IV SAB/Wr 780/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 3 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale IV sprawy ze skargi W. T. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego w przedmiocie zobowiązania do zwrotu świadczenia wychowawczego postanawia: odrzucić skargę. Pismem z dnia 23 maja 2025 r. (data wpływu do organu 6 czerwca 2025 r.) W. T. wniósł skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego w przedmiocie zobowiązania do zwrotu świadczenia wychowawczego i rodzinnych. W uzasadnieniu wskazał, że w okresie od 2017 r. do dnia 15 kwietnia 2025 r. organ uporczywie działając na jego szkodę przeciągał postępowanie. Domagał się umorzenia wszelkich bezprawnie naliczonych odsetek karnych. W opinii Skarżącego decyzja stwierdzająca brak podstaw do pobierania świadczeń winna być podjęta niezwłocznie, po powzięciu przez organ informacji o zatrudnieniu Skarżącego, nie później niż w 2018 r. Podjęcie jej po upływie 7 lat z naliczeniem odsetek od dnia zdarzenia prawnego Strona oceniała jako nieuczciwe i krzywdzące. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W treści pisma opisał przebieg okoliczności faktycznych, w tym na wydanie przez Burmistrza Miasta Zgorzelec w dniach 27 maja 2016 r., 30 sierpnia 2016 r. i 21 października 2026 r. decyzji przyznających Stronie świadczenia wychowawcze na dzieci W. i T. T. oraz zasiłku rodzinnego na dzieci na okres zasiłkowy 2016/2017. W związku z podjęciem przez Skarżącego pracy na ternie N. wdrożono procedurę koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego, którą zakończono w dniu 16 kwietnia 2018 r. postanowieniami Wojewody Dolnośląskiego. W następstwie tego w dniu 22 maja 2018 r. Burmistrz Miasta Zgorzelec wydał decyzje uchylające prawo do świadczeń od dnia 1 kwietnia 2017 r. do 30 września 2017 r. i do 31 października 2017 r. W dalszej kolejności Wojewoda wydał informację przyznającą prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci oraz decyzje w sprawie dodatku dyferencyjnego we wskazanych okresach. W dniu 4 stycznia 2022 r. organ wdał decyzje w sprawie zasiłku rodzinnego oraz dodatku dyferencyjnego we wskazanych okresach. W tych okolicznościach organ ustalił, że świadczenia wychowawcze na dzieci oraz zasiłek rodzinny za okres od dnia 1 maja 2017 r. do dnia 31 października 2017 r. zostały wypłacone nienależnie. W konsekwencji decyzjami z dnia 15 kwietnia 2025 r. zobowiązano Skarżącego do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych w kwotach 2.282,71 zł (świadczenie wychowawcze) i 438 zł (świadczenie rodzinne) wraz z odsetkami. Z akt wynika, że decyzje te doręczono Skarżącemu w dniu 17 kwietnia 2025 r. Jak wskazał organ Skarżący nie złożył od nich odwołania. Dalej organ wyjaśnił, że w związku ze złożonym przez Stronę wnioskiem o umorzenie odsetek wynikających z ww. decyzji w sprawie nienależnie pobranych świadczeń w dniu 10 kwietnia 2025 r. sporządzono pismo wzywające Stronę do przedłożenia niezbędnej dokumentacji uzasadniającej wniosek. Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze organ wyjaśnił, że sprawę załatwiono później niż to wynika z przepisów, co ma uzasadnienie w okolicznościach sprawy i nie jest wynikiem lekceważenia Strony. Dalej wywodził, że wydając w dniu 15 kwietnia 2025 r. decyzje działał zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, zwracał uwagę na dziesięcioletni okres przedawnienia i prawo strony do wnioskowania o wydanie takiej decyzji. Końcowo wskazał, że z pozyskanych od organu pomocowego informacji wynika, że Skarżący dokonał części spłaty kwot wynikających z decyzji kwestionując jedynie naliczenie odsetek za zwłokę. Zarządzeniem z dnia 9 lipca 2025 r. Przewodniczącego Wydziału skargę Strony rozdzielono rejestrując pod sygn. akt IVSAB/Wr 779/25 skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od dnia 1 maja 2017 r. do dnia 30 czerwca 2017 r. Zaś rozpoznawana sprawa zarejestrowana pod sygn. akt IV SAB/Wr 780/25 odnosi się do skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Na wstępie odnotowania wymaga, że zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 934 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis art. 3 § 2 wskazuje na zakres przedmiotowy rzeczonej kontroli, w pkt 8 ww. regulacji wskazano, że obejmuje ona m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Doty czatem opieszałości organu m.in. w zakresie wydania decyzji. Przy czym kontrola merytoryczna – ocena legalności zaskarżonego aktu lub istnienia bezczynności, czy przewlekłego prowadzenia postępowania - wymaga ustalenia dopuszczalności skargi, o czym stanowi art. 58 p.p.s.a. Obliguje on sąd do odrzucenia skargi w przypadkach wskazanych w tej regulacji, tj. niewłaściwość sądu (pkt 1), niezachowania terminu wniesienia skargi (pkt 2), nieuzupełnienia braków formalnych skargi (pkt 3), zawisłości sprawy lub prawomocne jej osądzenie (pkt 4), braku zdolności sądowej lub procesowej (pkt 5), braku interesu prawnego wnoszącego skargę na uchwałę lub akt, o którym mowa art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a. (pkt 5a), oraz niedopuszczalność skargi z innych przyczyn (pkt 6). Ocena istnienia opisanych przesłanek dokonywana jest na moment wniesienia skargi. W art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. będą się mieściły sytuacje uniemożliwiające nadanie skardze dalszego biegu, w tym brak przedmiotu zaskarżenia, co w przypadku skargi na bezczynność, czy przewlekłość oznacza zakończenie postępowania w ramach którego wywodzona jest taka skarga jeszcze przed jej wniesieniem. Sytuacja taka zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Z treści skargi, potwierdzonej przez Stronę w piśmie z dnia 21 lipca 2025 r. wynika, że swoje pretensje zgłasza pod adresem sprawności działania Wojewody Dolnośląskiego w zakresie wydania decyzji w przedmiocie uznania za nienależne pobrane świadczeń wychowawczych i rodzinnych. Skarżący negował, że od dnia uzyskania przez organ informacji mającej wpływ na prawo do świadczeń (podjęcie przez Skarżącego zatrudnienia poza granicami Polski – w N.) i wydania decyzji w sprawie przyznanych świadczeń do dnia wydania decyzji w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, tj. do dnia 15 kwietnia 2024 r. minęło kilka lat, a zatem organ działał przewlekle narażając Stronę na odsetki. Jak wynika z akt sprawy ww. decyzje, kończące postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń zostały doręczone Skarżącemu w dniu 17 kwietnia 2025 r. i pomimo właściwego pouczenia o trybie i terminie wywiedzenia środka odwoławczego Skarżący czynności tej nie dokonał. Orzeczenia te stały się zatem ostateczne w administracyjnym toku instancji z dniem 2 maja 2025 r. (1 maja 2025 r. był dniem wolnym od pracy). Skarga zaś na przewlekłe prowadzenie postępowania została przez Skarżącego wywiedziona w dniu 6 czerwca 2025 r. (data wpływu do organu administracji), a zatem po wydaniu ostatecznej decyzji kończącej postępowanie w sprawie uznania świadczeń za nienależnie pobrane. Fakt ten wyklucza możliwość merytorycznej oceny działania organów w tej sprawie, gdyż w dacie złożenia skargi przewlekłość już ustała. Przedstawiony pogląd, wykluczający możliwość rozpoznania skargi na przewlekłość postępowania po jego ostatecznym zakończeniu, znajduje potwierdzenie w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2022 r. sygn. akt II OPS 1/21 (publ. ONSAiWSA 2022, nr 3, poz. 34. oraz Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Zgodnie z wyrażaną w niej tezą skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego wniesiona po jego ostatecznym zakończeniu podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Za inną przyczynę niedopuszczalności skargi, nawet w okolicznościach uprzedniego złożenia ponaglenia do organu administracji w toku postępowania administracyjnego, należałoby uznać okoliczność braku przedmiotu skargi w chwili jej wniesienia rozumianego, jako przewlekłość nie dającą się już usunąć ze względu na rozstrzygnięcie sprawy przez organ administracji w sposób kończący postępowanie administracyjne. Nie jest bowiem możliwe osiągnięcie celu skargi, którym jest rozstrzygnięcie sprawy, skoro organ dokonał już takiego rozstrzygnięcia. Sąd wyjaśnił, że po rozstrzygnięciu sprawy przez organ, nawet jeżeli rozstrzygnięcie to nastąpi po upływie terminu wyznaczonego w przepisach obowiązującego prawa, przewlekłość postępowania pozostaje stanem historycznym, czyli takim, który istniejąc w przeszłości, nie może być uznany w procedurze sądowoadministracyjnej za nadal podlegający ocenie w kontekście celu tej procedury, tj. przeciwdziałania opieszałości organu w wydaniu rozstrzygnięcia, skoro organ wydał już takie rozstrzygnięcie. Przywołana uchwała jest wiążąca w danej sprawie (art. 187 § 2 p.p.s.a.), a ponadto ma ona ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że jakikolwiek skład sądu administracyjnego nie może rozstrzygnąć innej sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skład, który nie podziela stanowiska wyrażonego w uchwale, może jedynie ponownie przedstawić dane zagadnienie odpowiedniemu składowi powiększonemu. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd wyrażony w ww. uchwale i jest nim związany. W tych okolicznościach wobec wniesienia skargi już po ostatecznym zakończeniu postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, w tej sprawie świadczeń wychowawczych, a zatem po zakończeniu postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, należało uznać, iż okoliczność ta stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu skargi. Wobec powyższego Sąd stwierdził, że skarga jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. Sąd dostrzega, że istota pretensji Skarżącego dotyczy zwłoki organu w wydaniu rozstrzygnięcia w sprawie nienależnie pobranych świadczeń i domagania się ich zwrotu wraz z narosłymi odsetkami pomimo że sytuacja Skarżącego znana była organowi dużo wcześniej. Ten aspekt sprawy nie może być jednak zwalczany skargą na przewlekłe prowadzenie postępowania jeśli to postępowanie się zakończyło, co już opisano. Skarżący może obecnie zgłaszać swoje zastrzeżenia, co zresztą czyni, wobec naliczenia odsetek m.in. domagając się ich umorzenia. Mając na uwadze fakt, że w dacie wniesienia skargi przewlekłość już ustała Sąd działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.