IV SO/Wr 8/18

Ewa Orłowska starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku K. L. o zwolnienie od kosztów sądowych w przed wszczęciem postępowania sądowego dotyczącego decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej [..] we [...] z dnia [...] w przedmiocie stypendium Rektora dla najlepszych studentów postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W skardze sporządzonej pismem z dnia 7 marca 2018 r. i wniesionej bezpośrednio do Sądu skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W piśmie tym strona podała, że skarga ta dotyczy decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej [..] we [...] z dnia [..] w sprawie odmowy przyznania stypendium Rektora dla najlepszych studentów. Pismem starszego referendarza sadowego z dnia 14 marca 2018 r. poinformowano stronę, iż powyższy wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przed wszczęciem postępowania sądowego dotyczącego decyzji wskazanej w piśmie z dnia 7 marca 2018 r. (czyli w piśmie stanowiącym skargę wniesioną bezpośrednio do Sądu) i jednocześnie wezwano stronę do złożenia tego wniosku na wymaganym urzędowym formularzu oraz do nadesłania na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - w terminie 10 dni kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej, tj.: dowodów potwierdzających aktualną wysokość wszystkich dochodów strony i dowodów potwierdzających wysokość wszystkich dochodów osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za okres ostatnich czterech miesięcy, w tym z tytułu innych stypendiów i świadczeń dla studentów oraz z tytułu pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych, zatrudnienia, działalności gospodarczej, prac dorywczych, dodatku mieszkaniowego, emerytury, renty np. zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie cztery miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, przelewy bankowe, umowa o pracę, zlecenie, decyzja przyznająca świadczenie, odcinki renty i emerytury, stypendia, dotacje), pełnych wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie cztery miesiące wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2016 r. i za 2017 r. (jeżeli zostało już złożone|) i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, ostatnia decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego adresowana do wnioskodawcy, dokumenty potwierdzające ewentualne zajęcie komornicze. Pismo to zostało doręczone dorosłemu domownikowi w dniu 10 marca 2018 r. W odpowiedzi na to pismo strona złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym wyłącznie zwolnienie od kosztów sądowych, skoro w rubryce 4.1 zaznaczyła żądanie obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych, które jest zgodne z zakresem prawa pomocy zawartym w treści opisanej skargi. W formularzu tym strona wskazała, że ma [...] lata i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Obecnie studiuje na dwóch kierunkach i podjęła praktyki w [..]. Utrzymuje się samodzielnie otrzymując wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenie w kwocie [...] zł i z tytułu wsparcia od rodziców w kwocie [...] zł obejmującego przelewy od matki [..] zł i przelewy od ojca [..] zł miesięcznie. Określiła, że jej łączny miesięczny dochód netto wynosi [..] zł (rubryka nr 10 formularza). Podała, że "ze względu na trwającą sprawę [...] – orzeczenie wystawiono- brak jest rozdzielności majątkowej". Posiada zadłużenie z tytułu kredytu studenckiego w kwocie [...] zł, co potwierdziła potwierdzeniem stanu zadłużenia na kwotę [..] zł z tytułu preferencyjnego kredytu [..] uruchomionego dnia [..] r i terminem spłaty [..] r. k- 18. Żyranci tego kredytu są w aktualnej sytuacji niewiarygodni i dlatego środki uzyskane z tego kredytu ulokowała na dwóch lokatach w kwotach [..] zł i [..] zł, co potwierdziła zleceniem założenia lokaty przez Internet na kwotę [..]zł (data tej operacji 20 marca 2017 r.) i na kwotę [..] zł (data operacji 15 lutego 2018 r.) k-54 i k-55. Podała, że nie posiada orzeczenia dotyczącego alimentów ani renty. Powoła się na brak pewności zatrudnienia i brak stałego dochodu i wysokie koszty studiów związane z zaliczeniem obligatoryjnych ćwiczeń [..]. Wyjaśniła, że nie otrzymuje stypendium socjalnego z uwagi na brak rozdzielności majątkowej. Wskazał także, że leczy się [...] i wymaga [...]. W rubryce nr 11 zobowiązania i stałe wydatki wskazała: kredyt spłata odroczona, pokój akademicki [..] zł, koszty leczenia [..] zł, [..]zł, zobowiązania wobec uczelni w tym semestrze [..] zł, przelewy średnio [..] zł miesięcznie. Podała także, że nie posiada nieruchomości, mieszkania, oszczędności, wierzytelności, przedmiotów i papierów wartościowych. Strona wraz z wnioskiem przedłożyła ponadto historię studenckiego rachunku bankowego, z którego wnika, że otrzymała od matki przelewy w bieżącym 2018 r.: [..] zł marzec, [...] zł i [..] zł luty, [..] zł styczeń i w 2017 r. w grudniu [..] zł i [..] zł oraz, że otrzymała od ojca w bieżącym 2018 r.: [..] zł marzec, [..] zł luty, [..] zł styczeń i w 2017 r. w grudniu [...] zł. Z konta tego wynika także, że skarżąca uzyskał np. przelew, czyli zwrot zaliczki za [..], przelew z uczelni [..] zł (grudzień), przelew od osoby fizycznej [..] zł (luty tego roku), [..] zł (listopada 2017r.). Miesięczna opłata uiszczona z tego konta za dom studencki wynosi [...] zł. Z odrębnego rachunku bankowego w innym banku (bank spółdzielczy) wynika, że strona w listopadzie 2017 r. uzyskała środki z lokaty w kwocie [..] zł (przelew wewnętrzny 30 listopada 2017 r. k- 53), założyła wymienioną już wyżej lokatę na kwotę [..] ( 15 lutego 2018 r.), przelała na konto studenckie kwoty pieniężne np.[..] zł, [...] zł oraz na konto matki kwoty [..] (grudzień) i [..] (listopad). Skarżąca przedłożyła także wydatki związane leczeniem i [..], tj: [..][..] zł (październik 2017), [..] i [..]zł listopad 2017 r., [..] grudzień 2017 r., [..] styczeń 2018 r., [..] luty 2018 r. oraz rachunki za leki[..] zł listopad, [..] zł grudzień, [...] zł luty, [..] zł marzec oraz faktury za [..] [..] zł listopad, [..]zł grudzień, [..] zł styczeń. Na odrębnej przyklejonej kartce napisanej ołówkiem bez podpisu podała, że do odbioru pozostaje faktura na kwotę [..]zł luty i [..] zł za marzec. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, który został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie tego prawa przed wszczęciem postępowania sądowego. Z przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; dalej p.p.s.a.) wynika, że ustanowienie radcy prawnego lub adwokata obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. W myśl art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek o prawo pomocy został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania sądowego, o którym mowa w art. 243 p.p.s.a., skoro postępowanie sądowe w myśl art. 50 § 1 p.p.s.a. wszczyna wniesienie skargi, którą zgodnie z art. 54 § 1 p.p.s.a. wnosi się do sądu za pośrednictwem organu administracji, a w niniejszej sprawie skarga została wniesiona bezpośrednio do Sądu i następnie przesłana przez Sąd do organu dnia 12 marca 2018 r. (nr IV DK/Wr 9/18). Wniosek o zwolnienie z kosztów sadowych nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ strona skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej rzeczywista aktualna sytuacja dochodowa obejmująca także dochody małżonka. Pismem referendarza sadowego z dnia 14 marca 2018 r. wezwano stronę do nadesłania dowodów potwierdzających aktualną wysokość wszystkich dochodów strony i dowodów potwierdzających wysokość wszystkich dochodów osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za okres ostatnich czterech miesięcy, co oznacza, że strona zobowiązana był także udokumentować wysokość dochodu małżonka. Wysokość dochodów małżonka wpływa na ocenę możliwości płatniczych strony. Nie zmienia tego złożony pozew [..] ani ewentualna rozdzielność majątkowa miedzy małżonkami, która zresztą jak podała strona we wniosku o prawo pomocy nie istnieje między małżonkami. Skarżąca we wniosku podała, ze złożyła pozew [..] skoro we wniosku wskazała, że "ze względu na trwającą sprawę [..] – orzeczenie wystawiono- brak jest rozdzielności majątkowej". W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) - dalej jako "K.r.o." - małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, separacji faktycznej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonka strony dochodów wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Sytuacja finansowa i majątkowa małżonka wpływa zatem na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Sytuację finansową strony kształtują w niniejszej sprawie nie tylko własne źródła dochodu ale również wykazana pomoc finansowa od rodziców. Zatem wysokość dochodów skarżącej z tytułu realizowanej umowy zlecenie oraz wysokość świadczeń finansowych otrzymywanych od rodziców, które wynoszą łącznie około [..] zł pozwala na przejęcie, że strona na obecnym etapie postępowania jest w stanie opłacić koszty sądowe, które obecnie obejmują jedynie wpis od skargi w wysokości 200 zł. Istotne jest, że pozostałe ewentualne przyszłe koszty sądowe obejmujące, np. opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia wyroku 100 zł, wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi i wpis od zażalenia 100 zł wystąpią sukcesywnie w pewnych odstępach czasu, co pozwala na przyjęcie, iż strona ma możliwość zgromadzenia odpowiednich środków zwłaszcza, że z przedstawionych dokumentów wynika, że strona posiada dwie lokaty bankowe na kwoty [..] zł i [...] zł, które znacznie przewyższają wysokość wymienionych kosztów sądowych, w tym wpis od skargi. Nie przeczy temu okoliczność, że środki te, jak podała sama skarżąca, pochodzą z kredytu [..] zwłaszcza, że termin jego spłaty jest odroczony (co również potwierdziła skarżąca), skoro z przedłożonego potwierdzenia stanu zadłużenia wynika, że termin spłaty tego kredytu to [..] r., a kredyt uruchomiono dnia [..]. Zwrócić należy uwagę, że druga lokata na kwotę [..] zł, k-53 została założona niedawno, czyli dnia [..] r., a dnia [..] k- 53 skarżąca przelała na konto bankowe środki z innej lokaty w wysokości [..] zł (przelew wewnętrzny k-53, co oznacza, że strona posiada środki finansowe. Ponadto strona przelała na konto matki np. kwoty [..] zł (grudzień) i [..] (listopad), co również oznacza, że strona posiada środki finansowe, którymi może dysponować. W świetle powyższych okoliczności dotyczących wszystkich źródeł dochodu strony pozostałe argumenty dotyczące złego stanu zdrowia skarżącej i wydatków związanych z [..] oraz z tytułu opłat za [..] nie uzasadniają przyznania prawa pomocy. Natomiast zadeklarowane przez stronę zobowiązana wobec uczelni w tym semestrze w kwocie [..] zł nie zostały przez stronę udokumentowane, co nie pozwala na ocenę, czy kształtują się one w kwocie podanej we wniosku. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Z tych względów należało odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.