IV SAB/Wr 869/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 marca 2022 r. sprawy ze skargi K. O. na bezczynność Wojewody Dolnośląskiego w przedmiocie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na rok zasiłkowy 2021/2022 I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Wojewody Dolnośląskiego do załatwienia wniosku strony o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na rok zasiłkowy 2021/2022; II. stwierdza bezczynność Wojewody Dolnośląskiego w rozpoznaniu wniosku, o którym mowa w punkcie I wyroku, która nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa. W dniu 18 lipca 2021 r. K. O. złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej we Wrocławiu wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci: A. O. i K. O., na okres zasiłkowy 2021/2022. W dniu 21 lipca 2021 r. wniosek ten został przekazany Wojewodzie Dolnośląskiemu we Wrocławiu celem ustalenia, czy w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z informacji podanych przez stronę wynikało bowiem, że ojciec dzieci – A. O. jest zatrudniony na terenie Wielkiego Księstwa Luksemburga. W dniu 12 października 2021 r. (pismem datowanym na 7 października 2021 r.) do Wojewody Dolnośląskiego we Wrocławiu wpłynęła skarga K. O. na bezczynność tego organu w przedmiocie rozpoznania złożonego przez nią wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2021/2022, jaką za pośrednictwem Wojewody Dolnośląskiego strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W motywach skargi strona podniosła, że Wojewoda powinien załatwić sprawę z tego wniosku niezwłocznie, czyli zwyczajowo w ciągu miesiąca od wszczęcia postępowania, a w sprawach bardziej skomplikowanych w terminie do dwóch miesięcy. Zaakcentowała, że wszystkie wymagane dokumenty zostały wysłane na czas. Do dnia łożenia skargi strona nie została poinformowana o przedłużeniu terminu rozpatrzenia złożonego przez nią wniosku. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Dolnośląski wniósł o jej oddalenie. Podniósł, że w dniu 14 października 2021 r. została wydana decyzja przyznająca stronie zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na wskazane we wniosku dzieci, na okres od 1 listopada 2021 r. do dnia 31 października 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga na bezczynność Wojewody Dolnośląskiego w sprawie rozpatrzenia wniosku strony skarżącej o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2021/2022 okazała się uzasadniona. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Pojęcie "bezczynności" zostało zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. - dalej: k.p.a.; "nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1"). Zarówno doktryna, jak i orzecznictwo sądów administracyjnych są zgodne, że z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy w ustalonym przepisami terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, albo nie podjął stosownej czynności materialnej (wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a.). Dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia, czy i w jakim stopniu do nieterminowości działania organu przyczyniła się sama strona. Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 § 1 i 2 k.p.a., jest zasada jego szybkości. Istota tej zasady sprowadza się do konstatacji, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie nie tylko wnikliwie, ale i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Zwłaszcza sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji czy wyjaśnień, winny być załatwione niezwłocznie. Wskazać należy, że art. 35 § 1-3 k.p.a. stanowi rozwinięcie w/w zasady, zobowiązując organy administracji do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Wymaga zaakcentowania, że - zgodnie z powołanym przepisem - niezwłocznie winny być załatwione sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Podkreślić też trzeba, że w myśl art. 35 § 5 k.p.a., do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony lub przyczyn niezależnych od organu. O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 § 1 k.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.). Z zebranego w tej sprawie materiału dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że organ znacznie przekroczył - określony w art. 35 k.p.a. - termin do załatwienia sprawy. Analiza akt postępowania administracyjnego dowodzi, że: wniosek strony o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego wpłynął do Wojewody, jako organu właściwego, w dniu 21 lipca 2021 r. W dniu 12 października 2021 r. organ ten otrzymał skargę na zarzucaną mu w sprawie bezczynność, którą to skargę strona wniosła za pośrednictwem Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Z kolei w dniu 14 października 2021 r., a zatem już po wniesieniu tej skargi, Wojewoda Dolnośląski wydał decyzję (nr ZP-KŚ.7060.1.2800/13.ZR.018857.2021AJ) o przyznaniu stronie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci – A. O. i K. O., na okres od dnia 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r., w kwotach miesięcznych wskazanych w tej decyzji. W przekonaniu Sądu, nie można zaakceptować sytuacji, w której organ administracji załatwia wniosek strony po dziesięciu miesiącach od jego wpływu. Nadto, w tym okresie, znacznie przecież przekraczającym terminy określone w art. 35 k.p.a., organ bezsprzecznie nie wykonywał również prawidłowo (terminowo) dyspozycji art. 36 k.p.a., tj. nie informował strony o niezałatwieniu sprawy w terminie i nie wskazywał nowego terminu jej załatwienia. Powyższe wskazuje, że - na dzień wniesienia skargi - Wojewoda bez wątpienia pozostawał w sprawie bezczynny, naruszając w sposób niedopuszczalny zasady i terminy określone w art. 35 i art. 36 oraz w art. 8, art. 9, art. 10, art. 11 i art. 12, a w konsekwencji art. 6 i art. 7 k.p.a. W świetle zaistniałych w sprawie okoliczności, Sąd w punkcie I wyroku, umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania Wojewody Dolnośląskiego do załatwienia sprawy z wniosku strony o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2021/2022, o czym orzekł na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W punkcie II wyroku, wypełniając normę z art. 149 § 1 pkt 3) oraz art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd stwierdził, że Wojewoda Dolnośląski dopuścił się bezczynności w sprawie, która to bezczynność nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa. W ocenie Sądu, upływ czasu liczony od momentu przekazania wniosku Wojewodzie wniosku strony (21 lipca 2021 r.) do czasu finalnego jego rozpoznania przez ten organ (w dniu 14 października 2021 r.), jakkolwiek przekraczał ustawowy, dwumiesięczny termin załatwienia sprawy, to jednak nie uzasadniał stwierdzenia bezczynności o charakterze rażącego naruszenia prawa. Wypada w tym miejscu dodać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi przy tym posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Podkreśla się, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Ponadto, rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 4 p.p.s.a.