II URN 3/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN M. Tyszel.Sędziowie SN: K. Kolasiński, T. Romer (spraw.).SentencjaSąd Najwyższy Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 23 maja 1991 r. sprawy z wniosku Mariana H. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. o emeryturę na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia 27 lutego 1990 r.uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Wojewódzkiemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z 27 lutego 1990 roku oddalił odwołanie Mariana H. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia 17 kwietnia 1989 roku, odmawiającej wnioskodawcy prawa do emerytury w oparciu o przepisy ustawy z 19 grudnia 1975 roku o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (tekst. jedn. Dz. U. z 1983 r. Nr 31, poz. 146) wobec braku wymaganego okresu ubezpieczenia.W uzasadnieniu wyroku sąd podał, że wedle ustaleń organu rentowego wnioskodawca przepracował jako wozak mleka tylko 12 lat 8 miesięcy, a wymagany do emerytury, w jego przypadku, okres ubezpieczenia wynosi 30 lat.Sąd po przeprowadzeniu postępowania dowodowego ustalił, iż z wyliczenia organu rentowego, wbrew treści uzasadnienia decyzji, wynika, że wnioskodawca wykonywał pracę jako wozak przez 13 lat 8 miesięcy. Do tego okresu doliczył sąd jeszcze 12 miesięcy pracy w charakterze wozaka (od 1.1.1972 r. do 31.12.1972 r.) i uznał, że łączny okres, którym dysponuje wnioskodawca dla wykazania swoich uprawnień emerytalnych w myśl przepisów wymienionej ustawy, wynosi 14 lat 8 miesięcy. Sąd nie uznał okresów pracy od 1 kwietnia 1960 roku do 31 grudnia 1971 roku i od 1 lutego 1973 roku do 31 marca 1976 roku wobec braku dowodów na piśmie co do wysokości zarobków, jakie M.H. osiągnął w tym czasie jako wozak. Przesłuchani świadkowie nie mogli określić wysokości tych zarobków.W rewizji nadzwyczajnej Prokurator Generalny wnosi o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. do ponownego rozpoznania.Rewizja zarzuca rażące naruszenie art. 3 par. 2 Kodeksu postępowania cywilnego art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 roku o ubezpieczeniu społeczny rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1989 roku Nr 24, poz. 133 ze zm.) w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 roku o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (Dz. U. z 1983 r. Nr 31, poz. 146 ze zm.) oraz naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje: Rewizją jest uzasadniona.Zaskarżony wyrok rażąco narusza powołane w rewizji przepisy prawa.Jak wynika z akt sprawy, wnioskodawca urodzony jest 30 września 1922 roku, a więc wiek emerytalny 65 lat ukończył on 30 września 1987 r. kiedy pracował w Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w P. i z tego tytułu podlegał obowiązkowi ubezpieczenia jako osoba świadcząca pracę na podstawie umowy zlecenia. W związku z tym stosownie do art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia wymagany dla niego okres ubezpieczenia, od którego zależy prawo do emerytury, wynosi 25 lat, a nie jak przyjął Oddział ZUS 30 lat - na co Sąd w postępowaniu odwoławczym nie zwrócił uwagi. Ponadto z akt sprawy wynika, że Marian H. o emeryturę wystąpił w dniu 20 lutego 1989 r. wskazując we wniosku, że w latach 1938-48 pracował w gospodarstwie rolnym rodziców, a od 1948 r. prowadził własne gospodarstwo rolne. Sąd tego faktu nie uwzględnił, mimo że od 1 stycznia 1989 r. na podstawie art. 17 ustawy o ubezpieczenia społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin według brzmienia nadlanego art. 1 pkt 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezp. społ. roln. indywidualnych z dnia 24 lutego 1989 r. (Dz. U. Nr 10, poz. 53), okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym lub prowadzenie takiego gospodarstwa przed 1 lipca 1977 r. zalicza się do okresu zatrudnienia wymaganego do emerytury lub renty w myśl przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.Skoro więc przepis art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia dopuszcza możliwość stosowania przy ustaleniu uprawnień do emerytury lub renty dla tych osób zasad przewidzianych ustawą o z.e.p., to okresy pracy M.H. w gospodarstwie rolnym mogą mieć decydujące znaczenie przy ustalaniu jego uprawnień do emerytury. Zaliczeniu nie stoi na przeszkodzie przyjęcie do uprawnień do emerytury rolnej późniejszego okresu samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego. Sąd kwestię okresu pracy w gospodarstwie rodziców pominął i nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego w tej mierze. M.H. ukończył 16 lat w dniu 30 września 1938 r. i jak twierdzi do chwili, kiedy sam rozpoczął prowadzenie gospodarstwa rolnego w 1948 roku, był zatrudniony w gospodarstwie rodziców. Przy ustalaniu tego okresu koniecznym będzie dokładne wyjaśnienie, od kiedy wnioskodawca sam rozpoczął prowadzenie gospodarstwa rolnego.Gdy okazało się, że okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców nie uzupełnia wnioskodawcy brakującego do wymaganych przez art. 16 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia 25-letniego okresu ubezpieczenia wraz z okresami zaliczonymi, należy ponownie przeprowadzić postępowanie dowodowe dla wyjaśnienia okresów od 1 kwietnia 1960 roku do 31 grudnia 1971 roku i od 1 stycznia 1973 roku do 31 marca 1976 roku, kiedy to wnioskodawca pracował w Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w S. jako wozak. Powołanie się przez sąd na przepis par. 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 10, poz. 49) w związku z brakiem dowodów na piśmie co do wysokości zarobków wnioskodawcy w tej mierze nie było trafne, albowiem przepis ten dotyczy zasad postępowania przed organem rentowym, które to postępowanie toczy się z reguły w oparciu o Kodeks postępowania administracyjnego. Postępowanie przed sądem opiera się na przepisach Kodeksu postępowania cywilnego, które dopuszczają możliwość prowadzenia na sporne okoliczności wszystkich dowodów w tym bez ograniczenia dowodu z zeznań świadków.Kierując się powyższymi względami Sąd Najwyższy uznał, że zaskarżony wyrok narusza rażąco powołane poprzednio przepisy prawa materialnego i procesowego, a ponadto narusza także interes Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż pozbawia wnioskodawcę świadczeń z ubezpieczenia społecznego bez należytego wyjaśnienia, czy rzeczywiście mu one nie przysługują. Bez znaczenia jest tu fakt, iż wnioskodawca pobiera już emeryturę rolną. W razie zbiegu prawa do świadczeń zainteresowany ma prawo domagania się ustalenia jego prawa do każdego ze świadczeń.