1 CR 1077/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross. Sędziowie: J. Ignatowicz (sprawozdawca), E. Brzeziński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana M. przeciwko Związkowi Spółdzielni Mleczarskich - Zakład Remontowo-Montażowy w W. o 33.579,56 zł, na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 28 grudnia 1959 r.,zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu dla m. st. Warszawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 28 grudnia 1959 r. Sąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy zasądził na rzecz Jana M. od Związku Spółdzielni Mleczarskich - Zakład Remontowo-Montażowy w W. kwotę 33.579,56 zł, ustaliwszy następujący stan faktyczny:Poprzednik prawny pozwanego Związku, a mianowicie Zakład Remontowo-Montażowy w W., wykonywał roboty budowlane w budynku przy ul. B. w W. dla Centralnego Zarządu Przetwórstwa Odpadów Zwierzęcych i Roślinnych jako inwestora. W ramach tych robót Zakład Remontowo-Montażowy zlecił w dniu 2 listopada 1952 r. powodowi jako podwykonawcy wykonanie robót budowlano-instalacyjnych przy ułożeniu izolacji wodoszczelnej balkonów na 7 piętrze. Powód roboty te - łącznie z robotami dodatkowymi - wykonał, przy czym odbiór robót został stwierdzony protokołem przyjęcia, sporządzonym w dniu 2 lutego 1956 r. W związku z tym powód złożył w dniu 5 marca 1956 r. rachunek ostateczny na kwotę 58.095,52 zł. Po potrąceniu otrzymanych zaliczek strona pozwana pozostała winna powodowi kwotę 33.579,56 zł, przy czym należność ta została przez pozwaną stronę uznana pismem z dnia 10 września 1956 r.Mając powyższe ustalenia na uwadze, Sąd Wojewódzki uznał, że żądanie powoda, aby pozwana zapłaciła mu resztę należności za wykonane roboty, jest uzasadnione. Sąd Wojewódzki nie podzielił także zarzutu pozwanej, że wierzytelność powoda uległa dwuletniemu przedawnieniu z art. 285 k.z., albowiem bieg tego przedawnienia, licząc od dnia 5 marca 1956 r., tj. od daty złożenia przez powoda rachunku ostatecznego, został przerwany uznaniem z dnia 10 września 1956 r. powództwo zaś zostało wytoczone w dniu 14 czerwca 1958 r.Wymieniony na wstępie wyrok zaskarżyła strona pozwana.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzuty rewizji zmierzające do wykazania, że Sąd Wojewódzki nie miał podstaw do ustalenia, iż powodowi należy się z tytułu wykonanych robót budowlanych dochodzona w niniejszym procesie kwota, są nieuzasadnione.(…) Słuszny jest natomiast zarzut rewizji, że Sąd I instancji bez dostatecznych podstaw uznał, iż roszczenie powoda nie uległo dwuletniemu przedawnieniu, błędny jest bowiem pogląd tego Sądu, że wymienione pismo z dnia 10 września 1956 r. przerwało bieg terminu przedawnienia.Trafnie przede wszystkim strona pozwana podnosi w rewizji (i podnosiła przed Sądem I instancji), że uznanie długu wtedy tylko powoduje przerwanie biegu przedawnienia, gdy zostanie złożone wobec wierzyciela. Natomiast zgodnie z ustalonym w doktrynie poglądem skutku takiego nie wywiera uznanie należności złożone wobec osoby trzeciej. Jest to stanowisko całkowicie uzasadnione. Tzw. uznanie niewłaściwe, o jakie chodzi w sprawie niniejszej, jest wprawdzie oświadczeniem samego dłużnika, ale z tego nie można wyciągać wniosku, że z punktu widzenia skutków przewidzianych w art. 111 pkt 1 przep. og. pr. cyw. rola wierzyciela jest tak dalece obojętna, iż skutki te następują nawet wówczas, gdy dłużnik oświadczenie o uznaniu kieruje do osoby trzeciej. Ponieważ skutki te dotyczą stosunku prawnego, w którego istnieniu i w możliwości dochodzenia wypływających z tego stosunku roszczeń zainteresowane są dwie strony, przeto słuszny jest wniosek, że do ich powstania konieczne jest nie tylko złożenie oświadczenia o uznaniu przez dłużnika, ale ponadto skierowanie tego oświadczenia do wierzyciela. Bez wyraźnego bowiem przepisu ustawy nie sposób przyjąć, żeby mogło dochodzić do jakichkolwiek (skutków prawnych w zakresie istniejącego zobowiązania w następstwie samego oświadczenia dłużnika, nie przeznaczonego dla drugiej strony. Ponadto należy mieć na uwadze, że wobec osoby trzeciej dłużnik może złożyć oświadczenie o uznaniu nie w intencji stwierdzenia, iż dług istnieje, lecz dla celów ubocznych, itp. po to, by pomniejszyć wobec niej swój majątek, wola zaś dłużnika nie jest - jak o tym będzie niżej mowa - z omawianego punktu widzenia obojętna.Jeśli chodzi o uznanie należności powoda, na jakie powołał się Sąd Wojewódzki, to przyczyny, dla których nie mogło być ono traktowane jako powodujące przerwę przedawnienia, są jeszcze dalej idące, albowiem zostało ono złożone nawet nie wobec osoby trzeciej, lecz skierowane do jednostki nadrzędnej nad poprzednikiem prawnym pozwanego Związku, miało więc ono - jak trafnie podkreśla skarżący - jedynie charakter wewnętrznej korespondencji.Ale oświadczenie, o którym mowa, nie może być traktowane jako uznanie w rozumieniu art. 111 pkt 1 przep. og. pr. cyw. także ze względu na jego treść. Jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 7 grudnia 1957 r. 1 CR 659/56 (OSN 1958, poz. 84), uznanie niewłaściwe nie jest wprawdzie oświadczeniem woli w technicznym tego słowa znaczeniu (art. 43 przep. og. pr. cyw.), czyli nie jest czynnością prawną w rozumieniu art. 40 przep. og. pr. cyw., bo nie zmierza "do ustanowienia zmiany lub zniesienia stosunku prawnego", jednakże nie wynika z tego, że element woli dłużnika, który takie oświadczenie składa, jest pozbawiony wszelkiego znaczenia. W rzeczywistości oświadczenie takie jest aktem woli wprawdzie nie w znaczeniu wyżej podanym, lecz w znaczeniu potocznym. Chociaż dłużnik nie dąży przez złożenie takiego oświadczenia do zmiany istniejącego stanu prawnego, to jednak zmierza do stwierdzenia wobec wierzyciela, że jego należność istnieje. A jeśli tak, to oświadczenie o uznaniu powinno być - jeżeli ma ono wywierać skutki przewidziane w art. 111 pkt 2 przep. og. pr. cyw. - w swej treści stanowcze. Nie może być przeto traktowane jako powodujące przerwę przedawnienia oświadczenie stwierdzające wprawdzie istnienie wierzytelności, ale zarazem uzależniające to stwierdzenie od dodatkowej aprobaty. Na przykład nie stanowiłoby uznania w omawianym znaczeniu stwierdzenie przez pełnomocnika ustanowionego do prowadzenia przedsiębiorstwa lub zakładu spółdzielni (art. 48 ustawy o spółdzielniach i ich związkach), że obciąża ją określony dług, jeśliby w oświadczeniu tym zastrzeżono zarazem, że składający je uzależnia jego skuteczność od zgody zarządu spółdzielni; okoliczność, że uznanie długu mieściłoby się w zakresie uprawnień pełnomocnika, nie mogłaby takiemu uznaniu zapewnić skuteczności w rozumieniu art. 111 pkt 1 przep. og. pr. cyw., skoro składający je uzależnił jego moc od akceptacji organu wykonawczego spółdzielni.Taki właśnie niestanowczy charakter ma uznanie zawarte w piśmie z dnia 10 września 1956 r. Wprawdzie w piśmie tym dyrektor oraz główny księgowy stwierdzili istnienie należności, ale na wstępie tego pisma proszą - zgodnie z powołanym tam zarządzeniem jednostki nadrzędnej - o wyrażenie zgody na uregulowanie tej należności, a więc uzależniają skutki swego uznania od dalszej akceptacji. W tych warunkach oświadczenie, o którym mowa, nie mogłoby - ze względu na swoją treść - powodować przerwy przedawnienia, choćby nawet odpis jego został skierowany do wiadomości powoda.Pomimo takiej oceny dokumentu z 10 września 1956 r. Sąd Najwyższy nie mógł zmienić zaskarżonego wyroku i oddalić powództwa, bo nie zostało wyjaśnione, czy bieg terminu przedawnienia nie został przerwany w drodze innego uznania, które by takiego zastrzeżenia nie zawierało. W okolicznościach sprawy jest to nawet prawdopodobne, skoro powód niejednokrotnie upominał się o swą należność, a strona pozwana należność tę w zasadzie uznawała, nie regulowała zaś jej - jak można sądzić na podstawie akt sprawy - tylko dlatego, że strony nie zawarły umowy na piśmie. W związku z tym należy podkreślić, że uznanie prowadzące do przerwy przedawnienia może być dokonane także ustnie, a nawet - jak to Sąd Najwyższy wyjaśnił w powołanym wyżej orzeczeniu z dnia 7 grudnia 1957 r. - w sposób dorozumiany.W celu wyjaśnienia powyższych okoliczności zaskarżony wyrok należało uchylić i sprawę z mocy art. 384 k.p.c. przekazać Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.