IV SAB/Wr 51/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA – Jolanta Sikorska Po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 stycznia 2005 r. przy udziale --- sprawy ze skargi S. N. na bezczynność Rektora Politechniki W. w przedmiocie orzeczenia o zwrocie stypendium naukowego pobranego w toku studiów doktoranckich p o s t a n a w i a odrzucić skargę. S. N. złożył w niniejszej sprawie skargę na bezczynność Rektora Politechniki W. w przedmiocie orzeczenia o zwrocie stypendium naukowego pobranego w toku studiów doktoranckich. W uzasadnieniu podał, że pismem z dnia [...]. zażądał od Rektora Politechniki W. wydania decyzji w przedmiocie orzeczenia zwrotu pobranego stypendium naukowego w toku studiów doktoranckich wraz z podaniem uzasadnienia faktycznego i prawnego. Pomimo upływu ustawowego terminu organ ten nie wydał decyzji administracyjnej w związku z czym skarżący zwrócił się do tegoż organu pismem z dnia [...]r. z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa i wydania decyzji. Organ jednak nie podjął rozstrzygnięcia w sprawie. W odpowiedzi na skargę Rektor Politechniki W. wniósł o jej odrzucenie jako niedopuszczalnej ewentualnie o jej oddalenie. Podał, że stypendium doktoranckie nie rodzi między stronami stosunku administracyjnoprawnego a jedynie cywilnoprawny w związku z czym skarga nie może być rozpatrywana przez sąd administracyjny. Oznacza to, że Rektor nie wydaje decyzji administracyjnej w przedmiocie objętym skargą a w razie konieczności kieruje sprawę na drogę postępowania cywilnego. Wniosek alternatywny o oddalenie skargi organ uzasadnił podnosząc, że gdyby nawet przyjąć, iż sprawa niniejsza ma charakter sprawy administracyjnej, to w świetle materiału sprawy brak jest podstaw do przyjęcia istnienia po jego stronie stanu bezczynności albowiem na każde pismo kierowane przez skarżącego do organu w tej sprawie organ udzielał odpowiedzi.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga podlegała odrzuceniu jako niedopuszczenia Zgodnie z przepisem art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do rozpoznawania spraw sądowoadministracyjnych. Ustawa ta w art. 3 stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; a także w sprawach skarg na 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Według art. 4 owej ustawy sądy administracyjne rozstrzygają także spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie jest bezczynność Rektora Politechniki W. w zakresie orzeczenia o zwrocie stypendium pobranego w toku studiów doktoranckich. Rozważenia zatem wymaga, czy obowiązek zwrotu stypendium pobranego w toku studiów doktoranckich jest sprawą cywilną, czy sprawą administracyjną, a w konsekwencji, czy dopuszczalna jest skarga na bezczynność organu uczelni w tych sprawach. Charakter prawny stosunku łączącego doktoranta z uczelnią rozważał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia [...] r. sygn. akt II CKN 897/98 (OSNC 2001/5/77), w którym wyraził pogląd, że: "Rezygnacja doktoranta ze studiów jest jednostronną czynnością prawną, mogącą powodować obowiązek zwrotu stypendium." Pogląd prawny wyrażony w uzasadnieniu w/w wyroku Sądu Najwyższego co do trybu zwrotu pobranego stypendium doktoranckiego przez osobę skreśloną z listy uczestników studiów doktoranckich należy także odnieść do sprawy niniejszej mimo częściowej zmiany stanu prawnego w tym zakresie. Powołana w uzasadnieniu owego wyroku ustawa z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych (Dz. U. Nr 65, poz. 386, ze zm.) została wprawdzie uchylona z dniem 1 maja 2003 r. przepisem art. 54 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytułach naukowych oraz stopniach i tytułach w zakresie sztuki (Dz. U. Nr 65, poz. 595) lecz zachowała zasady dotychczasowej regulacji prawnej dotyczącej organizowania studiów doktoranckich. Nadal obowiązują także wydane na jej podstawie przepisy wykonawcze dotyczące warunków i trybu organizowania studiów doktoranckich, ich prowadzenia i odbywania oraz przyznawania stypendiów osobom je odbywającym o ile nie są sprzeczne z jej postanowieniami, a to w związku z nie wydaniem dotychczas przepisów wykonawczych w tym zakresie w oparciu o zawartą w niej delegację, o czym stanowi art. 53 owej ustawy. Dotychczas obowiązujące przepisy w tym zakresie to przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 czerwca 1991 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów naukowych (Dz. U. Nr 58, poz. 249, ze zm.). Wskazać należy, że ustawa z dnia 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 ze zm.) przewiduje, że uczelnia może prowadzić m.in. studia doktoranckie (art. 4 ust. 2). Poprzednio obowiązująca ustawa z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych (Dz. U. Nr 65, poz. 386, ze zm.) w art. 36 ust. 1 stanowiła, że jednostka organizacyjna uprawniona do nadawania stopnia naukowego doktora habilitowanego może prowadzić studia doktoranckie i w ust. 2 owego przepisu prawa zawierała delegację dla Ministra Edukacji Narodowej do regulacji w drodze rozporządzenia zasad organizowania studiów doktoranckich w państwowych jednostkach organizacyjnych, rekrutacji na te studia, prowadzenia i odbywania tych studiów oraz zakres uprawnień, a w szczególności uprawnień pracowniczych osób je odbywających. Przepis ten jest odpowiednikiem regulacji zawartej w art. 41 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytułach naukowych oraz stopniach i tytułach w zakresie sztuki. Obowiązujące dotychczas rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 czerwca 1991 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów naukowych w § 5 ust. 1 stanowi, że program studiów doktoranckich oraz regulamin studiów ustala rada wydziału (rada naukowa), określając liczbę godzin obowiązkowych, liczbę obowiązkowych egzaminów i zaliczeń, obowiązkowy wymiar zajęć dydaktycznych, w których prowadzeniu powinien brać udział oraz które powinien prowadzić samodzielnie uczestnik studiów doktoranckich." W uzasadnieniu wyżej powołanego wyroku Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że: "Na tle przepisów ustawy o tytule naukowym i stopniach naukowych oraz powołanego rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 czerwca 1991 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów naukowych (Dz. U. Nr 58, poz. 249, ze zm.) powstały w piśmiennictwie wątpliwości co do charakteru prawnego stosunku łączącego doktoranta z uczelnią. (...) Nie budzi wątpliwości, że stosunek ten, w okresie do skreślenia doktoranta z listy uczestników studiów, z jednej strony nie jest ani stosunkiem cywilnoprawnym sensu stricto, ani stosunkiem pracowniczym, zawiera bowiem elementy władztwa ze strony uczelni (powołanie na studia doktoranckie, skreślenie z listy uczestników studiów, wyznaczenie promotora, przyznanie lub cofnięcie stypendium, itd.), a z drugiej strony - nawiązuje się (na skutek prośby o przyjęcie na studia) przez wyrażenie zgody (wyraźnej lub dorozumianej) przez kandydata na studia na warunki studiów (uprawnienia i obowiązki), określone w przepisach prawa i w regulaminie pochodzącym od władz uczelni, normujących studia doktoranckie. Wynika z tego, że doktorant przyjmuje m.in. obowiązek zwrotu stypendium, w przypadkach określonych przez prawo." W myśl § 13 owego rozporządzenia: "Osoba skreślona z listy uczestników dziennych studiów doktoranckich zobowiązana jest do zwrotu całej kwoty pobranego stypendium. W szczególnie uzasadnionych przypadkach kwota ta może zostać obniżona. Obowiązek zwrotu stypendium nie dotyczy osób, które zrezygnowały na I roku z kontynuowania tych studiów. (ust. 1) W przypadku inwalidztwa, długotrwałej choroby lub innych przyczyn niezawinionych, osoba skreślona z listy uczestników dziennych studiów doktoranckich może zostać zwolniona z obowiązku zwrotu kwoty pobranego stypendium. (ust. 2) W sprawach, o których mowa w ust. 1 i 2, rozstrzyga organ tworzący studia doktoranckie lub pracodawca wypłacający stypendium.(ust. 3)." Sąd Najwyższy wyraził pogląd, zgodnie z którym: "W świetle obowiązujących przepisów prawa należy przyjąć, że decyzja organu uczelni o skreśleniu z listy uczestników studiów doktoranckich jest zdarzeniem wywołującym skutki w sferze prawa cywilnego, którego następstwem jest obowiązek pozwanego zwrotu pobranego stypendium." Pogląd ten Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. W w/w wyroku Sąd Najwyższy wskazał, iż: "w nauce prawa przyjmuje się, że do zdarzeń cywilnoprawnych zalicza się tylko takie fakty, które mają doniosłość na obszarze stosunków cywilnoprawnych. O tym z kolei decyduje treść obowiązujących norm prawnych. Zdarzeniami cywilnoprawnymi nazywa się bowiem tylko takie fakty (okoliczności), z którymi hipotezy norm wiążą określone w dyspozycjach norm konsekwencje cywilnoprawne. Skutki (konsekwencje) zdarzeń cywilnoprawnych mogą przejawiać się m.in. w powstaniu stosunku cywilnoprawnego, a każdy ten stosunek powstaje w rezultacie zdarzenia prawnego." W świetle powyższego przyjąć należy, że skreślenie uczestnika studiów doktoranckich z listy uczestników takich studiów ma charakter aktu administracyjnego, jest jednak jednocześnie zdarzeniem wywołującym skutki w sferze prawa cywilnego w zakresie dotyczącym obowiązku zwrotu pobranego stypendium doktoranckiego. W tej sytuacji bezczynność organów uczelni w powyższej sprawie, jako nie dotycząca sprawy administracyjnej nie może być przedmiotem skargi do sądu administracyjnego. W tej sytuacji wniesiona w niniejszej sprawie skarga jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu, co orzeczono na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 powołanej wyżej z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.