IV SO/Wr 6/18

Ewa Orłowska starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. W. przed wszczęciem postępowania sądowego na bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego w [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia [...] skarżący wniósł o umorzenie kosztów sądowych w kwocie 100 zł, ponieważ nie posiada żadnych środków pieniężnych na poniesienie tych kosztów, gdyż przebywa w zakładzie karnym i nie jest zatrudniony, Wraz tym pismem strona odrębnym pismem, z dnia [...], wniosła bezpośrednio do Sądu, skargę na bezczynności Dyrektora Zakładu Karnego w przedmiocie udostepnienia informacji publicznej. Pismem Sądu z dnia 28 lutego 2018 r. nr [...] skargę wniesioną bezpośrednio do Sądu przesłano do organu. Pismem starszego referendarza sadowego z dnia 2 marca 2018 r. poinformowano stronę, iż powyższy wniosek o umorzenie kosztów sądowych został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przed wszczęciem postępowania sądowego dotyczącego udostepnienia informacji publicznej (bezczynności organu) i jednocześnie pismem tym wezwano stronę do złożenia tego wniosku na wymaganym urzędowym formularzu oraz do nadesłania na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - w terminie 15 dni kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej, tj: aktualnego zaświadczenia z zakładu karnego potwierdzającego na jaki okres skarżący został osadzony w tym Zakładzie, czy jest zatrudniony, na jaki okres i w jakiej wysokości otrzymuje wynagrodzenie lub zasiłek chorobowy i czy podlega ono zajęciu komorniczemu, czy otrzymuje zapomogę pieniężną oraz czy w jakiej aktualnie wysokości skarżący posiada środki pieniężne na koncie depozytowym do własnej dyspozycji, wymienione w art. 113 § 2 kkw oraz środki pieniężne do dyspozycji po opuszczenia zakładu karnego, o których mowa w art. 126 kkw, wyjaśnienia czy skarżący otrzymuje pomoc od rodziny i w jakiej wysokości (dane te należało udokumentować za okres ostatnich trzech miesięcy), historię kont i lokat bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, wyjaśnienia czy posiada nieruchomości, w tym mieszkanie i kto w nim obecnie zamieszkuje i kto oraz w jakiej wysokości ponosi opłaty z tego tytułu. Pismo to strona odebrała w dniu 14 marca 2018 r. Dnia 16 marca 2018 r. strona złożyła w administracji zakładu karnego na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy wyłącznie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, skoro w rubryce nr 4.1 strona podkreśliła żądanie "zwolnienie od kosztów sądowych". W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że w zakładzie karnym przebywa od [...] w celu odbycia kary pozbawienia wolości, której koniec przypada w [...] r. Obecnie nie pracuje, a do dyspozycji ma kwotę [...] zł " na wypisce", która została wpłacona w marcu za kup w kantynie [...]. Dodał, że jeżeli Sąd zdecyduje, że te pieniądze ma uiścić to wtedy zostanie bez środków finansowych i nie będzie mógł nabyć powyższych produktów. Wskazał, że jest osobą bezdomną i posiada zadłużenie alimentacyjne na kwotę ponad [...] zł. Podał również, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie ma domu ani mieszkania oraz oszczędności, a także przedmiotów i papierów wartościowych i wierzytelności. W rubryce nr 10 obejmującej dochody wpisał słowo "brak" a w rubryce nr 11 obejmującej zobowiązania i stałe wydatki wskazał podał alimenty i nie określił ich wysokości. Do wniosku tego dołączył jedynie postanowienie Sądu [...] w [..] z dnia [...]. k- 11 zwalniające go od uiszczenia opłaty stałej w wysokości [...] zł od skargi za naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki w postępowaniu sądowym. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że wniosek o zwolnienie od opłaty zasługuje na uwzględnienie, ponieważ z informacji nadesłanej przez administrację zakładu karnego wynika, że skarżący nie jest aktualnie zatrudniony, nie osiąga dochodów, a na dzień [...]r. nie dysponuje żadną kwotą, która pozwoliłaby mu chociaż częściowo opłacić skargę. Sąd ten uznał, że poniesienie kwoty [...] zł byłoby zbyt uciążliwe. Na odwrocie tego postanowienia skarżący podał, że przesyła to postanowienie Sądu [...], który przeprowadził w zakładzie karnym wywiad o stanie i zatrudnieniu w tym zakładzie. Innych dokumentów skarżący nie przedłożył. Wyznaczony 15-dniowy termin upłynął więc z dniem 29 marca 2018 r. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, który został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie tego prawa przed wszczęciem postępowania sądowego. Z przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; dalej p.p.s.a.) wynika, że zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. W myśl art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek o prawo pomocy został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania sądowego, o którym mowa w art. 243 p.p.s.a., skoro postępowanie sądowe w myśl art. 50 § 1 p.p.s.a. wszczyna wniesienie skargi, którą zgodnie z art. 54 § 1 p.p.s.a. wnosi się do sądu za pośrednictwem organu administracji, a w niniejszej sprawie skarga została wniesiona bezpośrednio do Sądu i następnie przesłana przez Sąd do organu dnia 28 lutego 2018 r. (nr [...]). Organ pismem z dnia 16 marca 2018 r. udzielił odpowiedzi na powyższe pismo Sądu dnia 28 lutego 2018 r. i sprawa dotycząca skargi na bezczynność została zarejestrowana pod sygn. akt IV SAB/Wr 64/18. Pismem z dnia 4 kwietnia 2018 r. organ udzielił odpowiedzi na skargę. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jego rzeczywista aktualna sytuacja dochodowa. Skarżący nie nadesłał bowiem żadnych dokumentów wymienionych w opisanym wyżej piśmie referendarza sądowego z dnia 2 marca 2018 r, w tym żądanego aktualnego zaświadczenia z zakładu karnego potwierdzającego w jakiej aktualnie wysokości skarżący posiada środki pieniężne na koncie depozytowym do własnej dyspozycji, wymienione w art. 113 § 2 kkw oraz środki pieniężne do dyspozycji po opuszczenia zakładu karnego, o których mowa w art. 126 kkw. Przedłożone przez skarżącego razem z wnioskiem o prawo pomocy opisane wyżej postanowienie Sądu [...] zwalniające stronę od opłaty od skargi na przewlekłość innego postępowania sądowego, mimo, że stwierdzono w nim, że na dzień [...] roku strona nie dysponuje żadną kwotą, nie dowodzi, że obecnie, tj. w toku niniejszego odrębnego postępowania sądowego, strona nie posiada środków pieniężnych do własnej dyspozycji, zwłaszcza, że strona skarżąca w uzasadnieniu rozpoznawanego obecnie wniosku podała, że posiada kwotę [...]zł, którą otrzymała w marcu bieżącego roku i którą zamierza przeznaczyć na zakupy w kantynie. Ponadto w postanowieniu tym powołano jako podstawę prawną przyznania wnioskowanego zwolnienia od opłaty sądowej art. 623 kodeksu postępowania karnego, zgodnie z którym Sąd lub referendarz sądowy zwalnia osobę w całości lub w części od wyłożenia kosztów podlegających uiszczeniu przy wnoszeniu pisma procesowego, jeżeli wykazała ona, że ze względu na jej sytuację rodzinną, majątkową i wysokość dochodów wyłożenie ich byłoby zbyt uciążliwe. Przepis ten nie jest tożsamy z treścią, znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie, powołanego wyżej przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., regulującego przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Ponadto wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany treścią innego postanowienia sądowego wydanego w przedmiocie prawa pomocy. Poza tym odwoływanie się do treści postanowienia innego sądu (sądu powszechnego) oznacza przerzucanie na ten inny sąd ciężaru zbadania przesłanek, uregulowanych w treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., uzasadniających przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Dodać również należy, iż skarżący nie udokumentował tym samym, że posiada środki pieniężne w zadeklarowanej we wniosku kwocie [...] zł, co nie pozwala na wiążąca ocenę czy rzeczywiście kształtują się one się w kwocie podanej we wniosku o prawo pomocy, tzn. ograniczają się one do tej właśnie kwoty. Nie jest także znane źródło pochodzenia zadeklarowanych przez stronę środków finansowych, przy czym skarżący został wezwany nie tylko do nadesłania wspomnianego zaświadczenia zakładu karnego dotyczącego środków pieniężnych i zatrudnienia, ale także do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów potwierdzających czy otrzymuje pomoc od rodziny i w jakiej wysokości oraz do nadesłania historii rachunków bankowych i lokat bankowych. W przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX nr 1296829). Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Brak odpowiedzi na pismo referendarza sądowego nie pozwala więc na ocenę czy skarżący uzyskuje np. pomoc od rodziny, która ma wpływ na całokształt oceny rzeczywistych możliwości finansowych skarżącego. Brak danych dotyczący żądanych rachunków bankowych nie pozwala także na ustalenie pełnej, rzeczywistej i aktualnej sytuacji finansowej skarżącego z uwzględnienie stan ewentualnych kont bankowych. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Wskazać także należy, iż pojęcie akumulacji środków zaś reguluje art. 126 § 1 kkw w myśl którego ze środków pieniężnych otrzymywanych przez skazanego, z wyjątkiem środków, o których mowa w art. 113 § 6 pkt 1-3, środki do wysokości jednego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników gromadzi się i zachowuje do przekazania skazanemu w chwili jego zwolnienia z zakładu karnego, z przeznaczeniem na przejazd do miejsca zamieszkania i na utrzymanie; ze środków tych nie prowadzi się egzekucji. Zgodnie z art. 113 § 2 kkw do dyspozycji skazanego pozostają środki pieniężne pozostałe po wywiązaniu się z ciążących na nim zobowiązań objętych egzekucją oraz po dokonaniu gromadzenia środków, o których mowa w art. 126 § 1. Stosownie natomiast do treści art. 113 § 3 k.k.w. środki pieniężne, o których mowa w § 2, skazany może przekazać na wybrany rachunek bankowy, książeczkę oszczędnościową lub pozostawić w depozycie. Z kolei w myśl art. 113 § 5 k.k.w. na pisemny wniosek skazanego i na jego koszt przekazuje się środki pieniężne i przedmioty wartościowe pozostające do jego dyspozycji na rzecz wskazanych przez niego osób, instytucji i organizacji; w uzasadnionych przypadkach koszty przekazania może pokryć zakład karny. Podkreślenia wymaga, że w sprawie, w piśmie referendarza sądowego z dnia 2 marca 2018 r., w którym wyznaczono stronie 15-dniowy termin do nadesłania wymaganych dokumentów źródłowych, uwzględniono także regulację zawartą w przepisie § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. z 2013 r. poz. 647), który stanowi że wnioski, skargi i prośby, które nie wymagają zebrania dowodów, informacji lub przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz zbadania akt, powinny być załatwione bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni. Pomimo wyznaczonego 15-dniowego terminu umożliwiającego uzyskanie żądanych informacji strona nie przedłożyła wymaganych dokumentów i wyjaśnień. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 2 marca 2018 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawo pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. Ponadto zgodnie z przepisami np. art. 109, art. 110, art. 115 kkw, skarżący ma zapewnione posiłki, opiekę zdrowotną, podstawową odzież, co pozwala na przyjęcie, iż wszelkie inne wpływy może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postepowania sądowego obejmują wpis od skargi wynoszący 100 zł. Istotne jest również, że ewentualne przyszłe koszty sądowe obejmujące np. ewentualny wpis od skargi kasacyjnej 100 zł, wpis pod zażalenia 100 zł wystąpią sukcesywnie w pewnych odstępach czasu, co nie spowoduje uszczerbku w jego utrzymaniu. Z tych względów należało odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.