IV SAB/Wr 62/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków, po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku R. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi R. S. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Ś. Ś. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Skarżący R. S. wraz ze skargą na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Ś. Ś. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej złożył do tutejszego Sądu wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W jego uzasadnieniu skarżący wskazał, że od ponad 7 lat przebywa w zakładzie karnym, gdzie odbywa karę pozbawienia wolności. Jest zatrudniony odpłatnie w tym zakładzie w wymiarze 5/8 etatu. Otrzymywane wynagrodzenie przesyła rodzinie, gdyż sytuacja materialna jego dzieci jest bardzo trudna. W formularzu tym podał, że otrzymuje wynagrodzenie w wysokości około 1200 zł brutto. Jest zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz dzieci w wysokości 900 zł miesięcznie. Zadłużenie z tytułu alimentów wynosi około 150.000 zł. Dodał, że ma troje dzieci w wieku 19, 16 i 9 lat. Do formularza dołączył zaświadczenie z zakładu karnego z dnia 6 października 2014 r., wydane na jego prośbę, w którym podano, że aktualne jest zatrudniony w tym zakładzie na podstawie skierowania i z tytułu tego zatrudnienia uzyskał w 2013 r. w poszczególnych miesiącach kwoty "do dyspozycji": 74,08 zł (lipiec), 176,74 zł (sierpień), 175,55 zł (wrzesień), 7,42 zł (październik), a w 2014 r. zł uzyskał w poszczególnych miesiącach kwoty "do dyspozycji": 132,12 zł (luty), 138,68 zł (marzec), 127,68 zł (kwiecień), 272,71 zł (maj), 150,26 zł (czerwiec), 277,36 zł (lipiec), 277,71 zł (sierpień), 277,36 zł (wrzesień), 305,72 zł (październik). Z zaświadczenia tego wynika również, że skarżący przelał dla poszczególnych członków rodziny kwoty: 1227,60 na rzecz J. S., 300 zł na rzecz R. S., i 800 zł na rzecz Z. S.. W zaświadczeniu podano także wysokość zajęć komorniczych w kwotach: 132.312,55 zł, 28.318,82 zł, 4.159,16 zł, 58.508,10 zł, 2.997,45 zł, 1.724,54 zł. Skarżący przedłożył również dwa PIT-11, z których wynika, że w 2012 r. uzyskał dochód w kwocie 1966,59 zł, a w 2013 r. w kwocie 1990,97 zł. W formularzu podał, nie posiada majątku ani dochodów. Postanowieniem z dnia 3 marca 2015 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania stronie prawa pomocy w zakresie wniosku. Od powyższego postanowienia wnioskodawca, w przepisanym terminie, wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że od początku odbywania kary pozbawienia wolności, tj. od 2007 r. zarobione pieniądze wysyła rodzinie gdyż taki jest jego obowiązek, a sytuacja materialna jego trójki uczących się dzieci jest trudna. Skarżący z otrzymywanego wynagrodzenia zakupuje tylko karty telefoniczne do kontaktu z rodziną (rodzicami i dziećmi) oraz znaczki niezbędne do wysyłania korespondencji urzędowej. Jednocześnie skarżący powołał się na orzeczenia innych sądów administracyjnych, w których w tym samym stanie faktycznym nie odmawiano skarżącemu przyznawania pomocy prawnej. Do sprzeciwu skarżący dołączył zaświadczenie wystawione przez administrację Zakładu Karnego, zawierające wykaz otrzymywanego wynagrodzenia z tytułu świadczenia pracy na rzecz wymienionej jednostki wraz z operacjami finansowymi za poszczególne miesiące w okresie od lipca 2013 r. do lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez Sąd. Według art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (tj. koszty sądowe i koszty ustanowienia fachowego pełnomocnika) chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Do przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy p.p.s.a. określające przesłanki, od spełnienia których zależy przyznanie prawa pomocy. Art. 244 § 1 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Z akt sprawy wynika, że skarżący od ponad 7 lat przebywa w zakładzie karnym, gdzie odbywa karę pozbawienia wolności. Jest zatrudniony odpłatnie w tym zakładzie w wymiarze 5/8 etatu. Otrzymywane wynagrodzenie (1200 zł brutto) przesyła rodzinie, gdyż sytuacja materialna jego dzieci jest bardzo trudna. Otrzymuje wynagrodzenie w wysokości około 1200 zł brutto. Jest zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz dzieci w wysokości 900 zł miesięcznie. Posiada nadto zadłużenie z tytułu alimentów. Skarżący posiada troje dzieci w wieku szkolnym. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 p.p.s.a. – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący wykazał skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej i bytowej, biorąc pod uwagę niskie dochody z odpłatnej pracy w Zakładzie Karnym, brak majątku, brak oszczędności, fakt przebywania w zakładzie karnym, zadłużenie alimentacyjne i inne, w kontekście wymaganych kosztów sądowych - nie jest on w stanie ponieść tychże kosztów w niniejszej sprawie. W związku z powyższym, zwolnienie strony od konieczności uiszczenia kosztów uznano za uzasadnione. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie radcy prawnego, stwierdzono, iż strona wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie, w aktualnej sytuacji materialno – rodzinnej ponieść również kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępstwa procesowego. Niski dochód z tytułu zatrudnienia w niepełnym wymiarze pracy w zakładzie karnym, zadłużenie alimentacyjne, brak majątku, przebywanie w zakładzie karnym - zdaniem orzekającego, przesłanki te kwalifikują skarżącego do otrzymania pomocy w formie ustanowienia dla niego pełnomocnika, nie jest on bowiem aktualnie w stanie poczynić oszczędności w celu wygenerowania stosownej kwoty koniecznej dla opłacenia radcy prawnego z wyboru. Przy uznaniu, czy wnioskodawcy należy przyznać radcę prawnego z urzędu, czy też nie, pod uwagę bierze się jedynie przesłanki ekonomiczne i sytuację materialną wnioskodawców, a nie charakter czy też okoliczności sprawy, które merytorycznie uzasadniałyby bądź nie przyznanie kwalifikowanego zastępstwa procesowego w sprawie. Regulacje cytowanej ustawy p.p.s.a. w zakresie prawa pomocy nie uzależniają bowiem przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. W powyższej sprawie, zdaniem Sądu orzekającego, to sytuacja rodzinno – bytowa strony uzasadnia przyznanie jej pomocy również w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Nie ma natomiast znaczenia przy badaniu przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy argument strony o braku stosownego wykształcenia i skomplikowanej materii sprawy. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób należy. Dlatego przyznanie mu prawa pomocy w zakresie pełnym obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie dla niego radcy prawnego należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.