IV SAB/Wr 481/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi K. J. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Jaworze w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej na wniosek z dnia 28 sierpnia 2023 r. I. stwierdza, że Prezes Sądu Rejonowego w Jaworze dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku strony skarżącej z dnia 28 sierpnia 2023 r.; II. stwierdza, że bezczynność organu orzeczona w punkcie I wyroku nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa; III. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Prezesa Sądu Rejonowego w Jaworze do załatwienia sprawy. W skardze z dnia 14 września 2023 r., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, K. J. (dalej: skarżący, wnioskodawca, strona) zarzucił Prezesowi Sądu Rejonowego w Jaworze bezczynność w udostępnieniu informacji publicznej na wniosek z dnia 28 sierpnia 2023 r. Jak wynika z treści skargi oraz z dołączonej do niej kopii wniosku z dnia 28 sierpnia 2023 r., wniosek ten dotyczył udostępnienia stronie informacji w zakresie: 1. liczby wniosków o zwolnienie z kosztów notarialnych, złożonych w trybie art. 6 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1934) w latach 2020-2022; 2. kopii postanowień o odmowie zwolnienia z kosztów notarialnych wydanych przez referendarzy sądowych lub Sąd, które zostały wydane w 2021 oraz 2022 r.; 3. kopii postanowień o zwolnieniu z kosztów czynności notarialnych i innych opłat, pobieranych przez notariusza, wydanych przez referendarzy sądowych lub Sąd, które zostały wydane w 2021 oraz 2022 r. Zgodnie z treścią wniosku, wnioskodawca wniósł o udostępnienie informacji publicznej na podany we wniosku adres pocztowy. W treści skargi strona podniosła, że zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r., poz. 902; dalej: u.d.i.p.), organ zobowiązany był udzielić stronie wnioskowanej informacji w terminie 14 dni od złożenia wniosku. Pomimo upływu tego terminu, podmiot zobowiązany nie udzielił stronie jakiejkolwiek odpowiedzi na wniosek z dnia 28 sierpnia 2023 r. W opisanym stanie faktycznym, zarzucając naruszenie – art. 19 ust. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, art. 61 ust. 1 Konstytucji RP i art. 10 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. strona wniosła o: - stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności; - zobowiązanie organu do załatwienia wniosku niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku; - zasądzenie od organu na rzecz wnoszącego skargę kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Rejonowego w Jaworze (dalej: Prezes Sądu Rejonowego) wniósł o oddalenie skargi oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz Sądu Rejonowego w Jaworze kosztów postępowania. W ramach przedstawionej w tym piśmie argumentacji organ zwrócił uwagę, że wniosek z dnia 28 sierpnia 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej został złożony przez stronę przy wykorzystaniu poczty elektronicznej. Jak następnie wyjaśnił, wspomniana wiadomość e-mail, przez nieuwagę pracownika w/w Sądu została przeniesiona do "kosza", a stamtąd automatycznie usunięta. Po otrzymaniu skargi na bezczynność w rozpoznaniu wniosku z dnia 28 sierpnia 2023 r. oraz po zapoznaniu się z jej treścią oraz dołączonymi do niej dokumentami, organ niezwłocznie bo w dniu 15 września 2023 r. udzielił stronie informacji, że w I Wydziale Cywilnym Sądu Rejonowego w Jaworze w latach 2020-2022 został zarejestrowany jeden wniosek o zwolnienie od kosztów notarialnych złożony w trybie art. 6 ustawy Prawo o notariacie, zaś w dniu 23 sierpnia 2022 r. zostało wydane postanowienie o zwolnieniu wnioskodawczyni z wynagrodzenie notariusza za dokonanie czynności notarialnej (kopię którego organ przesłał stronie w załączeniu pisma stanowiącego odpowiedź na wniosek). Zgodnie z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej, korespondencja organu została przesłana na adres pocztowy wnioskodawcy. Doręczenie nastąpiło w dniu 23 września 2023 r. Wskazując na przedstawione dotąd fakty organ w podsumowaniu stwierdził, iż w związku z tym, że Prezes Sądu Rejonowego niezwłocznie po otrzymaniu informacji o przesłanym przez stronę wniosku udostępnił informację publiczną, skarga w sprawie powinna zostać oddalona jako bezzasadna. Z ostrożności procesowej organ ten podniósł, iż nawet jeżeli w podanym stanie faktycznym uznać, że doszło do bezczynności w udostępnieniu informacji publicznej to była ona bardzo krótka, trwająca zaledwie kilka dni (4 dni zwłoki) i nie wynikała ze złej woli podmiotu zobowiązanego. Z tych tez powodów brak jest przesłanek do uznania, że bezczynność ta nosi cechy rażącego naruszenia prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Na wstępie wymaga odnotowania, że właściwość sądów administracyjnych w sprawach wniosków o udzielenie informacji publicznej wynika z przepisu art. 21 u.d.i.p. stanowiącego, że do skarg rozpatrywanych w postępowaniach o udostępnienie informacji publicznej stosuje się przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. u. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadkach niepodejmowania przez organy administracji nakazanych prawem aktów lub czynności w sprawach indywidualnych (art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.). Zgodnie z utrwalonymi poglądami judykatury, na gruncie spraw z zakresu dostępu do informacji publicznej stan bezczynności oznacza sytuację, w której pomimo dysponowania żądaną informacją publiczną, adresat wniosku nie udostępnia jej zgodnie z art. 13 ust. 1 w zw. z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902, dalej: u.d.i.p.), tj. bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku (w sposób i w formie zgodnej z wnioskiem), bądź też w tym terminie nie informuje wnioskodawcy, że nie posiada wnioskowanej informacji publicznej, względnie, że żądana informacja nie stanowi informacji publicznej, albo nie wydaje - na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p. – decyzji o odmowie udostępnienie informacji publicznej (por. wyrok NSA z 7 lipca 2016 r., I OSK 39/15, Lex nr 2100722). O czym również trzeba wspomnieć, dla uznania bezczynności organu konieczne jest ustalenie, że organ był zobowiązany, na podstawie obowiązujących przepisów prawa, do wydania decyzji, aktu lub podjęcia określonych czynności i mimo tego nie podjął działań mających na celu uczynienie zadość temu obowiązkowi (por. wyrok NSA z 17 maja 2023 r., sygn. akt III OSK 1236/22). W nawiązaniu do stanu faktycznego sprawy należy wskazać, że Prezes Sądu Rejonowego w Jaworze jest organem, o jakim mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., a zatem obowiązany jest on do udzielania informacji publicznej na wniosek, względnie, wydawania decyzji o odmowie jej udostępnienia. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. obowiązane do udostępniania informacji publicznej są organy władzy publicznej. Prezes sądu rejonowego jest organem sądu (art. 21 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych – Dz. U. z 2020 r. poz. 365) Do kompetencji prezesa sądu należy kierowanie sądem i reprezentowanie sądu na zewnątrz, z wyjątkiem spraw należących do kompetencji dyrektora sądu (art. 22 § 1 pkt 1 tej ustawy). W sprawie nie jest również podważane to, że za pośrednictwem poczty e-mail w dniu 28 sierpnia 2023 r. skarżący skierował do Sądu Rejonowego w Jaworze wniosek o udostępnienie informacji publicznej szczegółowo opisanej w tym wniosku, a to: 1. liczby wniosków o zwolnienie z kosztów notarialnych, złożonych w trybie art. 6 ustawy. Prawo o notariacie w latach 2020-2022; 2. kopii postanowień o odmowie zwolnienia z kosztów notarialnych wydanych przez referendarzy sądowych lub Sąd, które zostały wydane w 2021 oraz 2022 r.; 3. kopii postanowień o zwolnieniu z kosztów czynności notarialnych i innych opłat, pobieranych przez notariusza, wydanych przez referendarzy sądowych lub Sąd, które zostały wydane w 2021 oraz 2022 r. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że zgodnie z art. 6 § ust. 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz. U. z 2022 r. poz. 1799), jeżeli strona czynności notarialnej nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ponieść żądanego przez notariusza wynagrodzenia, może wystąpić z wnioskiem do sądu rejonowego właściwego ze względu na jej miejsce zamieszkania o zwolnienie w całości lub w części od ponoszenia tego wynagrodzenia. To, że wniosek strony z dnia 28 sierpnia 2023 r. odnosił się do informacji mającej charakter informacji publicznej należy uznać za okoliczność niesporną między stronami. Przypisany wnioskowanym przez stronę informacjom charakter informacji publicznej stanowi w ocenie Sądu wynik prawidłowej wykładni art. 1 ust. 1 u.d.i.p. Dotychczasowe uwagi wstępne prowadzą do wniosku, że w sprawie zostały spełnione podmiotowe i przedmiotowe przesłanki do udostępnienia informacji publicznej na wniosek. W punkcie wyjścia do dalszych rozważań należy przypomnieć, że zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 u.d.i.p., udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2. Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku. Mając na uwadze, że w sprawie strona złożyła (w formie wiadomości e-mail) wniosek o udostępnienie informacji publicznej w dniu 28 sierpnia 2023 r., to liczony zgodnie z dyspozycją art. 13 ust. 1 u.d.i.p. ustawowy, 14dniowy termin na udostępnienie informacji publicznej, upływał w dniu 11 września 2023 r. Bezspornie, do dnia wniesienia skargi w sprawie, tj. do dnia 14 września 2023 r. podmiot zobowiązany nie udzielił stronie odpowiedzi na jej wniosek, zaś powody takiego stanu rzeczy podmiot zobowiązany wyjaśnił w odpowiedzi na skargę wskazując, że złożony drogą e-mailową wniosek strony został przez nieuwagę pracownika Sądu przeniesiony do kosza, a stamtąd automatycznie usunięty. Niewątpliwie zatem, w okolicznościach faktycznych kontrolowanej sprawy nie doszło do udostępnienia stronie wnioskowanej informacji publicznej w terminie wynikającym z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. Podmiot zobowiązany pozostawał bezczynny także na dzień wniesienia skargi. Stan bezczynności podmiotu zobowiązanego ustał natomiast po wniesieniu przez stronę skargi na bezczynność, albowiem niezwłocznie po zaznajomieniu się z treścią skargi i powzięciem przez podmiot zobowiązany wiedzy o fakcie wystąpienia przez stronę w z wnioskiem o dostęp do informacji publicznej, organ udzielił stronie odpowiedzi na ten wniosek. Treść odpowiedzi jakiej udzielił stronie podmiot zobowiązany w reakcji na jej wniosek z dnia 28 sierpnia 2023 r. w całości odnosi się do informacji objętych treścią żądania z jakim w ramach ustawy o dostępie do informacji publicznej wystąpił wnioskodawca. Z tych też powodów Sąd uznał, że zarzucana organowi bezczynność w udostępnieniu informacji publicznej ustała w toku postępowania sądowego jakie to postępowanie zainicjowała skarga strony. Ustanie stanu bezczynności po wniesieniu skargi nie stanowi podstawy do oddalenia skargi, a Sąd zobowiązany jest orzec o istnieniu stanu bezczynności (i jej charakterze), które oceniane są na dzień wniesienia skargi. O czym była już mowa, strona wniosła skargę na bezczynność organu w dniu 14 września 2023 r. Organ udzielił stronie odpowiedzi na złożony przez wniosek już po skardze, przy czy, pierwotnie uczynił to drogą e-mailową, następnie zaś drogą pocztową. Dopiero ten ostatni sposób załatwienia wniosku Sąd uznał za odpowiadający oczekiwaniom wnioskodawcy, który w treści wniosku zawarł prośbę o udostępnienie informacji publicznej na podany we wniosku adres pocztowy. Wymienione dotąd fakty obligowały Sąd do stwierdzenia, że Prezes Sądu Rejonowego dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku z dnia 28 sierpnia 2023 r., albowiem bezspornie, organ udzielił stronie odpowiedzi na wniosek po upływie terminu ustawowego, wskazanego w art. 13 ust. 1 u.d.i.p. Kwestia przyczyny takiego stanu rzeczy, opisanej w odpowiedzi na skargę, nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że zarzucana organowi bezczynność, rozumiana jako niezałatwienie sprawy w terminie, nie wystąpiła. Skutki nieprawidłowości w zakresie obsługiwania przez organy administracji publicznej (pracowników tych organów) oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami nie mogą bowiem być przerzucane na korzystających z tych systemów (por., wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 2186/14; dostępny na stronie - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tego względu, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., w punkcie I wyroku Sąd stwierdził bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w rozpoznaniu wniosku z dnia 28 sierpnia 2023 r. Sąd, będąc zobligowany normą z art. 149 § 1a p.p.s.a., w punkcie II wyroku orzekł o charakterze stwierdzonej bezczynności organu i uznał, że orzeczona w sprawie bezczynność nie ma charakteru rażącego naruszenia prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd zgodnie z którym rażącym naruszeniem prawa jest stan, w którym wyraźnie, i drastycznie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak też w sytuacji ewidentnego niestosowania przepisów prawa. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie dopatrzył się złej woli w działaniu organu, a powody dla których Sąd stwierdził bezczynność organu w sprawie nie mogą stanowić podstawy wywodzenia rażącego naruszenia prawa. W sprawie należało również mieć na uwadze to, że organ udostępnił stronie wnioskowaną informację publiczną niezwłocznie po tym, jak powziął wiedzę o złożonym przez nią wniosku o udzielenie informacji publicznej. W punkcie III wyroku, działając na podstawie 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku strony z dnia 28 sierpnia 2023 r. albowiem uznał, że odpowiedź organu, jaką strona otrzymała już po wniesieniu skargi jest wyczerpująca z punktu widzenia zadanych przez wnioskodawcę pytań. Organ, wprawdzie z uchybieniem terminu, to jednak ostatecznie udzielił stronie żądanej odpowiedzi. Sąd nie orzekał o kosztach sądowych albowiem skarżącemu, działającemu w sprawie osobiście, na mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 kwietnia 2024 r. (sygn. akt IV SPP/Wr 14/24) zostało przyznane prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.