IV SAB/Wr 512/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca) Sędziowie Asesor WSA Aneta Brzezińska Sędzia WSA Marta Pająkiewicz - Kremis po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 października 2025 r. sprawy ze skargi V. B. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpatrzenia odwołania I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do rozpoznania odwołania z dnia 14 listopada 2024 r.; II. stwierdza, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu odwołania z dnia 14 listopada 2024 r., a bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W dniu 28 września 2024 r. V. B. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin wniosek o ustalenie prawa do świadczenia Dobry Start na wnuka B. O. na formularzu DS-O. W dniu 3 października 2024 r. ZUS poinformował wnioskodawczynię, że zgodnie z rejestrem Komendanta Głównego Straży Granicznej dziecko utraciło legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem z terytorium Polski w dniu 11 sierpnia 2024 r., a przyjazd dziecka do Polski w dniu 31 sierpnia 2024 r. nie został odnotowany jako przyjazd obywatela U. w związku z działaniami wojennymi. Organ wezwał wnioskodawczynię o skontaktowanie się za pośrednictwem platformy EPUAP lub listownie z komendantem przejścia granicznego, gdzie miało miejsce przekroczenie granicy i zaktualizowanie rejestru prowadzonego przez Straż Graniczną. Decyzją z dnia 4 listopada 2024 r. nr 010070/680/9108115/2024 ZUS odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia Dobry Start, ponieważ z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika, że dziecko utraciło legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem na U. w dniu 11 sierpnia 2024 r. W dniu 14 listopada 2024 r. wnioskodawczyni złożyła odwołanie od decyzji, odmawiającej przyznania świadczenia Dobry Start. Następnie strona do pisma złożonego w dniu 11 grudnia 2024 r. wnioskodawczyni załączyła pismo Komendanta Placówki Straży Granicznej w Korczowej z dnia 6 grudnia 2024 r., informujące że w systemie Straży Granicznej wskazane w korespondencji dane zostały stosownie uzupełnione. W dniu 8 stycznia 2025 r. strona złożyła ponaglenie na bezczynność w rozpatrzeniu odwołania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na bezczynność Prezesa ZUS w rozpatrzeniu odwołania (złożonej do organu w dniu 7 lutego 2025 r.), skarżąca zarzuciła naruszenie art. 12 § 1 , art. 35 § 1, § 2 i § 3 k.p.a. i wniosła o wydanie decyzji w ramach postępowania odwoławczego. Skarżąca zaznaczyła, że postępowanie w sprawie trwa dłużej niż przewidują to przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego i organ jest bezczynny w rozpoznaniu odwołania. Po rozpatrzeniu odwołania, Prezes ZUS decyzją z dnia 1 kwietnia 2025 r. uchylił decyzję organu pierwszej instancji z dnia 4 listopada 2024 r. i przyznał wnioskodawczyni świadczenie Dobry Start w wysokości 300 zł. Organ odwoławczy wyjaśnił, że ponownie dokonano odczytu rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej i okres legalnego pobytu dziecka został odnotowany od 1 sierpnia 2024 r. do 30 września 2025 r., a więc dziecko posiada legalny pobyt w Polsce. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o odrzucenie skargi (skarga została wniesiona za pośrednictwem systemu informatycznego ZUS), ewentualnie o umorzenie postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie definiuje pojęcia "bezczynność". Jednakże, zarówno doktryna, jak i orzecznictwo sądów administracyjnych są zgodne, że z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy - w ustalonym przepisami terminie - organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, albo nie podjął stosownej czynności materialnej. Dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinionym albo też niezawinionym opóźnieniem organu, czy też wiąże się z jego przeświadczeniem, że stosowny akt lub czynność w ogóle nie powinny zostać wydane/dokonane. Nie można zapominać, że jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 § 1 i 2 k.p.a., jest zasada jego szybkości. Istota tej zasady sprowadza się do konstatacji, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie nie tylko wnikliwie, ale i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Zwłaszcza sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji czy wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Wskazać należy, że art. 35 § 1-3 k.p.a. stanowi rozwinięcie w/w zasady, zobowiązując organy administracji publicznej do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Wymaga podkreślenia, że - zgodnie z powołanym przepisem - niezwłocznie winny być załatwione sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego winno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Nieuzasadniony jest wniosek organu o odrzucenie skargi, ponieważ skarżąca wielokrotnie składała za pośrednictwem platformy elektronicznej do obsługi świadczeń pisma, domagając się załatwienia jej odwołania od decyzji. W ocenie Sądu - w realiach rozpoznawanej sprawy - mamy do czynienia z tak rozumianą bezczynnością organu. Materiał dowodowy sprawy potwierdza, że po otrzymaniu odwołania od decyzji odmawiającej przyznania świadczenia Dobry Start w dniu 14 listopada 2024 r. i po otrzymaniu w dniu 11 grudnia 2024 r. pisma Komendanta Straży Granicznej, organ dopiero w decyzji z dnia 1 kwietnia 2024 r. przyznał wnioskowane świadczenie. Odwołanie zostało rozpoznane po upływie 4,5 miesięcy od złożenia odwołania oraz po upływie 3,5 miesiąca od złożenia przez stronę pisma Komendanta Straży Granicznej, a więc z przekroczeniem terminów przewidzianych w k.p.a. Powyższe dowodzi, że skarga na bezczynność organu w przedmiocie rozpoznania odwołania skarżącej okazała się uzasadniona. Zdaniem Sądu - opisany w skardze i wynikający z akt administracyjnych sprawy - sposób postępowania organu odwoławczego w sprawie zainicjowanej odwołaniem skarżącej nie zasługuje na akceptację. Niedopuszczalna jest bowiem sytuacja, w której organ administracji rozpoznaje odwołanie dopiero po upływie 3,5 miesiąca od dostarczenia kompletu dokumentów przez skarżącą. Powyższe stanowi, że wystąpiła oczywista bezczynność organu, stanowiąca naruszenie zasad i terminów określonych w art. 8, art. 12, art. 35 i art. 36 k.p.a. W świetle zaistniałych w sprawie okoliczności, Sąd stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), co orzeczono w pkt II sentencji wyroku. Biorąc zaś pod uwagę czas trwania postępowania i stosunek organu do strony, Sąd uznał (pkt II sentencji wyroku), że bezczynność organu w prowadzonym postępowaniu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, przez które należy rozumieć oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Ponadto, rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. W rozpatrywanej sprawie nie wystąpiło znaczne przekroczenie ustawowych terminów załatwienia sprawy, ponieważ organ pozostawał bezczynny przez okres 3,5 miesiąca od otrzymania kompletu dokumentów, umożliwiających rozpatrzenie odwołania. Bezczynność w załatwieniu wniosku skarżącej nie nosi więc charakter rażącego naruszenia prawa. Z uwagi na fakt, że organ odwoławczy wydał w sprawie decyzję, Sąd nie zobowiązywał organu do załatwienia odwołania i umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia odwołania strony (pkt I sentencji wyroku). Z przedstawionych wyżej względów, Sąd - na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a. - orzekł jak w pkt I - II sentencji wyroku.