1 CR 1177/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross (sprawozdawca). Sędziowie: J. Ignatowicz, C. Tabęcki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marianny i Danuty G. przeciwko Zdzisławowi P. o ustalenie ojcostwa i alimenty, po rozpoznaniu rewizji powódek na postanowienie Sądu Powiatowego we Włodawie z dnia 27 kwietnia 1957 r.,zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę Sądowi Powiatowemu we Włodawie do merytorycznego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktyczneW sprawie z powództwa małoletniej Danuty G. przeciwko Zdzisławowi P. o ustalenie ojcostwa i zasądzenie alimentów po 100 zł miesięcznie od dnia 1 sierpnia 1952 r. Sąd Powiatowy w Parczewie, na skutek cofnięcia przez pełnomocnika powódki pozwu ze zrzeczeniem się roszczeń w stosunku do pozwanego, postanowieniem z dnia 10 grudnia 1952 r. postępowanie umorzył. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Powiatowy zaznaczył, że umorzenie postępowania nastąpiło wobec cofnięcia pozwu przez pełnomocnika powódki "ze skutkiem prawnym i za zgodą Sądu".W pozwie nadanym przez pocztę w dniu 16 marca 1957 r. do Sądu Powiatowego we Włodawie powódka Marianna G., działając osobiście oraz w imieniu i na rzecz małoletniej swej córki Danuty G., ponownie wnosi o ustalenie, że córka jej jest dzieckiem pozwanego Zdzisława P., i żąda zasądzenia od niego na rzecz Danuty G. alimentów po 200 zł miesięcznie, poczynając od dnia 1 października 1952 r.Sąd Powiatowy we Włodawie postanowieniem z dnia 27 kwietnia 1957 r. postępowanie w powyższej sprawie umorzył uznając, że prawomocność materialna postanowienia Sądu Powiatowego w Parczewie, które w skutkach swych jest "jednoznaczne z oddaleniem powództwa", a które podważone być może jedynie w drodze rewizji nadzwyczajnej, "nie pozwala sądowi zajmować się tą sprawą ponownie".Postanowienie Sądu Powiatowego zaskarżył pełnomocnik powódki rewizją, w której zarzuca naruszenie art. 58 § 1 k.r. mające polegać na uwzględnieniu oświadczenia pełnomocnika powódki przed Sądem Powiatowym w Parczewie mimo niewyrażenia na treść tego oświadczenia zgody przez władzę opiekuńczą, a nawet mimo braku zgody matki dziecka. Skarżący powołuje się również na to, że umarzając postępowanie, Sąd Powiatowy w Parczewie nie wyraził zgody na cofnięcie pozwu.Sąd Wojewódzki w Białymstoku, do którego wpłynęła powyższa rewizja, postanowieniem z dnia 10 września 1957 r., powziętym w trybie art. 388 § 1 k.p.c., przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia budzące - jego zdaniem - poważne wątpliwości zagadnienie prawne:"Czy w warunkach zrzeczenia się przez pełnomocnika strony w jej nieobecności roszczenia pozwu o ustalenie ojcostwa i alimenty oraz przy braku w sentencji orzeczenia umarzającego postępowanie zgody Sądu na cofnięcie pozwu powódka może wystąpić z ponownym pozwem w imieniu małoletniego dziecka o ustalenie ojcostwa i alimenty przeciwko temu samemu pozwanemu?".Uzasadnienie prawneMając na uwadze, że odpowiedź na tak sformułowane zagadnienie prawne decyduje w sposób bezpośredni o rozstrzygnięciu rewizji, Sąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie i w związku z zarzutami rewizji oraz treścią przytoczonego wyżej pytania prawnego zważył, co następuje:Nie są usprawiedliwione zarówno zarzut skarżącego, jak i oparta na nim wątpliwość Sądu Wojewódzkiego co do tego, czy brak wyrażenia zgody na cofnięcie pozwu w sentencji postanowienia Sądu Powiatowego w Parczewie umarzającego postępowanie w sprawie ma znaczenie dla oceny mocy wiążącej tego postanowienia.Kwestia ta mogłaby mieć istotną wagę, gdyby przedmiotem zaskarżenia było postanowienie Sądu Powiatowego w Parczewie co do umorzenia postępowania. Tylko bowiem wówczas byłoby aktualne badanie, czy postępowanie zostało umorzone prawidłowo z zachowaniem obowiązujących w tym zakresie przepisów. Skoro jednak omawiane postanowienie - wobec bezskutecznego upływu terminu odwoławczego - stało się prawomocne (art. 365 k.p.c.), to obowiązuje ono "nie tylko strony i sąd, który je wydał, ale również inne sądy" (art. 366 k.p.c.), i z tego względu w obecnym postępowaniu moc wiążąca umorzenia postępowania, które toczyło się przed Sądem Powiatowym w Parczewie, nie może już być kwestionowana.Z tych samych przyczyn za bezprzedmiotowy uznać należy zarzut rewizji dotyczący naruszenia art. 58 § 1 k.r., jako z istoty swej skierowany przeciw postanowieniu o umorzeniu postępowania i tym samym nie nadający się do rozpoznania w obecnej sprawie. Ubocznie jednak należy nadmienić, że zarzut ten jest oczywiście chybiony. Przepis art. 58 § 1 k.r. przewiduje bowiem konieczność uzyskania zezwolenia władzy opiekuńczej jedynie dla czynności o charakterze majątkowym, które przekraczają zakres zwykłego zarządu, nie dotyczy zaś ten przepis praw niemajątkowych ani też aktów procesowych o charakterze dyspozycyjnym, np. w sprawach alimentacyjnych, ustępując w tym zakresie miejsca odpowiednim przepisom Kodeksu postępowania cywilnego (art. 209 § 3 k.p.c.).Mimo bezzasadności zarzutów rewizji, Sąd Najwyższy na mocy art. 380 § 1 pkt 2 i § 2 k.p.c. wziął z urzędu pod rozwagę, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 209 § 2 oraz 367 w związku z art. 364 k.p.c.Stosownie do art. 209 § 2 k.p.c., pozew cofnięty uważa się za niebyły. Konsekwencją takiego unormowania jest pełne zniwelowanie skutków procesowych, jakie wywołane zostały poprzednio przez wniesienie i doręczenie pozwu w wypadku, gdy pozew został cofnięty. Zgodnie z tym, postanowienie Sądu o umorzeniu postępowania zapadłe wskutek cofnięcia pozwu nie może mieć powagi rzeczy osądzonej co do istoty sprawy, skoro w rozważanej sytuacji - wobec cofnięcia pozwu - Sąd sprawy nie rozpoznał i nie rozstrzygnął. Przepis bowiem art. 367 (w związku z art. 364) k.p.c. nadaje orzeczeniu prawomocnemu powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co "stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia".Po umorzeniu postępowania wskutek cofnięcia pozwu powód może zatem wnieść ponownie pozew o to samo roszczenie przeciw temu samemu pozwanemu bez narażenia się na skuteczny zarzut rei iudicatae. Jeśli zaś cofnięcie pozwu połączone było ze zrzeczeniem się roszczenia, takie zrzeczenie się może usprawiedliwiać jedynie obroną merytoryczną pozwanego opartą na zarzucie, że roszczenie wskutek zrzeczenia się wygasło, i w konsekwencji prowadzić do ewentualnego oddalenia pozwu, a nie do jego odrzucenia ze względu na powagę rzeczy osądzonej.W danym zresztą wypadku skoro sprawa, w której postępowanie zostało umorzone, dotyczyła ustalenia ojcostwa i roszczenia o alimenty, to bezwzględnie obowiązujący charakter odpowiednich przepisów prawa materialnego oraz doniosły interes społeczny związany z prawidłowym unormowaniem stosunków między rodzicami a dziećmi wyłączają możliwość traktowania zrzeczenia się przez powódkę roszczeń w poprzednim procesie jako prawnie skutecznego i przypisania mu jakiegokolwiek znaczenia prawnego.Wbrew temu jednak Sąd Powiatowy ocenił zrzeczenie się powódki i zapadłe na tej podstawie postanowienie o umorzeniu postępowania jako w skutkach "jednoznaczne z oddaleniem powództwa" i w związku z tym, wydając zaskarżone orzeczenie, dopuścił się naruszenia przytoczonych wyżej przepisów prawa.Z tych zasad Sąd Najwyższy stosownie do art. 384 k.p.c. orzekł jak w sentencji.