu wniosku do organu. Informacja została wydana dopiero po interwencji strony i złożeniu skargi do WSA. Powyższe dowodzi, że skarga na bezczynność organu w sprawie z wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia wychowawczego okazała się uzasadniona. Zdaniem Sądu - opisany w skardze i wynikający z akt administracyjnych sprawy - sposób postępowania organu w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącej jest nie do zaakceptowania. Niedopuszczalna jest bowiem sytuacja, w której organ administracji nie podejmuje żadnej czynności w sprawie przez okres 4,5 miesiąca i dopiero po tym terminie wydaje wnioskowaną informację. Powyższe stanowi, że wystąpiła oczywista bezczynność organu, stanowiąca naruszenie zasad i terminów określonych w art. 8, art. 12, art. 35 i art. 36 k.p.a. W świetle zaistniałych w sprawie okoliczności, Sąd stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), co orzeczono w pkt II sentencji wyroku. Biorąc zaś pod uwagę czas trwania postępowania oraz obiektywne problemy kadrowe organu związane z sytuacją epidemiologiczną w kraju i na świecie, Sąd uznał (pkt II sentencji wyroku), że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, przez które należy rozumieć oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Ponadto, rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. W rozpatrywanej sprawie, organ dysponując dostarczonym przez stronę materiałem dowodowym, wprawdzie przez okres 4,5 miesięcy nie podjął żadnej czynności i nie zawiadomił strony o przyczynach opóźnienia i terminie załatwienia sprawy, to jednak przekroczenie terminu spowodowane było znacznym napływem wniosków do organu oraz absencją pracowników z uwagi na obowiązkowe kwarantanny i izolacje osób chorych. Z uwagi na fakt, że organ wydał w sprawie w dniu 30 sierpnia 2021 r. informację, Sąd nie zobowiązywał Wojewody do załatwienia sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącej i umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania Wojewody do załatwienia wniosku strony (pkt I sentencji wyroku). Na podstawie art. 200 p.p.s.a. w punkcie III wyroku zasądzono od organu na rzecz skarżącej, zwrot kosztów postępowania w wysokości 100 zł. Z przedstawionych wyżej względów, Sąd - na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a p.p.s.a. - orzekł jak w pkt I - III sentencji wyroku.