IV SO/Wr 21/18

Ewa Orłowska starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J. T. o ustanowienie radcy prawnego z urzędu przed wszczęciem postępowania sądowego dotyczącego decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [..] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości należności podlegającej zwrotowi z tytułu poniesionych zastępczo przez Gminę wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Skarżąca na urzędowym formularzu z dnia 28 maja 2018 r. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W rubryce nr 3 obejmującej informacje o przedmiocie zaskarżenia strona podała, iż wniosek ten dotyczy decyzji SKO z dnia [...] nr [..] w przedmiocie ustalenia należności podlegającej zwrotowi z tytułu poniesionych zastępczo przez Gminę [...] wydatków za pobyt K. T. w Domu Pomocy Społecznej. W uzasadnieniu tego formularza strona w pierwszej kolejności podniosła argumenty dotyczące decyzji SKO wskazanej w przedmiocie zaskarżenia związane z kwestią wliczenia do dochodu strony kwoty uzyskanej ze sprzedaży mieszkań, którą zgłosiła do urzędu skarbowego jako przeznaczoną na zakup nieruchomości na własne cele mieszkaniowe. MOPS nie próbował wskazać kwoty alimentów na babcię tylko ją narzucał. Podała, że osobą pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym jest dziecko w wieku [...] lat. W rubryce nr 10 obejmującej miesięczne dochody netto wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym podała, że uzyskuje dochód z działalności gospodarczej w kwocie [..] zł i otrzymuje alimenty w wysokości [..] zł, a łączny miesięczny dochód netto wynosi [...] zł. W rubryce nr 11 obejmującej zobowiązania i stałe wydatki wskazała, że wynoszą one miesięcznie: czynsz i media około [..] zł, żłobek około [..] zł i telefon około [..] zł. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżąca wskazała mieszkanie o powierzchni [..] m2 i wartości [...] zł, którego dotyczy pisemna przedwstępna umowa sprzedaży przeznaczona na zakup innej nieruchomości oraz podała, że posiada oszczędności w kwocie [..] zł przeznaczone na zakup większej nieruchomości aby dziecko miało własny pokój i posiada samochód osobowy rok produkcji [..] o wartości około [..] zł. Podała, że nie posiada domu i innych nieruchomości oraz wierzytelności. W dodatkowych informacjach o stanie majątkowym (rubryka nr 9) wyjaśniła natomiast, że ze sprzedaży ½ mieszkań odziedziczonych po rodzicach w spadku oraz ze sprzedaży posiadanego mieszkania w lipcu bieżącego roku dokona zakupu większego mieszkania z dwoma sypialniami aby dziecko miało własny pokój. Podpisała już notarialną przedwstępną umowę i wpłaciła zadatek w kwocie [..]zł. Następnie pismem starszego referendarza sądowego z dnia 1 czerwca 2018 r. poinformowano stronę, iż powyższy wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przed wszczęciem postępowania sądowego dotyczącego powyższej decyzji SKO z dnia [..] r. i jednocześnie wezwano stronę do nadesłania na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - w terminie 10 dni kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej, tj.: wyjaśnienia co jest przedmiotem prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej i w jakiej formie jest opodatkowana i od kiedy jest prowadzona (należało nadesłać dokument potwierdzający przedmiot działalności gospodarczej np. wydruk z Ewidencji Działalności Gospodarczej), dowodów potwierdzających aktualną wysokość wszystkich dochodów strony i dochód osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (domowników) oraz dziecka (w tym z tytułu zatrudnienia, działalności gospodarczej, renty, emerytury, prac dorywczych i pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego, świadczeń rodzinnych i świadczeń wychowawczych na dzieci, alimentów) za okres ostatnich czterech miesięcy np. zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu netto za ostatnie cztery miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, decyzja przyznająca świadczenie lub zasiłek, stypendia, dotacje, cztery ostatnie odcinki renty lub emerytury, alimenty), wydruku z księgi podatkowej z wykazanym przychodem i dochodem/ stratą za okres od stycznia do maja 2018 r. z działalności gospodarczej oraz kopii deklaracji VAT-7 i bilans za ten okres, raport wspomagający wyliczenie zaliczek na podatek dochodowy za ten okres, zeznanie podatkowe dotyczące działalności gospodarczej za 2016 r. i 2017 r., pełnych wydruków ze wszystkich kont bankowych, lokat bankowych (w tym oszczędności podanych we wniosku), kart kredytowych za ostatnie cztery miesiące wnioskodawcy i domowników, dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, prąd, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, alimenty, raty kredytów i pożyczek, żłobek, nieczystości i inne), zeznania podatkowego za 2016 r. i 2017 r. wnioskodawcy obejmującego dochody uzyskane poza działalnością gospodarczą i zeznania podatkowe domowników za ten okres, ostatnia decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego, dokumenty potwierdzające wysokość alimentów na dziecko (np. wyrok sądu lub ugoda sądowa) i przelewy bankowe za ostatnie 4 miesiące dotyczące kwot otrzymanych alimentów, a także dokumenty potwierdzające w jakiej faktycznie wysokości strona płaci alimenty na rzecz babci, tj. przelewy bankowe za ostatnie 4 miesiące oraz dokument potwierdzający istnienie tego obowiązku np. wyrok lub ugoda sądowa, dokumenty potwierdzające ewentualne zadłużenie i zobowiązania, kopię przedwstępnych umów sprzedaży podanych we wniosku o prawo pomocy i kopię wpłaconego zadatku z wyjaśnieniem czy strona zawarła dwie przedwstępne umowy sprzedaży i jakich mieszkań one dotyczą i czy sprzedaż mieszkania dotyczy także mieszkania położonego pod adresem zamieszkania podanym we wniosku o prawo pomocy i kopię dokumentów potwierdzających sprzedaż mieszkań nabytych w spadku po rodzicach i postanowienia o nabyciu spadku oraz dokument potwierdzający, że dochód z tej sprzedaży został przeznaczony na cele mieszkaniowe, wyjaśnienie i dokument potwierdzający tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego oraz kopię decyzji SKO z dnia [...] r., której dotyczy wniosek o prawo pomocy i podanie daty doręczenia tej decyzji. Pismo to zostało doręczone stronie w dniu 19 czerwca 2018 r. Skarżąca nie udzieliła żadnej odpowiedzi na powyższe pismo. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu, który został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie tego prawa przed wszczęciem postępowania sądowego. Z przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej p.p.s.a.) wynika, że ustanowienie radcy prawnego lub adwokata obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. W myśl art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek o prawo pomocy został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania sądowego, o którym mowa w art. 243 p.p.s.a., skoro postępowanie sądowe w myśl art. 50 § 1 p.p.s.a. wszczyna wniesienie skargi, którą zgodnie z art. 54 § 1 p.p.s.a. wnosi się do sądu za pośrednictwem organu administracji, a w niniejszej sprawie strona złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w celu zaskarżenia do Sądu podanej w tym wniosku decyzji SKO. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ strona skarżąca nie wykazała jaka jest jej rzeczywista aktualna sytuacja dochodowa i majątkowa. Skarżąca nie nadesłała bowiem dokumentów wymienionych w omówionych wyżej piśmie referendarza sądowego z dnia 1 czerwca 2018 r., w którym została wezwana na podstawie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących własnej sytuacji dochodowej i sytuacji majątkowej, w tym także z tytułu zadeklarowanych we wniosku o prawo pomocy dochodów z działalności gospodarczej, tj. wydruku z księgi podatkowej z wykazanym przychodem i dochodem/ stratą za okres od stycznia do maja 2018 r. z działalności gospodarczej oraz kopii deklaracji VAT-7 i bilansu za ten okres, raportu wspomagającego wyliczenie zaliczek na podatek dochodowy za ten okres, zeznania podatkowego dotyczącego działalności gospodarczej za 2016 r. i 2017 r., Skarżąca nie udzieliła także odpowiedzi co jest przedmiotem prowadzonej działalności gospodarczej, od kiedy działalność ta jest prowadzona i w jakiej formie jest opodatkowana. Brak tych danych nie pozwala na wiążąca ocenę, czy rzeczywiście dochód skarżącej z tytułu działalności gospodarczej kształtuje się w zadeklarowanej we wniosku o prawo pomocy kwocie 200 zł i nie pozwala na ustalenie czy w 2017 r. i 2016 r. strona prowadziła tą działalność i w jakiej wysokości uzyskała dochody z tego tytułu. Skarżąca nie udzieliła tym samym także wyjaśnienia czy uzyskuje i w jakiej wysokości dochody z innych źródeł np. z tytułu zatrudnienia, renty, dotacji, pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego oraz z tytułu świadczeń rodzinnych i świadczeń wychowawczych tzw. [..] na rzecz dziecka. Brak tych danych nie pozwala na ustalenie, czy strona uzyskuje także dochody z z innych źródeł, Strona nie nadesłała także dokumentów potwierdzających wysokość ustalonych alimentów na rzecz małoletniego dziecka (np. wyrok sądu lub ugoda sądowa) i dokumentów potwierdzających rzeczywistą wysokość otrzymywanych alimentów na rzecz dziecka np. wymienionych w piśmie referendarza sądowego przelewów bankowych za ostatnie 4 miesiące dotyczących kwot otrzymanych alimentów. Brak dokumentów dotyczących wysokości alimentów na rzecz dziecka nie pozwala zatem na ustalenie, czy rzeczywiście alimenty te kształtują się w kwocie podanej we wniosku o prawo pomocy. Przy ocenie wniosku prawo pomocy należy wziąć pod uwagę także dochody uzyskiwane na rzecz dziecka. Skarżąca nie nadesłała także pełnych wydruków z kont bankowych, kart kredytowych i lokat bankowych za ostatnie cztery miesiące, co także nie pozwala na ustalenie aktualnej sytuacji dochodowej skarżącej wynikającej ze stanu kont i lokat bankowych. Skarżąca nie nadesłała także zeznania podatkowego za 2016 r. i 2017 r., co nie pozwala na ustalenie, czy w poprzednich latach podatkowych uzyskiwała dochody podlegające opodatkowaniu i w jakiej wysokości. Żądanie tych danych miało na celu ustalenie jak kształtowała się sytuacja dochodowa strony w dłuższym okresie czasu i czy ewentualnie dochód ten z uwzględnieniem aktualnego dochodu pozwoliłby na poczynienie rezerw finansowych, które mogłyby zostać przeznaczone na pokrycie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika. Skarżąca nie wyjaśniła także ani też nie udokumentowała z jakiego tytułu jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego. Żądanie dokumentu dotyczącego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego miało na celu ustalenie na podstawie jakiego tytułu jest zgłoszona do tych ubezpieczeń, tj. np. w związku działalnością gospodarczą, zatrudnieniem, pobieraniem renty. Wyjaśnienie tej kwestii pozwoliłoby zatem na ustalenie, czy tytułu tego ubezpieczenia jest związany z tytułem kształtującym dochody strony. Nie przedłożyła ponadto ostatniej decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości i podatku rolnego, co nie pozwala na ustalenie, czy skarżąca jest podatnikiem tych podatków i jakich ewentualnie nieruchomości podatek ten dotyczy. Skarżąca nie udokumentowała w jakiej wysokości ponosi konkretne opłaty i wydatki związane z utrzymaniem, co nie pozwala na ocenę, czy wydatki te kształtują się w kwotach podanych we wniosku o prawo pomocy. Podkreślenia tym miejscu wymaga, że zadeklarowana wysokość wydatków ([...]) przekracza zadeklarowaną wysokość dochodu strony ([...]), co budzi wątpliwości dotyczące rzeczywistej wysokości dochodu strony. Strona skarżąca nie nadesłała także żadnego dokumentu potwierdzającego obowiązek alimentacyjny strony wobec babci, na który powoła się we wniosku o prawo pomocy, w rubryce nr 5 obejmującej uzasadnienie k- 3, co nie pozwala na przyjęcie czy rzeczywiście strona ponosi aktualnie ciężar finansowy tego obowiązku zwłaszcza, że w rubryce nr 11 obejmującej zobowiązania i stałe wydatki nie wskazała żadnej kwoty dotyczącej realizacji tego obowiązku. Ponadto skarżąca nie udzieliła żadnych wyjaśnień i nie nadesłała dokumentów dotyczących przedwstępnych umów sprzedaży lokali mieszkalnych wskazanych we wniosku o prawo pomocy i wpłaconego zadatku oraz lokali mieszkalnych nabytych w drodze spadku, co nie pozwala na ustalenie pełnej, rzeczywistej sytuacji majątkowej strony. Dodać należy także, iż sytuację finansową strony kształtuje również wysokość posiadanych oszczędności, nawet jeżeli strona podając ich kwotę we wniosku prawo pomocy wskazała, że są one przeznaczone na zakup większego mieszkania. Strona, która posiada znaczne oszczędności powinna partycypować w poniesieniu kosztów postępowania sądowego, tym kosztów wynagrodzenia fachowego pełnomocnika. Poza tym istotne jest, iż strona nie udokumentowała wysokości posiadanych oszczędności, co nie pozwala na ustalenie, czy rzeczywiście kształtują się one w kwocie zadeklarowanej we wniosku o prawo pomocy. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 1 czerwca 2018 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawo pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W rozpoznawanej sprawie przy ocenie wniosku o prawo pomocy nie zaistniała możliwość nawet posiłkowego skorzystania z danych zawartych w akt administracyjnych sprawy, skoro wniosek o prawo pomocy został złożony przed wniesieniem skargi, a akta administracyjne są zgodnie z art. 54 § 2 p.p.s.a przekazywane Sądowi przez organ II instancji wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę, więc skoro dane podane we wniosku o prawo pomocy okazały się niewystarczające do oceny możliwości płatniczych strony, to żądanie nadesłania dokumentów źródłowych i wyjaśnień było uzasadnione. W tej sytuacji przyjąć należy, że strona skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca bowiem winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (por. post. NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 275/10, LEX nr 741268). Z tych względów należało odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 243 § 1 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.