IV SAB/Wr 95/11

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na bezczynność Burmistrza [....] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżące stowarzyszenie na urzędowym formularzu wniosło o "całkowite lub częściowe zwolnienie z kosztów i opłat sądowych". Wniosek ten został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu stowarzyszenie wskazało, że opiera się ono na społecznej i nieodpłatnej pracy jego członków. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do m. in. złożenia dokumentów źródłowych i wyjaśnień stowarzyszenie wskazało, że nie posiada rachunków bankowych, ponieważ urząd skarbowy nie nadał mu numeru NIP. Nie składało sprawozdania rocznego, ponieważ działalność faktycznie rozpoczęło w [...] 2011 r. Nie prowadzi działalności gospodarczej i nie składa deklaracji podatkowych. Liczy ono 18 członków, ale ze względu na panującą biedę i strukturalne bezrobocie w województwie składki członkowskie nie są opłacane. W chwili obecnej stowarzyszenie nie posiada żadnych funduszy. Nie otrzymało żadnej dotacji z budżetu państwa ani dofinansowania z innych źródeł. Nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomego. Stowarzyszenie nie zatrudnia i nie zatrudniało nigdy żadnych pracowników. Ponadto na urzędowym formularzu oświadczyło, że nie posiada majątku ani dochodów, kapitału zakładowego, środków finansowych, środków trwałych, nie wykazało zysku ani straty za ostatni rok obrotowy. Z treści przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 2 pkt 2 cytowanej ustawy stanowi, że prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta lub jednostka wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie do art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Skarżące stowarzyszenie posiada osobowość prawną, działa na podstawie Statutu (, który znajduje się m. in. w aktach sprawy sygn. IV SAB 102/11) i jest od dnia [... wpisane do KRS. Z treści § 7 ust. 1 pkt q Statutu stowarzyszenia wynika, że celem stowarzyszenia jest m. in. gromadzenie środków na realizację zadań statutowych, zaś cele stowarzyszenia realizowane są poprzez m. in. udział w postępowaniach administracyjnych jak i sądowych (§ 7 ust. 2 pkt i Statutu). W myśl art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszania powstaje m. in. ze składek członkowskich. Z kolei z § 23 ust. 2 pkt a Statutu wynika, że stowarzyszenie gromadzi fundusze w postaci składek członkowskich. W świetle powyższego fakt, iż członkowie stowarzyszenia nie opłacają składek członkowskich z uwagi na biedę i strukturalne bezrobocie nie uzasadnia zwolnienia stowarzyszenia od kosztów sądowych, ponieważ w istocie oznacza to, iż strona skarżąca dobrowolnie pozbawiła się środków finansowych, z których ewentualnie mogłaby pokryć koszty postępowania sądowego. Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 22/09, LEX nr 551904. Poza tym w Statucie stowarzyszenia nie przewidziano żadnego zwolnienia z tytułu opłacania składek członkowskich poza członkami honorowymi stowarzyszenia (§ 13 ust. 4). Dodać trzeba, iż stowarzyszenie, pomimo wezwania referendarza sądowego nie wyjaśniło jaka jest wysokość składki członkowskiej wskazując jednie, iż liczy ono 18 członków, którzy w ogóle nie opłacają składek. Ponadto skarżące stowarzyszenie ma możliwość zgromadzenia dodatkowych środków finansowych na realizację celów statutowych, o których mowa w art. 33 ust. 1 i 2 ustawy o stowarzyszeniach jak i w przepisie § 23 ust. 2 pkt d, e, f, g Statutu przewidujących możliwość uzyskania przez stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność również z tytułu darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia i ofiarności publicznej, dochodów z własnej działalności. Poza tym z treści § 23 ust. 2 pkt. b i c Statutu wynika nadto, że majątek (fundusze) stowarzyszenia stanowią także wpływ z nawiązek i wpływy z 1 % podatku dochodowego. Wskazać również należy, iż skarżące stowarzyszenie zgodnie z § 7 ust. 2 pkt g Statutu może prowadzić działalność wydawniczą, co oznacza, iż z tego tytułu również może uzyskać dodatkowe środki finansowe. Mając na względzie powyższe możliwości finansowania celów statutowych stowarzyszenia przyjąć trzeba, iż twierdzenie, że stowarzyszenie to nie posiada żadnych funduszy (majątku) na pokrycie kosztów sądowych przeczy zasadzie, iż podmiot ten prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W istocie skutkuje to przerzuceniem kosztów funkcjonowania stowarzyszenia na koszt Skarbu Państwa. W orzecznictwie sądowym utrwalony został bowiem pogląd, iż w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem stowarzyszenie powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych (post. NSA z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 22/098, LEX nr 551904, post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt Ii OZ 321/04, LEX nr 479098). Ponadto stowarzyszenie, pomimo wezwania referendarza sądowego do nadesłania aktualnej uchwały budżetowej - nie nadesłało tej uchwały, której jest podejmowana przez walne zgromadzenie na podstawie w § 19 pkt 2 Statutu wskazując jedynie, iż § 10 pkt 2 Statutu nie mówi o uchwale budżetowej. Przepis § 10 pkt 2 został omyłkowo wskazany w wezwaniu referendarza. Oznacza, to iż stowarzyszenie uchyla się od nadesłania tej uchwały i nie wykazało, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Społeczna i nieodpłatna praca członków stowarzyszenia nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, gdyż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o stowarzyszeniach – stowarzyszenie ma charakter niezarobkowy i opiera się w myśl ust. 3 tego przepisu na pracy społecznej jego członków, a do prowadzenia swych spraw może zatrudniać pracowników. W świetle powyższego pozostałe argumenty dotyczące braku prowadzenia działalności gospodarczej jak również fakt nieotrzymywania dotacji z budżetu państwa czy innych źródeł, niezatrudnianie pracowników nie stanowią okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.