IV SO/Wr 34/17

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku R. A. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu przed wszczęciem postępowania sądowego w sprawie bezczynności Dyrektora Zakładu Karnego w [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych; II. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Skarżący odrębnymi pismami z dnia 2 października 2017 r. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W pismach tych podał, że wnosi o ustanowienie adwokata z urzędu oraz o zwolnienie od wpisu od skargi na bezczynność, którego nie jest w stanie uiścić ze względu na trudną sytuację materialną. Od dnia [...] jest pozbawiony wolności i okres ten przyczynił się do jego trudnej sytuacji materialnej. Obecnie nie posiada w zakładzie karnym zatrudnienia i nie posiada środków pieniężnych do własnej dyspozycji. Oszczędności, które posiadał zostały przeznaczone na utrzymanie jego rodziny oraz ustanowienie adwokatów z wyboru do spraw karnych. Ponadto podał, że nie uzyskuje dochodów z działalności gospodarczej, spółek handlowych i z tytułu innych świadczeń np. renty. Nie posiada mieszkania, samochodu, akcji, obligacji i innych papierów wartościowych, które mógłby spieniężyć. Wraz z tymi wnioskami o prawo pomocy skarżący wniósł bezpośrednio do Sądu, pismo z dnia 2 października 2017 r., zawierające skargę na bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Oryginał tej skargi wniesionej bezpośrednio do Sądu, pismem Sądu z dnia 10 października 2017 r. nr DK/Wr 16/17, wysłano do Dyrektora Zakładu Karnego, a kopię tej skargi włączono do akt niniejszej sprawy. Następnie pismem referendarza sadowego z dnia 12 października 2017 r. poinformowano skarżącego, że powyższy wniosek o przyznanie prawa pomocy został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie tego prawa przed wszczęciem postępowania sądowego i jednocześnie w piśmie tym wezwano skarżącego do nadesłania - na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - w terminie 7 dni, kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej: tj. zaświadczenie z zakładu karnego potwierdzające na jaki okres skarżący został osadzony w zakładzie karnym, czy jest zatrudniony w tym zakładzie, na jaki okres i w jakiej wysokości otrzymuje wynagrodzenie lub zasiłek chorobowy i czy podlega ono zajęciu komorniczemu, czy otrzymuje zapomogę pieniężną oraz czy posiada środki pieniężne na koncie depozytowym do własnej dyspozycji, wymienione w art. 113 § 2 kkw oraz środki pieniężne do dyspozycji po opuszczenia zakładu karnego, o których mowa w art. 126 kkw. Powyższe pismo referendarza sądowego zostało doręczone skarżącemu w zakładzie karnym w dniu 18 października 2017 r. k- 13. W odpowiedzi na to pismo skarżący pismem z dnia 24 października 2017 r. poinformował, że administracja zakładu karnego nie wydała mu jeszcze na jego prośbę zaświadczenia potwierdzającego dane, o których mowa w piśmie referendarza sądowego. Z tego powodu nie mógł dochować siedmiodniowego terminu na przedłożenie wymaganego zaświadczenia. Dodał, że po otrzymaniu żądanego zaświadczenia, co jego zdaniem nastąpi w 14 dniu po złożeniu prośby, niezwłocznie prześle je Sądowi. Wraz z tym pismem złożył w dniu 25 października 2017 r. w administracji zakładu karnego popisany dniu 24 października 2017 r. urzędowy formularz wniosku o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu ponownie podał od kiedy jest pozbawiony wolności oraz że koniec kary przypada na dzień w roku [...] i że obecnie nie ma zatrudnienia, a na koncie posiada środki w kwocie [..] zł otrzymane na zakup owoców od rodziny. Nie otrzymał zasiłku chorobowego oraz wynagrodzenia z tytułu działalności gospodarczej i spółek handlowych. Nie posiada majątku, który mógłby zbyć w celu spieniężenia (papierów wartościowych, samochodu czy mieszkania). Jego poziom intelektualny w dziedzinie prawa administracyjnego jest nie wystarczający do samodzielnego działania w sprawie bezczynności organu władzy publicznej, czyli dyrektora zakładu karnego, który posiada wykwalifikowanych prawników. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie posiada mieszkania ani domu oraz innych nieruchomości, oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych. Podał natomiast, jak to już wyżej wskazano, że posiada oszczędności i wierzytelności w kwocie około [...] zł obejmujące obowiązek naprawienia szkody orzeczonej wyrokiem Sądu Okręgowego. Następnie pismem z dnia 8 listopada 2017 r. skarżący poinformował Sąd, że wycofuje powyższą skargę na bezczynność sporządzona pismem z dnia 2 października 2017 r., ponieważ udostępniono mu żądaną informację publiczną (umowę). W piśmie tym podał także, że wycofuje wniosek o ustanowienie adwokata. Powyższe oznacza, iż skarżący w niniejszej sprawie cofnął jedynie wniosek o przyznanie prawa pomocy w części zawierającej żądanie ustanowienia adwokata z urzędu. Nie cofnął natomiast wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałej części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Z przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369.; dalej p.p.s.a.) wynika, że zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl zaś art. 54 § 1 p.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu. Wniosek o prawo pomocy został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania sądowego (art. 243 p.p.s.a.) skoro został on złożony przed wniesieniem skargi, którą zgodnie z art. art. 54 § 1 p.p.s.a. wnosi się za pośrednictwem organu. Oceny tej nie zmienia fakt, że zawarta w piśmie skarżącego z dnia 2 października 2017 r. skarga wniesiona do Sądu bez pośrednictwa organu, została przesłana przez Sąd do organu i po udzieleniu na nią odpowiedzi przez organ, została zarejestrowana pod sygn. akt IV SAB/Wr 344/17. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jego rzeczywista sytuacja dochodowa. Skarżący nie nadesłał bowiem żądanego zaświadczenia zakładu karnego sprecyzowanego w omówionych wyżej piśmie referendarza sądowego z dnia 12 października 2017 r., w którym został wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania w terminie 7 dni kopii dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji dochodowej. Pismo to zostało bowiem doręczone skarżącemu w dniu 18 października 2017 r. i w odpowiedzi na to pismo skarżący pismem z dnia 24 października 2017 r. poinformował Sąd, iż prześle żądane zaświadczenie niezwłocznie po jego otrzymaniu, co powinno jego zdaniem nastąpić w ciągu 14 dni od dnia złożenia prośby w tym zakresie w administracji zakładu karnego. W piśmie tym dodał, że zaświadczenia tego nie otrzymał w ciągu 7 dni od dnia złożenia tej prośby i dlatego nie mógł dochować 7-dniowego terminu na jego dostarczenie. Pismo to wpłynęło do Sądu w dniu 3 listopada 2017 r. Przepis ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych stanowi zaś, że wnioski, skargi i prośby, które nie wymagają zebrania dowodów, informacji lub przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz zbadania akt, powinny być załatwione bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni, czyli w terminie, który podał skarżący w powyższym piśmie. Skoro skarżący jak już wyżej wskazano nie nadesłał w ogóle żądanego zaświadczenia zakładu karnego sprecyzowanego w opisanym wyżej piśmie referendarza sądowego z dnia 12 października 2017 r. to przyjąć należy, iż nie wykazał on w wiarygodny sposób danych żądanych w tym zaświadczeniu, tj. czy jest zatrudniony w zakładzie karnym, na jaki okres i w jakiej wysokości otrzymuje wynagrodzenie lub zasiłek chorobowy i czy podlega ono zajęciu komorniczemu i czy otrzymuje zapomogę pieniężną oraz czy posiada środki pieniężne do dyspozycji po opuszczenia zakładu karnego, o których mowa w art. 126 kkw. Brak tego zaświadczenia nie pozwala także na wiarygodną ocenę, czy rzeczywiście skarżący posiada środki pieniężne na koncie depozytowym do własnej dyspozycji, wymienione w art. 113 § 2 kkw w kwocie podanej we wniosku o prawo pomocy w rubryce nr 7.2, czyli w wysokości [...] zł, zwłaszcza, że we wcześniejszych dwóch pismach z dnia 2 października 2017 r., które wszczęły postępowanie w sprawie prawa pomocy w niniejszej sprawie podał on, iż nie posiada jakiekolwiek środków finansowych, a oszczędności które posiadał, zostały przeznaczone na utrzymanie jego rodziny i na opłacenie adwokatów z wyboru w sprawach karnych. W tej sytuacji wątpliwości również budzi oświadczenie skarżącego zawarte w rubryce nr 6 formularza obejmującej stan rodzinny, w której należało wpisać osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą, a w której skarżący wpisał, iż brak jest takich osób. Ponadto osoba odbywająca karę pozbawienia wolności, może wchodzić w skład gospodarstwa domowego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 października 2009 r. sygn. akt III SA/Lu 361/09 ). W tym miejscu zauważyć należy, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX nr 1296829). Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Pomoc finansowa od rodziny ma zatem wpływ na całokształt oceny rzeczywistych możliwości finansowych skarżącego. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 12 października 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawo pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Ponadto skarżący w treści rubryki nr 7.2.2. obejmującej wierzytelności stanowiące majątek wnioskodawcy podał, że posiada kwotę około [...] zł, a treść tej wierzytelności określił jako obowiązek naprawienia szkody orzeczony wyrokiem sądu okręgowego. Istotne jest także, że skarżący nie wpisał tej kwoty w rubryce nr 12 obejmującej wszelkie zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawcy. Rubryka nr 7 formularza PPf, który złożył skarżący, obejmuje wymienione w poszczególnych rubrykach składniki majątku, a więc wyłącznie aktywa wnioskodawcy. W tej sytuacji zadeklarowana kwota wierzytelności ma wpływ na ocenę, że skarżący nie znajduje się w sytuacji uzasadniającej zwolnienie od kosztów sądowych. Z tych względów należało, w pkt I sentencji, odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu, w związku z cofnięciem w piśmie z dnia 8 listopada 2017 r. k- 19 wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu, wskazać należy, że rozpoznanie tego wniosku stało się zbędne, a postępowanie wszczęte wnioskiem o podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o ustanowienie adwokata z urzędu orzeczono w pkt II sentencji. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 249a p.p.s.a. i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.