IV SO/Wr 62/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Julia Szczygielska po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 stycznia 2017 r., sygn. akt IV SO/Wr 62/16 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i umorzenia postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych przed wszczęciem postępowania sądowego w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji uznającej za osobę bezrobotną i przyznającej prawo do zasiłku, odmowy uznania za osobę bezrobotną i umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa do zasiłku postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Pismem z dnia 8 grudnia 2016 r. D. S. zwróciła się do tutejszego Sądu z wnioskiem o ustanowienie obrońcy z urzędu, gdyż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i nie posiada środków finansowych na opłacenie kosztów pomocy prawnej bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Wnioskodawczyni podniosła, że dwa lata temu zmarł jej ojciec, który pozostawał na jej utrzymaniu wraz z matką. Rodzice nie otrzymywali żadnych świadczeń pieniężnych. Matka pierwsze świadczenie emerytalne otrzymała w sierpniu 2015 r. Podniosła również, że choruje przewlekle i wraz z chorą matką prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Opłaty stałe za prąd, wodę, telefon, śmieci, telewizję wynoszą około 500 zł miesięcznie zaś koszt leków jej i matki to kwota około 300 zł miesięcznie, co razem stanowi 800 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni wskazała, że pobiera zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 700 zł netto, a jej matka otrzymuje emeryturę w wysokości 685,53 zł netto, co potwierdziła przekazem pocztowym z ZUS za miesiąc listopad 2016 r. Jednocześnie strona złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, w którym zawarła tożsame uzasadnienie. Występując z powyższymi wnioskami wnioskodawczyni przedstawiła decyzję uznającą ją za osobę bezrobotną i przyznającą jej zasiłek w wysokości 831,10 zł brutto, który po upływie 90 dni ulegnie zmniejszeniu do kwoty 652,60 zł brutto, zeznanie podatkowe za 2015 r., z którego wynika, że dochód ze stosunku pracy wyniósł 31.518,44 zł. Złożyła również oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach i źródłach utrzymania obowiązujące w postępowaniu przed sądem powszechnym, w którym powtórzyła dotychczasową argumentację i dodatkowo podała, że posiadane przez nią zasoby pieniężne wynoszą 2.000 zł. Pismem referendarza sądowego z dnia 15 grudnia 2016 r. poinformowano stronę, że zawarte w pismach z dnia 8 grudnia 2016 r. wnioski o ustanowienie pełnomocnika z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych wniesione bezpośrednio do Sądu wraz z wypełnionym oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, składnym przez strony wnioskujące o zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądami powszechnymi, zostały zakwalifikowane jako wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych przed wszczęciem postępowania sądowego przed wojewódzkim sądem administracyjnym w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody D. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...]. Przesyłano też stronie właściwy urzędowy formularz wniosku PPF o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej obowiązujący w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W piśmie wskazano także, że do formularza należy dołączyć kserokopię następujących dokumentów w celu ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej: wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie trzy miesiące wnioskodawcy; dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizję, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne), dowodów potwierdzających wysokość posiadanych zasobów pieniężnych w kwocie 2000 zł wskazanych w rubryce nr 4 oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, składnym przez strony wnioskujące o zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądami powszechnym (np. wyciąg z konta bankowego), informacji o posiadanych środkach transportu (należało podać markę, rocznik i wartość). Przy czym, poinformowano stronę, że brak tych dokumentów spowoduje, iż wniosek zostanie rozpoznany na podstawie danych zawartych w formularzu i aktach sprawy. W odpowiedzi wnioskodawczyni złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu ponownie podała, że mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z matką, która jest przewlekle chora i potrzebuje stałej opieki. Dodała, że zasiłek dla bezrobotnych, który otrzymuje ulegnie zmniejszeniu w grudniu 2016 r. Podkreśliła, że choruje, a w okresie od 2013 do 2016 roku przebywała 12 miesięcy na zwolnieniu lekarskim. Wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem jej i matki nadal wynoszą 800 zł, a na dalsze utrzymanie – żywność pozostaje im kwota 600 zł miesięcznie. Te okoliczności w ocenie strony wskazują, że żyje wraz z matką w skrajnym ubóstwie. Dodatkowo podała, że na dzień złożenia wniosku posiadała zasoby pieniężne w wysokości 10.750 zł. Natomiast nie posiada papierów wartościowych, wierzytelności, mieszkania i innych nieruchomości. Również jej matka nie posiada żadnych przedmiotów wartościowych. Przedłożyła dwa wydruki z rachunku bankowego za okres od dnia 1 września do dnia 29 grudnia 2016 r., z których wynika m. in., że otrzymała zasiłek z urzędu pracy we wrześniu i w październiku w kwocie 717,30 zł netto (i są to przelewy odpowiednio za miesiące sierpień i wrzesień), a w listopadzie wypłacono jej zasiłek w kwocie 735,14 zł netto i jest to przelew za miesiąc październik. Z wydruku tego wynika ponadto, że dnia 13 grudnia 2016 r. skarżąca uzyskała przelew środków pieniężnych w wysokości 572,87 i dnia 27 października 2016 r. uiściła kwotę 1434,93 zł na rzecz PHUP B.. Strona nadesłała także fakturę za wodę na kwotę 5,24 zł, zapłaconą w grudniu i dowody poniesionych od września do grudnia 2016 r. opłat z tytułu ubezpieczenia na życie w kwotach 52,70 zł miesięcznie, opłacone w okresie od września do listopada 2016 r., rachunki za prąd w wysokości 44,29 zł miesięcznie, rachunek za telewizję 19,90 zł, telefon 105,35 zł i rachunek na rzecz gminy w wysokości 66 zł wystawiony na nazwisko matki. Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienia adwokata i umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że stałe wydatki związane z utrzymaniem skarżącej i jej matki (wraz z wydatkami na ich leczenie) w wysokości 800 zł i fakt posiadania przez nie stałego źródła dochodu nie uzasadniają przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Stwierdził, że nawet przy uwzględnieniu wydatków skarżącej, powinna ona partycypować w kosztach sądowych. Posiada bowiem stałe źródło dochodu, a ponadto oszczędności, a zatem nie znajduje się ona w trudnej sytuacji materialnej, uniemożliwiającej poniesienie wynagrodzenia pełnomocnika. Odnośnie zaś wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych podkreślił, że w sprawie, którą strona chce objąć zaskarżeniem, z mocy prawa, nie ma obowiązku uiszczania żadnych kosztów sądowych stąd rozpoznanie jej wniosku w tym zakresie jest zbędne. Od powyższego postanowienia strona wniosła sprzeciw. Poniosła w nim, że środki w wysokości 10750 zł należą do jej matki pomimo, że znajdują się na jej koncie. Podkreśliła, że żyją z matką w skrajnym ubóstwie i Sąd może przeprowadzić wizję lokalną żeby to sprawdzić. Wniosła też o wskazanie adresów, kontaktów do adwokatów, którzy prowadzą sprawy w tej dziedzinie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. W myśl art 245 § 3 p.p.s.a. ustanowienie adwokata lub radcy prawnego obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane osobie fizycznej – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Przechodząc do oceny zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego należy stwierdzić, że jest ono prawidłowe. Zaaprobować należy stanowisko referendarza sądowego, który uznał, że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie pokryć kosztów ustanowienia tego fachowego pełnomocnika. Rację ma twierdząc, że pomimo, iż strona jest obecnie zarejestrowana jako osoba bezrobotna i pobiera z tego tytułu zasiłek, który, jak podała, ulegnie zmniejszeniu od grudnia 2016 r., to w rozpoznawanym wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczyła, że posiada zasoby pieniężne w wysokości 10.750 zł. Powyższe w istocie pozwala na przyjęcie, że skarżąca posiada środki finansowe, które może przeznaczyć na opłacenie wynagrodzenia fachowego pełnomocnika. Przy czym nie może odnieść pożądanego przez wnioskodawczynię skutku oświadczenie, że zgromadzone zasoby pieniężne nie należą do niej. Zostały jedynie zdeponowane na jej koncie, a ich właścicielką jest jej matka. Skoro sama skarżąca oświadcza, że środki te znajdują się na jej koncie istnieje, niczym nie obalone domniemanie, że jest właścicielką tych środków pieniężnych. Przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak słusznie wskazuje referendarz sądowy, należy wziąć pod uwagę nie tylko miesięczne dochody strony i jej domowników, ale także ich stan majątkowy, w tym właśnie wysokość posiadanych środków pieniężnych. Sąd nie kwestionuje miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem wnioskodawczyni oraz jej matki. Nie kwestionuje też wysokości ich miesięcznych wpływów z tytułu zasiłku dla bezrobotnych oraz emerytury. Bezsporne jest również to, że sytuacja rodziny skarżącej jest trudna. Mając jednak na uwadze opisane okoliczności stwierdzić należy, że nawet przy uwzględnieniu wydatków skarżącej, powinna ona partycypować w kosztach ustanowienia fachowego pełnomocnika. Skoro, czego wnioskodawczyni nie neguje, ona, jak i jej matka, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, posiadają stałe źródło dochodu, a ponadto oszczędności, nie znajduje się zatem w na tyle trudnej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ją do udzielenia z urzędu pomocy prawnej w tej formie. Tym bardziej, że stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) minimalne wynagrodzenie adwokata w niniejszej sprawie to kwota 480 zł. Nie sposób również odmówić słuszności rozstrzygnięciu referendarza sądowego w przedmiocie wniosku strony o zwolnienie z kosztów sądowych, bowiem na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. strona zwolniona jest z mocy prawa z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych. Powołany przepis wyraźnie mówi, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej. W tym stanie rzeczy, mając na względzie brzmienie art. 249a § 1 p.p.s.a, który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się, w sprawie nie mogło zapaść innej treści rozstrzygnięcie niż o umorzeniu postępowania wszczętego tym wnioskiem. W związku z powyższym, na podstawie art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.