IV SO/Wr 28/14

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 14 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Stowarzyszenia [...] z siedzibą w P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu przed wszczęciem postępowania sądowego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w P. na bezczynność Towarzystwa Budownictwa Społecznego Sp. z o. o. w B. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Skarżące stowarzyszenie złożyło na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W jego uzasadnieniu stowarzyszenie wskazało, że rozpoczęło działalność w dniu [...] czerwca 2014 r. Utrzymuje się ze składek członkowskich w wysokości 5 zł i darowizn. Nie prowadzi działalności gospodarczej i nie generuje zysku. Dotychczas zebrane składki i darowizna w kwocie [...] zł zostały przeznaczone na czynności organizacyjne stowarzyszenia, w tym na pieczątki, korespondencję do sądów, urzędu skarbowego. Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i środków finansowych. Obecnie stan konta wynosi 2,20 zł. Stowarzyszenie podało w urzędowym formularzu, że stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł 52,20 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego stowarzyszenie nadesłało wyciąg z konta bankowego za dwa miesiące z którego wynika, że otrzymało wspomnianą darowiznę w kwocie [...] zł i że poniosło wydatki na rzecz drukarni w kwocie 92,25 i 55,35 oraz że dokonano wypłaty w bankomacie w wysokości 50 zł, a saldo końcowe wynosi 2,20 zł. Przedłożyło także listę członków stowarzyszenia obejmującą 17 osób i uchwałę w sprawie wysokości składki członkowskiej, która potwierdza, że wysokość tej składki wynosi 5 zł, a jednorazowe wpisowe ustalono również w kwocie 5 zł od każdego członka. Wyjaśniło również, że nie składa deklaracji podatkowych i jest ustawowo zwolnione z podatku od darowizny na cele statutowe i nie otrzymuje dotacji z budżetu państwa, samorządu terytorialnego i innych źródeł. Nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego, nie zatrudnia pracowników, a do celów stowarzyszenie wykorzystuje prywatny sprzęt. Z treści przepisu art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego obejmuje prawo pomocy w zakresie całkowitym. Z kolei przepis art. 246 § 2 pkt 1 cytowanej ustawy stanowi, że prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta lub jednostka wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek skarżącego stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy należało zakwalifikować jako wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przed wszczęciem postępowania sądowego. Prawo pomocy może być bowiem przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania (art. 243 § 1 zdanie pierwsze cytowanej ustawy). Skarżące stowarzyszenie działa na podstawie Statutu i jest wpisane do KRS. Z treści rozdziału II Statutu stowarzyszenia wynika, że celem stowarzyszenia jest m. in. działanie na rzecz mieszkańców i mienia gminy, ochrona praw lokatorów, reprezentacja członków i prezentowanie ich stanowiska w interesach prawnych przed organami państwa, województwa, samorządowymi, organami sądowymi, występowanie z wnioskami, opiniami do władz, urzędów, sądów we wszystkich sprawach związanych z działalnością stowarzyszenia. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszania powstaje m. in. ze składek członkowskich. Z rozdziału V pkt 1 Statutu wynika, że stowarzyszenie gromadzi fundusze w postaci składek członkowskich. W świetle powyższego fakt, iż środki uzyskane ze składek członkowskich członkowie i wpisowego przeznaczane są na inne cele statutowe nie uzasadnia zwolnienia stowarzyszenia od kosztów sądowych, skoro w rozdziału II pkt 2 e wynika, że celem statutowym jest także występowanie m in. z wnioskami, opiniami do sądów we wszystkich sprawach związanych z działalnością stowarzyszenia. Poza tym w Statucie stowarzyszenia nie przewidziano żadnego zwolnienia z tytułu opłacania składek członkowskich poza członkami honorowymi stowarzyszenia (rozdział III pkt 13). Ponadto skarżące Stowarzyszenie ma możliwość zgromadzenia dodatkowych środków finansowych na realizację celów statutowych, o których mowa w art. 33 ust. 1 i 2 ustawy o stowarzyszeniach, jak i w rozdziale V pkt 1b-e Statutu, przewidujących możliwość uzyskania przez stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność również z tytułu darowizn, spadków, zapisów, dochodów z nieruchomości i ruchomości stowarzyszenia i ofiarności publicznej, dochodów z własnej działalności. Wskazać również należy, iż skarżące Stowarzyszenie zgodnie z rozdziałem II pkt 2 c Statutu może prowadzić działalność wydawniczą i kulturalną, co oznacza, iż z tego tytułu również może uzyskać dodatkowe środki finansowe. Mając na względzie powyższe możliwości finansowania celów statutowych stowarzyszenia przyjąć trzeba, iż twierdzenie, że stowarzyszenie to nie posiada funduszy (majątku) na pokrycie kosztów sądowych przeczy zasadzie, iż podmiot ten prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W istocie skutkuje to przerzuceniem kosztów funkcjonowania stowarzyszenia na koszt Skarbu Państwa. W orzecznictwie sądowym utrwalony został bowiem pogląd, iż w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem stowarzyszenie powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych (post. NSA z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 22/098, LEX nr 551904, post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt Ii OZ 321/04, LEX nr 479098). Społeczna i nieodpłatna praca członków Stowarzyszenia nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, gdyż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o stowarzyszeniach – stowarzyszenie ma charakter niezarobkowy i opiera się w myśl ust. 3 tego przepisu na pracy społecznej jego członków, a do prowadzenia swych spraw może zatrudniać pracowników. W świetle powyższego pozostałe argumenty dotyczące nieotrzymywania dotacji z budżetu państwa, czy innych źródeł, niezatrudnianie pracowników nie stanowią okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Nadmienić należy, że w innej sprawie sądowej objętej sygnaturą akt IV SAB/Wr 194/14 stronie skarżącej w dniu 15 września 2014 r. zostało przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym w związku z brakiem środków finansowych spowodowanych krótkim okresem działalności nowo powstałego stowarzyszenia jednakże okoliczność ta nie może uzasadniać uwzględnienia każdego kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przyjąć trzeba, iż stowarzyszenie nie wykazało, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i art. 243 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.