IV SAB/Wr 386/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 maja 2024 r. sprawy ze skargi: N. H. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego I. stwierdza, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się bezczynności i że bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; II. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy; III. dalej idącą skargę oddala. Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn. N. H. (dalej: strona, skarżąca) - w dniu 11 sierpnia 2023 r. - wniosła skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ) w przedmiocie załatwienia sprawy z jej wniosku z 16 lutego 2023 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Zarzuciła organowi naruszenie art. 12 § 1 w zw. z art. 35 § 3 oraz art. 36 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm. - dalej: k.p.a.). Wniosła o: wydanie decyzji końcowej przez ZUS w dniu odebrania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; stwierdzenie, że w sprawie występowała bezczynność z rażącym naruszeniem prawa; przyznanie na podstawie art. 149 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) sumy pieniężnej w wysokości 1.000 zł. W uzasadnieniu wskazała, że - mimo wniesionego 10 sierpnia 2023 r. ponaglenia - ZUS nie reaguje na jej wniosek. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania w przedmiocie rozpoznania wniosku z 16 lutego 2023 r. oraz oddalenie skargi w pozostałym zakresie. Wskazał, że postępowanie zostało zakończone wydaną w dniu 1 września 2023 r. decyzją, którą uchylono wcześniejszą decyzję z 14 lutego 2023 r. i przyznano stronie świadczenie wychowawcze od 1 października 2022 r. do 31 maja 2023 r. w kwocie 500 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga na bezczynność organu w sprawie z wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia wychowawczego okazała się uzasadniona. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Pojęcie "bezczynność" zostało zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. ("nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1"). Zarówno doktryna, jak i orzecznictwo sądów administracyjnych są zgodne, że z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy w ustalonym przepisami terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, albo nie podjął stosownej czynności materialnej. Dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia, czy i w jakim stopniu do nieterminowości działania organu przyczyniła się sama strona. Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 § 1 i 2 k.p.a., jest zasada jego szybkości. Istota tej zasady sprowadza się do konstatacji, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie nie tylko wnikliwie, ale i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Zwłaszcza sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji czy wyjaśnień, winny być załatwione niezwłocznie. Wskazać należy, że art. 35 § 1-3 k.p.a. stanowi rozwinięcie ww. zasady, zobowiązując organy administracji publicznej do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Wymaga zaakcentowania, że - zgodnie z powołanym przepisem - niezwłocznie winny być załatwione sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Podkreślić trzeba, że - w myśl art. 35 § 5 k.p.a. - do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu. O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 § 1 k.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.). Z zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że organ przekroczył - określony w art. 35 k.p.a. - termin do załatwienia sprawy. Analiza akt postępowania administracyjnego dowodzi, że: skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. w dniu 16 lutego 2023 r. (data wpływu do organu); następnie - wobec braku reakcji na wniosek - w dniach 9 i 31 maja 2023 r. skarżąca wnioskowała o przyspieszenie postępowania; 5 czerwca 2023 r. organ podjął pierwszą czynność w sprawie, wzywając skarżącą do wyjaśnienia wskazanych w piśmie rozbieżności; 22 lipca 2023 r. skarżąca złożyła stosowne wyjaśnienia; 10 sierpnia 2023 r. skarżąca skierowała do organu ponaglenie, a dzień później złożyła skargę na bezczynność. Organ wydał decyzję w sprawie 1 września 2023 r. W przekonaniu Sądu nie można zaakceptować sytuacji, w której organ administracji - zobligowany do załatwienia sprawy w terminie nie później niż w ciągu miesiąca (ew. dwóch miesięcy) - podejmuje w sprawie pierwszą czynność dopiero po skierowaniu przez skarżącą dwóch pism z prośbami o przyspieszenie postępowania i to w dodatku po upływie ponad trzech miesięcy od dnia otrzymania wniosku, tj. kiedy sprawa winna być już finalnie załatwiona, mając na uwadze terminy określone w art. 35 k.p.a. Ostatecznie organ załatwił sprawę dopiero po wniesieniu skargi do Sądu, jednak miało to miejsce po ponad miesiącu od złożenia przez skarżącą wyjaśnień wystarczających do załatwienia sprawy i po ponad sześciu miesiącach od otrzymania wniosku. Jednocześnie organ bezsprzecznie nie wykonywał również prawidłowo (terminowo) dyspozycji art. 36 k.p.a., tzn. nie informował strony skarżącej o niezałatwieniu sprawy w terminie i nie wskazywał nowego terminu jej załatwienia. Powyższe wskazuje, że bez wątpienia na dzień wniesienia skargi ZUS pozostawał w sprawie bezczynny, naruszając zasady i terminy określone w art. 35 i art. 36 oraz w art. 8, art. 9, art. 10, art. 11 i art. 12, a w konsekwencji art. 6 i art. 7 k.p.a. Sąd stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności w prowadzonym postępowaniu (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), co orzeczono w pkt I sentencji wyroku. Dalej Sąd uznał (pkt I sentencji wyroku), że bezczynność organu w prowadzonym postępowaniu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, przez które należy rozumieć oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie, co - w ocenie Sądu - w sprawie nie miało miejsca, gdyż nie sposób przypisać organowi oczywistego lekceważenia wniosków skarżącej i jawnego braku woli do załatwienia sprawy. Zgodnie z przyznaną prawem kompetencją (Sąd "może") i nie będąc związany wnioskami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Sąd nie znalazł podstaw do przyznania stronie skarżącej sumy pieniężnej (nie uwzględnił wniosku skarżącej i oddalił jej skargę w tym zakresie na podstawie art. 151 w zw. z art. 149 § 2 p.p.s.a.; pkt III sentencji wyroku). Sąd zważył na fakt, że organ nie dopuścił się rażącej bezczynności i wydał stosowne orzeczenie niezwłocznie po wniesieniu skargi. Z uwagi na załatwienie sprawy w dniu 1 września 2023 r. przez wydanie decyzji, co miało miejsce po wniesieniu rozpoznawanej skargi, Sąd umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (pkt II sentencji). Z przedstawionych wyżej względów Sąd orzekł jak w pkt l-III sentencji wyroku.