IV SO/Wr 7/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale IV sprawy z wniosku V. B. o wymierzenie grzywny Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za nieprzekazanie sądowi skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w sprawie postanawia: wymierzyć Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych grzywnę w wysokości 100 (słownie: sto) złotych. Wnioskiem z dnia 18 marca 2025 r. oraz w powołaniu na art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.), V. B. (dalej: wnioskodawczyni, strona) wystąpiła o wymierzenie grzywny Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ) za nieprzekazanie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargi jaką wnioskodawczyni złożyła na bezczynność organu w przedmiocie rozpatrzenia odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 listopada 2024 r. nr 010070/680/9108115/2024 odmawiającej przyznania stronie świadczenia "dobry start" (dalej: decyzja). Uzasadniając wniosek o wymierzenie grzywny strona podała, że w dniu 7 lutego 2025 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, za pośrednictwem organu, skargę na bezczynność organu w przedmiocie rozpoznania odwołania od decyzji strony. Na potwierdzenie tego faktu do wniosku o wymierzenie organowi grzywny strona przedłożyła podpisaną skargę na bezczynność organu w przedmiocie rozpatrzenia odwołania od decyzji organu, datowaną na dzień 7 lutego 2025 r., wraz z wydrukiem urzędowego poświadczenia przedłożenia (UPP - identyfikator poświadczenia: 649176016), z którego wynika, że skarga została przesłana do organu, na jego elektroniczną skrzynkę podawczą (PUE ZUS), w dniu 7 lutego 2025 r. Pismem z dnia 3 kwietnia 2025 r. nr OPR-273/25, nadanym pocztą tradycyjną w dniu 4 kwietnia 2025 r., pełnomocnik organu nadesłał odpowiedź na skargę, egzemplarz wniesionej przez stronę skargi oraz akta administracyjne sprawy dotyczącej wniosku strony w przedmiocie przyznania świadczenia "dobry start". Do odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu dołączył również, podobnie jak wcześniej wnioskodawczyni, wydruk urzędowego poświadczenia przedłożenia (UPP - identyfikator poświadczenia: 649176016) świadczący o wpływie do organu w dniu 7 lutego 2025 r. skargi wnioskodawczyni na bezczynność organu w przedmiocie rozpatrzenia odwołania oraz egzemplarz pisma ogólnego do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (POG), za pomocą którego wnioskodawczyni wniosła skargę na bezczynność organu. W wyniku nadesłania przez pełnomocnika organu skargi strony na bezczynność organu w przedmiocie rozpatrzenia odwołania, odpowiedzi na skargę oraz akt administracyjnych sprawy, w tutejszym Sądzie została zarejestrowana sprawy ze skargi strony na omawianą bezczynność organu pod sygnaturą IV SAB/Wr 512/25. W nadesłanej pismem z dnia 3 kwietnia 2025 r. odpowiedzi na skargę, stanowiącej jednocześnie odpowiedź na wniosek strony o wymierzenie organowi grzywny, pełnomocnik organu, odnosząc się do okoliczności złożenia przez stronę wniosku o wymierzenie organowi grzywny, ograniczył się jedynie do przyznania faktu wniesienia przez stronę skargi na bezczynność organu w dniu 7 lutego 2025 r. (za pośrednictwem elektronicznej skrzynki podawczej organu - PUE ZUS) oraz do przyznania faktu złożenia przez stronę w dniu 18 marca 2025 r. wniosku o ukaranie organu grzywną za nieprzekazanie Sądowi skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Wniosek strony o wymierzenie organowi grzywny zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 54 § 1 p.p.s.a., skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Organ ten przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania (art. 54 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie zaś z art. 55 § 1 p.p.s.a., w razie niezastosowania się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a., sąd na wniosek skarżącego może orzec o wymierzeniu grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Zakreślenie przez ustawodawcę ram czasowych dopełnienia czynności przewidzianych w art. 54 § 2 p.p.s.a. stanowi obowiązek działania organu władzy publicznej, który wyklucza jakąkolwiek swobodę w tym zakresie. Wprawdzie potencjalne przekroczenie terminu nie spowoduje bezskuteczności dokonanej czynności, ale ma ono kluczowe znaczenie z punktu widzenia art. 55 § 1 p.p.s.a. i określonego tam przedmiotu postępowania o wymierzenie grzywny. Celem grzywny, o której mowa w art. 55 § 1 p.p.s.a., jest nie tylko funkcja dyscyplinująca (mająca na celu doprowadzenie do wykonania przez organ administracji publicznej ciążącego na nim obowiązku procesowego), ale również funkcja represyjna. Ta druga służy ochronie wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa strony do rozpoznania sprawy sądowej bez nieuzasadnionej zwłoki. Poza tym grzywna pełni również funkcję prewencyjną albowiem ukaranie nią służy także zapobieganiu naruszeniom prawa w przyszłości, zarówno przez ukarany organ administracji jak i przez inne organy administracji publicznej. W wymiarze indywidualnym ukarany organ administracji będzie wszak chciał uniknąć powtórzenia takiej sytuacji, choćby z uwagi na związane z tym uszczuplenie środków finansowych (por. uchwała 7 sędziów NSA z dnia 3 listopada 2009 r., II GPS 3/09 i postanowienie NSA z dnia 11 maja 2012 r., I OZ 328/12). Wskazać należy, że powołany przepis nie obliguje Sądu do wymierzenia grzywny. Kwestia ta pozostawiona jest jego uznaniu, o czym świadczy użycie sformułowania "sąd może" orzec o wymierzeniu organowi administracji grzywny. Oznacza to, że przy rozstrzygnięciu wniosku o wymierzenie grzywny należy wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, tj.: przyczyny niewypełnienia obowiązków, czas jaki upłynął od wniesienia skargi, okoliczność czy organ przed rozpatrzeniem wniosku wypełnił obowiązek i wyjaśnił powody niedotrzymania terminu. Wymierzenie organowi administracji grzywny ma bowiem na celu nie tylko jego dyscyplinowanie, lecz ma również stanowić sankcję za naruszenie podstawowego prawa jednostki do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. W rozpoznawanej sprawie skarga wpłynęła do organu w dniu 7 lutego 2025 r., jak wynika z nadesłanego zarówno przez wnioskodawczynię jak i pełnomocnika organu urzędowego poświadczenia przedłożenia (UPP - identyfikator poświadczenia: 649176016). Jest to okoliczność niesporna. Wobec powyższego skarga winna być przekazana do Sądu wraz z odpowiedzią na skargę i kompletnymi aktami sprawy najpóźniej w dniu 10 marca 2025 r. (9 marca 2025 r. był dniem wolnym od pracy), czego jednak organ nie uczynił. Skarga wraz odpowiedzią na skargę oraz aktami sprawy pełnomocnik organu przekazał Sądowi w dniu 4 kwietnia 2025 r., a zatem z blisko miesięcznym opóźnieniem. Analizując okoliczności faktyczne sprawy Sąd nie miał wobec powyższego wątpliwości, że organ naruszył przepis art. 54 § 2 p.p.s.a. albowiem: skargę oraz odpowiedź na skargę wraz z aktami sprawy przekazał do Sądu w dniu 4 kwietnia 2025 r., tj. z blisko miesięcznym przekroczeniem terminu jaki wprowadza wymieniony przepis. Należy wyraźnie podkreślić, że obowiązek wynikający z art. 54 § 2 p.p.s.a. organ musi wykonać w całości, co oznacza, że w wyznaczonym terminie ma przekazać sądowi skargę, akta sprawy i odpowiedź na skargę. Tym samym do naruszenia obowiązku wynikającego z powołanego przepisu dojdzie zarówno w sytuacji, gdy organ administracji publicznej w zakreślonym przepisami prawa terminie od dnia wniesienia skargi w ogóle nie przekaże skargi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę do sądu administracyjnego, jak i w sytuacji, gdy organ przekaże do sądu wyłącznie niektóre z dokumentów, do których przekazania jest zobligowany (por. Hauser R., Wierzbowski M., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz 4. Wydanie, Wydawnictwo C.H.BECK, Warszawa 2017). Mając na uwadze brzmienie przytoczonych wyżej przepisów stwierdzić należy, że przesłankami uprawniającymi sąd do wymierzenia grzywny organowi jest stosowny wniosek skarżącego oraz stwierdzenie niezastosowania się przez organ do obowiązków z art. 54 § 2 p.p.s.a. Przede wszystkim nie można akceptować sytuacji, w której organ, do którego skarga wpłynęła nie przekazuje jej do właściwego sądu. W terminie określonym w art. 54 § 2 p.p.s.a. organ winien skompletować akta, sporządzić odpowiedź na skargę i przesłać akta do sądu. Sąd nie może akceptować sytuacji, w której organ zastępuje sąd i poprzez nieprzekazanie bądź nieterminowe przekazanie skargi pozbawia stronę wynikającego z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prawa do sądu. Zgodnie bowiem z art. 10 ust. 2 Ustawy Zasadniczej władzę sądowniczą sprawują sądy i trybunały. W myśl zaś art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. O prawie do sądu nie może zatem decydować organ naruszając obowiązek określony w art. 54 § 2 p.p.s.a. poprzez przekazanie skargi, odpowiedzi na skargę oraz akt sprawy po upływie terminu wskazanego w tym przepisie, wykonując wprowadzony w powołanym przepisie obowiązek jedynie częściowo bądź w ogóle go nie wykonując. Mając na uwadze powoływany art. 54 § 2 p.p.s.a. oraz wskazane okoliczności faktyczne, obowiązkiem organu było przesłanie złożonej przez wnioskodawczynię skargi na bezczynność organu do Sądu wraz z odpowiedzią na skargę i kompletnymi aktami sprawy w terminie do dnia 10 marca 2025 r. W sprawie niewątpliwie zatem organ uchybił terminowi ustawowemu w zakresie przekazania skargi wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy. Okoliczności tej nie kwestionuje również pełnomocnik organu. Należy zwrócić uwagę, że organ władzy publicznej, jakim jest również Prezes zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest podmiotem profesjonalnym zatem ma obowiązek działania na podstawie i w granicach prawa, w tym przestrzegania wiążących go terminów i obowiązków procesowych. Sytuacja, w której strona czeka jedynie na przekazanie Sądowi skargi na działanie czy też bezczynność organu administracji publicznej, nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i jednoznacznie wskazuje na istotne naruszenie prawa. Należy bowiem raz jeszcze podkreślić, że przekazanie skargi, jaką strona wniosła do sądu administracyjnego za pośrednictwem organu, wraz odpowiedzią na skargę oraz kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy, w terminie 30 dni od dnia jej otrzymania, jest bezwzględnym obowiązkiem organu. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, w ocenie Sądu, wymierzona grzywna jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów prawa przez organ. Wymiar grzywny należy do uznania sądu i zależny jest, jak już wyżej wskazano, od stopnia niewypełnienia przez organ obowiązku przekazania skargi, z uwzględnieniem okresu, w jakim organ pozostawał w zwłoce oraz okoliczności faktycznych, które legły u podstaw uchybienia przez organ temu obowiązkowi. Organ naruszył ciążący na nim obowiązek przekazując Sądowi skargę wnioskodawczyni, odpowiedź na skargę oraz akta sprawy z blisko miesięcznym opóźnieniem. W żaden sposób nie wyjaśnił przy tym powodów niedotrzymania bezwzględnie wiążącego organ terminu określonego w art. 54 § 2 p.p.s.a. Kierując się przedstawioną argumentacją, Sąd na podstawie art. 55 § 1 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a. orzekł jak sentencji postanowienia.