IV SPP/Wr 37/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale IV sprzeciwu M. M. od zarządzenia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 maja 2026 r., sygn. akt IV SPP/Wr 37/26 o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 25 czerwca 2025 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone zarządzenie. W dniu 20 marca 2026 r. (data wpływu) M. M. (dalej: strona, wnioskodawczyni, skarżąca) zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie zarejestrowanej w Sądzie pod sygnaturą akt IV SA/Wr 563/25, dotyczącej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 25 czerwca 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Pismem z dnia 26 marca 2026 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia braku formalnego wniosku poprzez jego złożenie na urzędowym formularzu w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Z załączonego do akt sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że przesyłka zawierająca wyżej wymienione wezwanie została w dniu 31 marca 2026 r. po raz pierwszy awizowana do odbioru w placówce pocztowej (stosowne zawiadomienie pozostawiono w oddawczej skrzynce pocztowej skarżącej), a następnie wydana skarżącej w dniu 16 kwietnia 2026 r. Wniosek o przyznanie prawa pomocy został przez stronę złożony osobiście w siedzibie Sądu w dniu 23 kwietnia 2026 r. W wyniku przeprowadzonego postępowania reklamacyjnego w stosunku do przesyłki, zawierającej skierowane do strony w/w wezwanie do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, Poczta Polska S.A. w piśmie z dnia 13 maja 2026 r. oświadczyła, że przedmiotowa przesyłka była zawizowana do odbioru w placówce pocztowej w dniach 31 marca 2026 r. i 8 kwietnia 2026 r. Ostatecznie przesyłka została wydana wnioskodawczyni w dniu 16 kwietnia 2026 r. Zarządzeniem z dnia 25 maja 2026 r., sygn. akt IV SPP/Wr 37/26, referendarz sądowy pozostawił bez rozpoznania wniosek strony o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu zarządzenia referendarz sądowy wskazał, że z uwagi na pierwsze awizowanie korespondencji zawierającej wezwanie do usunięcia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w dniu 31 marca 2026 r. skutek doręczenia tego wezwania nastąpił w dniu 14 kwietnia 2026 r. Wobec tego, w powołaniu na art. 73 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: p.p.s.a.), termin na podjęcie przez wnioskodawczynię przedmiotowej korespondencji upływał z dniem 14 kwietnia 2026 r. Z tym bowiem dniem doręczenie skarżącej wezwania należy uznać za dokonane. Skoro tak, to termin na wykonanie wezwania Sądu poprzez złożenie do Sądu wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu upływał w dniu 21 kwietnia 2026 r. Tymczasem strona wymagany formularz wniosku złożyła w dniu 23 kwietnia 2026 r., czyli po upływie terminu na wykonanie wezwania. Referendarz sądowy wskazał ponadto, że bez znaczenia dla oceny uzupełnienia braku formalnego wniosku po terminie pozostaje okoliczność faktycznego wydania stronie przesyłki zawierającej wezwanie w dniu 16 kwietnia 2026 r. Powołując się na treść art. 73 § 4 p.p.s.a. oraz na orzecznictwo sądów administracyjnych referendarz sądowy podkreślił, że faktyczne wydanie przesyłki adresatowi po upływie terminu określonego w art. 73 § 4 p.p.s.a. nie może być traktowane na równi z jego doręczeniem i ma dla adresata wyłącznie walor informacyjny. Odpis ww. zarządzenia referendarza sądowego wraz uzasadnieniem doręczono wnioskodawczyni w dniu 12 czerwca 2026 r. Na wyżej opisane zarządzenie skarżąca w dniu 19 czerwca 2026 r. wniosła sprzeciw. W sprzeciwie strona wniosła o zmianę ww. zarządzenia referendarza sądowego i ustanowienie dla niej adwokata z urzędu oraz całkowite zwolnienie z kosztów sądowych. Podniosła, że wymagane w celu przyznania prawa pomocy dokumenty złożyła w przewidzianej przepisami prawa formie oraz w terminie gdyż, jak podaje, wezwanie otrzymała 16 kwietnia 2026 r. zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu złożyła osobiście w dniu 23 kwietnia 2026 r. Według skarżącej pozbawienie jej możliwości skorzystania z pomocy pełnomocnika z urzędu pozbawia ją prawa do obrony. Dodała, że jest osoba bezrobotną, bez prawa do zasiłku i nie stać jej na poniesienie kosztów adwokata z wyboru. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 6 p.p.s.a., od zarządzeń referendarza sądowego o pozostawieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia. Sąd rozpatrując sprzeciw, zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Dokonując ponownej analizy sprawy, Sąd nie znalazł podstaw do zmiany zarządzenia referendarza sądowego pozostawiającego wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że na podstawie art. 252 § 2 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Z kolei art. 257 p.p.s.a. stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z przytoczonej regulacji wynika, że wniosek o przyznanie prawa pomocy ma sformalizowany charakter. Nadesłanie urzędowego formularza PPF jest elementem obligatoryjnym w przypadku ubiegania się o przyznanie prawa pomocy, bez którego niemożliwe jest rozpoznanie wniosku. W niniejszej sprawie skarżąca, składając w dniu 20 marca 2026 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie dołączyła urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. W związku z powyższym, pismem z dnia 26 marca 2026 r. referendarz sądowy wezwał stronę do usunięcia dostrzeżonego braku formalnego wniosku. Przesyłka zawierająca w/w wezwanie do usunięcia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy została doręczone skarżącej w trybie określonym w art. 73 p.p.s.a., tj. w drodze tzw. fikcji prawnej doręczenia. Wskazaną fikcję doręczenia przyjmuje się w razie niemożności doręczenia adresatowi pisma sądowego w sposób przewidziany w art. 65-72 p.p.s.a., pod warunkiem, że adresat został dwukrotnie powiadomiony o pozostawieniu przesyłki na okres 14 dni w placówce pocztowej. Stosownie bowiem do art. 73 § 1 p.p.s.a., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Wedle § 2 tego przepisu, zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. Z kolei w przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (§ 3). Zgodnie natomiast z art. 73 § 4 p.p.s.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że fikcja prawna doręczenia przewidziana w przytoczonym powyżej art. 73 § 1 - § 4 p.p.s.a. jest skuteczna w tym znaczeniu, że pociąga za sobą wszelkie skutki doręczenia, bowiem doręczenie to oparte jest na domniemaniu, że zawiadomienie o złożeniu pisma w urzędzie pocztowym dotarło do rąk adresata. Jak wynika z adnotacji zawartych na zwrotnym potwierdzeniu odbioru wezwania do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, pierwsze zawiadomienie o złożeniu przesyłki zawierającej to wezwanie wraz z informacją o możliwości jej odbioru w placówce pocztowej nastąpiło w dniu 31 marca 2026 r. Okoliczność ta została potwierdzona przez operatora pocztowego, Pocztę Polską S.A., który, po przeprowadzeniu postępowania reklamacyjnego, w piśmie z dnia 13 maja 2026 r. potwierdził w/w datę pierwszego awizowania przedmiotowej przesyłki. Wskazał ponadto, że powtórne awizowanie miało miejsce w dniu 8 kwietnia 2026 r., zaś przesyłka została wydana skarżącej w dniu 16 kwietnia 2026 r. Jak wynika z powyższego, nieodebranie przez skarżącą przesyłki w terminie 14 dni od dnia pierwszego awizo, skutkowało, na mocy art. 73 § 4 p.p.s.a., przyjęciem fikcji doręczenia skarżącej wezwania w ostatnim dniu tego terminu, tj. 14 kwietnia 2026 r. Od tego dnia rozpoczął bieg siedmiodniowego terminu na wykonanie wezwania Sądu. W zakreślonym terminie, który zgodnie powyższym upłynął w dniu 21 kwietnia 2026 r. (wtorek) strona nie usunęła wskazanego braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uczyniła to dopiero w dniu 23 kwietnia 2024 r., a zatem 2 dni po upływie przepisanego terminu. Sąd podziela przy tym pogląd referendarza sądowego, iż wydanie adresatowi przez operatora pocztowego dwukrotnie awizowanej przesyłki po upływie 14 dni od dnia pierwszego awizowania nie zapobiega fikcji prawnej doręczenia przesyłki adresatowi w ostatnim dniu tego terminu (w niniejszej sprawie 14 kwietnia 2026 r.). W wyroku z dnia 6 maja 2025 r., sygn. akt III OZ 203/25, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że okoliczności uznania przesyłki za doręczoną nie zmienia późniejsze wydanie jej na żądanie adresata. Wydanie przesyłki po upływie terminu, o którym mowa w art. 73 § 1 p.p.s.a., w wyniku bezprawnego przetrzymywania jej przez operatora pocztowego, nie niweczy skutków doręczenia pisma w trybie art. 73 p.p.s.a. Raz doręczone pismo bowiem nie może wywołać prawnych skutków doręczenia w innym trybie. Fakt odebrania pisma przez skarżącego po upływie terminu wskazanego w art. 73 § 1 p.p.s.a. nie ma zatem żadnego wpływu na skutek określony w art. 73 § 4 p.p.s.a. Przede wszystkim wymaga podkreślenia, że sąd orzeka na podstawie przepisów prawa, a błędne wydanie przesyłki po terminie przez operatora pocztowego nie wyklucza możliwości zastosowania art. 73 § 4 p.p.s.a. W sprawie przesyłka zawierająca wezwanie do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy była prawidłowo awizowana i oczekiwała na odbiór w miejscu wskazanym skarżącej przez czas wynikający z przepisów prawa. To, że doszło do wydania przesyłki wnioskodawczyni po terminie zakreślonym przepisami prawa nie wpływa - jak już zaznaczono - na skutek prawny, który wystąpił w okolicznościach sprawy przed tym wydaniem, zgodnie z art. 73 § 4 p.p.s.a. A skoro do doręczenia przesyłki w świetle tego przepisu doszło z dniem 14 kwietnia 2026 r., złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu w dniu 23 kwietnia 2026 r. było czynnością procesową dokonaną po terminie. Skoro skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy na właściwym formularzu po upływie siedmiodniowego terminu, to wniosek nie mógł zostać merytorycznie rozpoznany, co uzasadniało pozostawienie go bez rozpoznania na podstawie przywołanego art. 257 p.p.s.a. Mimo pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego w dniu 20 marca 2026 r. (ale nie na formularzu), wnioskodawczyni nie ponosi z tego tytułu żadnych negatywnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Złożony w dniu 23 kwietnia 2026 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy wniesiony na urzędowym formularzu, jakkolwiek złożony po terminie, będzie rozpatrywany przez referendarza sądowego, a rozstrzygnięcie w jego sprawie zostanie wydane odrębnie. Mając na uwadze powyższe względy, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a. postanowił utrzymać w mocy zaskarżone zarządzenie referendarza sądowego.