I CR 96/89

Skład orzekającyPrzewodniczący Sędzia SN: Ł. Grygołajtys (spr.).Sędziowie SN: C. Bieske, Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 1989 r. sprawy z powództwa J. T. przeciwko J. K., Wojewódzkiemu Związkowi Budownictwa Mieszkaniowego w B., Spółdzielni Mieszkaniowej "S." w B., Centralnemu Związkowi Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego w W. o 600.000 zł na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w B. z dnia 25 maja 1988 r., sygn. akt (...),oddala rewizję.Uzasadnienie faktycznePowódka dochodziła solidarnego zasądzenia od pozwanych - J. K., byłego Prezesa Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego w B. oraz od tegoż Wojewódzkiego Związku, Spółdzielni Mieszkaniowej "S." w B. i Centralnego Związku Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego w W. kwoty 600.000 zł tytułem odszkodowania, na które składa się 500.000 zł tytułem utraconej 40% bonifikaty od kosztów budowy domu jednorodzinnego oraz 100.000 zł wartości robocizny przy podjętej przez powódkę zastępczej budowie domu jednorodzinnego.Pozwani wnosili o oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki w B. wyrokiem z dnia 25 maja 1988 r. oddalił powództwo. Sąd ten ustalił, że powódka w dniu 20 marca 1979 r. założyła rachunek oszczędnościowy "mieszkaniowy w PKO Oddział w B., wpłacając kwotę 130.000 zł. Została ona zarejestrowana jako kandydat w Wojewódzkiej Spółdzielni Mieszkaniowej w B. za nr rejestru (...). Wpłata stanowiła wymagany wkład na budowę domu jednorodzinnego w zabudowie szeregowej. W 1982 r. Wojewódzka Spółdzielnia Mieszkaniowa w B. uległa likwidacji, a powódkę zarejestrowano jako kandydatkę w Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej "S." w B. za nr (...). Powódka w 1984 r. nabyła działkę budowlaną na terenie miasta i w 1985 r. rozpoczęła prywatną budowę domu jednorodzinnego. Powódka nie była członkiem spółdzielni w związku z czym brak jest po jej stronie uprawnień do skutecznego dochodzenia roszczeń wypływających z członkowstwa. Nie została też zawarta umowa z którymkolwiek z pozwanych w przedmiocie budowy domu jednorodzinnego w ciągu 4-ch lat, jak też brak jest podstaw do ewentualnej odpowiedzialności deliktowej pozwanych. Z tych względów Sąd Wojewódzki oddalił powództwo.W rewizji od tego wyroku powódka wnosi o jego zmianę i uwzględnienie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wbrew zarzutom rewizji, w sprawie brak jest dowodów by pozwany Wojewódzki Związek Budownictwa Mieszkaniowego w B. zawarł z powódką umowę o budowę domu jednorodzinnego z określeniem terminu oddania go do użytku w 1984 r. Dowodu takiego nie stanowią powołane w rewizji pisma powódki, kierowane do pozwanych "o dobrowolne spełnienie świadczenia umownego". Zachodzi zatem pytanie, czy powódce i przysługiwało roszczenie o uzyskanie członkowstwa w spółdzielni mieszkaniowej, skoro została zarejestrowana jako kandydat, ubiegający się o przydział domku jednorodzinnego. Dla rozstrzygnięcia tego pytania należy rozważyć sytuację prawną kandydatów na członków spółdzielni mieszkaniowej. Zarówno ustawa o spółdz. z 1961 r., jak również prawo spółdz. z 1982 r. nie przewiduje instytucji kandydata na członka spółdzielni mieszkaniowej. Centralny Związek Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego wprowadził po raz pierwszy instytucję kandydata do spółdzielni mieszkaniowej Uchwałą nr 19 Rady i Zarządu CZSBM z dnia 8 czerwca 1965 r. (Inf. i Kom. CZSBM Nr 4, poz. 41). Podstawę prawną takiej rejestracji stanowił przepis § 18 ust. 1 uchwały nr 122 z dnia 22 maja 1965 r. (M.P. Nr 27, poz. 133), stanowiącej samoistny akt prawny, wydany bez delegacji ustawowej. Rejestracja ta została utrzymana przepisem § 8 Uchwały RM z dnia 19 grudnia 1971 r. (M.P. Nr 60, poz. 397). Ta ostatnia uchwała utraciła moc z dniem 1 kwietnia 1981 r. stosownie do § 14 rozp. RM z dnia 2 marca 1981 r. w sprawie zasad i trybu przydziału lokali mieszkalnych (Dz. U. Nr 9, poz. 37). Zasady statutowe z dnia 10 kwietnia 1972 r., obowiązujące do chwili obecnej, pozbawiły kandydatów na członków spółdzielni mieszkaniowej roszczenia o przyjęcie ich w poczet członków. O przyjęciu na członka spółdzielni decyduje bowiem zarząd spółdzielni, mając na uwadze możliwość zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych ubiegających się o członkowstwo w ramach wieloletniego programu budownictwa mieszkaniowego spółdzielni (załącznik nr 6 Rady CZSBM w sprawie organizowania spółdzielni mieszkaniowych oraz w sprawie zasad, którym powinny odpowiadać statuty spółdzielni - Inf. i Kom. Nr 7-8, poz. 24). Ze statutów spółdzielni zostały wyeliminowane postanowienia o kandydatach, mimo utrzymania rejestracji kandydatów. Instytucję tę regulowały wyłącznie uchwały CZSBM. W dacie rejestracji powódki obowiązywała uchwała nr 52 Zarządu CZSBM z dnia 5 maja 1979 r. w sprawie rejestracji kandydatów na domy jednorodzinne, przyjmowania ich w poczet członków spółdzielni i przydziału domów jednorodzinnych (Inf. i Kom. CZSBM Nr 13, poz. 53). Regulacje tej uchwały miały jedynie charakter informacyjny i adresowane były do organów spółdzielni. Rejestrację kandydatów prowadziły wojewódzkie spółdzielnie mieszkaniowe, będące spółdzielniami osób prawnych, zrzeszających właściwe spółdzielnie budownictwa mieszkaniowego. Powódka zatem, jako osoba fizyczna nie mogła stać się członkiem pozwanego Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego w B. Wpisanie powódki do rejestru kandydatów pozwanej spółdzielni mieszkaniowej "S." w B. nie nawiązało między powódką a tą spółdzielnią żadnego stosunku prawnego; należało ją uznać za osobę ubiegającą się o przyjęcie w poczet członków. Zarówno według przepisów ustawy o spółdz., jak i prawa spółdz. ubiegającemu się o członkowstwo w spółdzielni mieszkaniowej nie przysługuje prawo podmiotowe, którego treścią byłoby uprawnienie domagania się przyjęcia do spółdzielni. Jest to uzasadnione zasadą samorządności każdej spółdzielni (art. 1 pr. spółdz.). Postanowienia statutowe, zapewniające przyjęcie do spółdzielni na określonych warunkach, należy traktować jako ofertę. Złożenie przez kandydata, który spełnił wymagania statutowe, deklaracji członkowskiej, nie powoduje nawiązania członkowstwa. Decyzję w tym zakresie musi podjąć organ, wskazany w statucie (art. 14 ust. 2 ustawy o spółdz., art. 17 § 2 pr. spółdz.). Odstępstwo od tej zasady wchodzi w rachubę wówczas, gdy roszczenie o przyjęcie w poczet członków wynika z przepisów ustawy, postanowień statutu lub umowy zainteresowanego ze spółdzielnią. Takiego szczególnego tytułu nie daje kandydatom do spółdzielni mieszkaniowej żaden akt normatywny ani też postanowienia statutu. Należy zatem podzielić stanowisko prezentowane w piśmiennictwie prawniczym, że instytucja kandydata na członka spółdzielni mieszkaniowej została pozbawiona treści cywilno-prawnej. Możliwe jest jednak zawarcie umowy przedwstępnej (art. 389 k.c.), zobowiązującej spółdzielnię mieszkaniową do przyjęcia kandydata na członka. Niewykonanie tego zobowiązania w terminie określonym w art. 17 § 2 pr. spółdz. (art. 14 § 2 ust. o spółdz.) uprawniałoby do dochodzenia członkowstwa na drodze sądowej (art. 390 § 2 k.c.). Zawarcie takiej umowy między powódką a pozwaną spółdzielnią "S." nie zostało udowodnione. W konsekwencji powyższych rozważań należy uznać, że rejestracja kandydata, ubiegającego się o członkowstwo w spółdzielni mieszkaniowej nie powoduje powstania roszczenia o przyjęcie do spółdzielni, jeżeli takie uprawnienie nie wynika z przepisów ustawy, postanowień statutu lub umowy. Skoro powódce nie przysługiwało podmiotowe prawo uzyskania członkowstwa, nie może też skutecznie dochodzić innych roszczeń wynikających z członkowstwa. Powódka zrezygnowała z oczekiwania na przyjęcie w poczet członków spółdzielni "S." i zrealizowała budowę domu jednorodzinnego poza spółdzielnią.Brak jest podstaw prawnych do obciążenia pozwanych odpowiedzialnością za ewentualne szkody powódki, wynikłe wskutek indywidualnej budowy domu jednorodzinnego.Z przytoczonych względów, wobec braku uzasadnionych zarzutów rewizyjnych i na mocy art. 387 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.