1 CR 388/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Masłowski. Sędziowie: J. Ignatowicz (sprawozdawca), A. Meszorer.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wandy Wacławy K. przeciwko Kazimierzowi Bogdanowi K. o rozwiązanie przysposobienia, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 20 listopada 1957 r., zaskarżony wyrok w części orzekającej o nazwisku pozwanego zmienił i żądanie powódki orzeczenia powrotu pozwanego do poprzedniego nazwiska oddalił; w pozostałej części rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 20 listopada 1957 r. Sąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy rozwiązał na skutek powództwa przysposabiającej przysposobienie Kazimierza Bogdana K. przez Wandę Wacławę K. oraz orzekł powrót przysposobionego do poprzedniego nazwiska, ustaliwszy na podstawie załączonych do akt dokumentów, zeznań świadków, zeznań stron oraz załączonych akt karnych i cywilnych następujący stan faktyczny:Kazimierz Bogdan F., urodzony w dniu 8 kwietnia 1935 r. wychowywał się od 6 roku życia u Wandy Wacławy K. Postanowieniem z dnia 5 marca 1953 r. Sąd Powiatowy dla Warszawy-Pragi orzekł przysposobienie F. przez dotychczasową opiekunkę. Stosunki między stronami zarówno przed przysposobieniem, jak i po orzeczeniu przysposobienia układały się dobrze, choć pozwany nie chciał się uczyć ani pracować. Poważniejsze nieporozumienia zaczęły się od chwili, gdy pozwany zajął w procesie o unieważnienie testamentu jego dziadka, a wspólnika powódki, odmienne od niej stanowisko. Drugą przyczyną nieporozumień było to, że pozwana była przeciwna zawarciu przez pozwanego związku małżeńskiego. W wyniku tych nieporozumień dochodziło między stronami do ostrych sprzeczek, przy czym pozwany pobił powódkę trzykrotnie: w kwietniu 1954 r., w październiku 1954 r. oraz w styczniu 1955 r. Najważniejsze było pobicie pierwsze, gdyż spowodowało u powódki ciężkie uszkodzenie ciała w postaci złamania 11 kręgu piersiowego i trwałe kalectwo, w związku z czym powódka musi nawet używać gorsetu ortopedycznego. W związku z tym zajściem powódka wniosła przeciwko pozwanemu akt oskarżenia, jednakże postępowanie w sprawie zostało umorzone, gdyż oskarżony przeprosił oskarżycielkę i przyrzekł, że więcej w ten sposób nie będzie postępował. Ponadto dwa akty oskarżenia o pobicie powódki wniósł przeciwko pozwanemu prokurator; postępowanie również i w tych sprawach zostało umorzone z mocy amnestii. Pozwany obrażał godność osobistą powódki słowami powszechnie uważanymi za obraźliwe, zabrał jej niektóre ruchomości, usunął z pokoju jej sublokatorkę itp.Na podstawie powyższych ustaleń Sąd Wojewódzki uznał, że z winy pozwanego wytworzyła się w stosunkach między stronami taka sytuacja, że dalsze utrzymanie stosunku przysposobienia jest nieuzasadnione, a nawet stwarza niebezpieczeństwo dla powódki. W związku z twierdzeniami pozwanego, że to powódka spowodowała taki stan, gdyż maltretowała go, zamykała przed nim pożywienie, szkodziła mu w opinii przełożonych w pracy i czyniła różne wstręty w codziennym życiu, Sąd Wojewódzki podkreślił, iż rzeczywistą przyczyną ustania więzi rodzicielskiej między stronami było postępowanie pozwanego.Wymieniony na wstępie wyrok zaskarżył pozwany.Na rozprawie w Sądzie Najwyższym pozwany wyjaśnił, że wobec sytuacji, jaka się wytworzyła, nie jest zainteresowany w dalszym utrzymaniu stosunku przysposobienia, chodzi mu jednak o zachowanie nazwiska nabytego przez przysposobienie, gdyż nazwiska tego używa zarówno on, jak i jego żona oraz dwoje jego dzieci. Pozwany okazał ponadto legitymację Związku Ociemniałych, do którego należy z tej racji, że jest prawie całkowicie niewidomy.Pełnomocnik powódki oświadczył, że powódka stanowczo podtrzymuje żądanie orzeczenia powrotu pozwanego do poprzedniego nazwiska, gdyż wobec tylu krzywd, jakie pozwany jej wyrządził, nie życzy sobie, aby nosił on takie samo nazwisko co ona.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja bezzasadnie kwestionuje ustalenia faktyczne zaskarżonego wyroku, albowiem Sąd I instancji miał wszelkie podstawy do uznania, że pozwany postępował w sposób wyżej opisany, a zwłaszcza że kilkakrotnie pobił powódkę. W szczególności Sąd Wojewódzki trafnie podkreślił, że kalectwo i inne uszkodzenia ciała powódki, które zostały stwierdzone odpowiednimi zaświadczeniami lekarskimi, mógł w okolicznościach sprawy zadać powódce tylko pozwany, skoro wskazuje na to zarówno oświadczenie pozwanego złożone w sprawie karnej, jak i zeznania świadków, którzy pośrednio fakty te zaobserwowali, oraz okoliczność, że brak jest jakichkolwiek danych, które by rzucały najmniejsze choćby podejrzenia pod adresem innej osoby.Trafnie natomiast zarzuca skarżący, że Sąd Wojewódzki nie dokonał ustaleń co do postępowania powódki. Niemniej jednak uchybienie to nie może spowodować uchylenia zaskarżonego wyroku. Wprawdzie w aktach sprawy znajduje się materiał wskazujący także na niewłaściwe postępowanie powódki, jednakże gdyby nawet wszystkie twierdzenia pozwanego w tym zakresie okazały się prawidłowe, to nie mogłoby to wpłynąć na ocenę, iż istnieje ważny powód rozwiązania przysposobienia, a to dlatego, że postępowanie pozwanego było tak wyjątkowo rażące, iż bez względu na zachowanie się powódki uzasadnia takie orzeczenie. Uchylenie zaskarżonego wyroku stało się zbędne także z tej przyczyny, że pozwany zrezygnował z utrzymania stosunku przysposobienia, a stanowisko jego jest w okolicznościach sprawy całkowicie uzasadnione.Słusznie natomiast kwestionuje pozwany orzeczenie co do jego nazwiska. Sąd Wojewódzki orzekł powrót pozwanego do poprzedniego nazwiska, nie uzasadniając tego orzeczenia, z czego można by wysnuć wniosek, że Sąd Wojewódzki traktuje takie orzeczenie jako konieczne następstwo rozwiązania stosunku przysposobienia. Stanowisko takie byłoby błędne, jak to bowiem stanowi przepis art. 70 § 3 kod. rodz., zasadą jest, że przysposobiony zachowuje - pomimo rozwiązania przysposobienia - nazwisko, które nabył przez przysposobienie, a powrót do poprzedniego nazwiska sąd orzeka tylko wtedy, gdy taką decyzję uzasadniają ważne powody.Jak z tego wynika, w przepisie tym chodzi o ważne powody innego rodzaju niż te, które w myśl art. 70 § 1 k.r. uzasadniają rozwiązanie przysposobienia. Jeśli chodzi o rozwiązanie stosunku przysposobienia po osiągnięciu przez przysposobionego pełnoletności, to przez ważny powód takiego orzeczenia należy rozumieć - jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 2 marca 1955 r. 2 CR 1749/54 (OSN z 1956 r. poz. 36) - wytworzenie się takiej sytuacji, w której dalsze trwanie, przysposobienia narusza godny ochrony interes żądającego rozwiązania przysposobienia. Natomiast o ważnym powodzie uzasadniającym pozbawienie przysposobionego nazwiska, jakie nabył on na skutek przysposobienia, można mówić wtedy, gdy samo rozwiązanie przysposobienia nie chroni jeszcze w sposób należyty uzasadnionych interesów obydwu lub jednej ze stron i gdy zatem ochronę taką zapewnia dopiero likwidacja tego zewnętrznego dowodu istniejącego kiedyś przysposobienia, jakim jest wspólne nazwisko przysposabiającego i przysposobionego. Jeśli chodzi o interesy przysposabiającego, to najczęściej ważnym powodem uzasadniającym żądanie, aby sąd orzekł powrót przysposobionego do poprzedniego nazwiska, jest okoliczność, iż ten ostatni przez swe nieodpowiedzialne postępowanie kompromituje w opinii społecznej lub w opinii otoczenia swoje nazwisko, a tym samym nazwisko przysposabiającego. W każdym wypadku - w razie sprzeczności interesów obydwu stron - sąd powinien interesy te porównać i ocenić, któremu z nich dać pierwszeństwo.Jeśli chodzi o sprawę niniejszą, to powódka - jak to wyjaśnił jej pełnomocnik - domaga się powrotu pozwanego do poprzedniego nazwiska tylko ze względu na niechęć, jaką w związku z jego postępowaniem do niego odczuwa, a więc kieruje się pewnymi względami ambicjonalnymi. Już taki charakter jej zainteresowania w pozbawieniu pozwanego nazwiska nabytego na skutek przysposobienia wymaga daleko posuniętej ostrożności przy ocenie, czy żądanie jej, zasługuje na ochronę, albowiem takie motywy nie należą w myśl założeń kodeksu rodzinnego do pierwszoplanowych; dał temu wyraz ustawodawca w art. 33 k.r., wychodząc z założenia, że ambicjonalny interes męża, wyrażający się w dążeniu do pozbawienia w razie rozwodu żony jego nazwiska, nie może być honorowany. W każdym razie interes powódki musi w okolicznościach sprawy ustąpić wobec sytuacji pozwanego, skoro zachowanie nazwiska nabytego przez przysposobienie leży w interesie nie tylko jego, ale całej 4-osobowej rodziny. Nie bez znaczenia z omawianego punktu widzenia jest także kalectwo pozwanego, które nakazuje zaoszczędzenie mu tych przykrości, jakie nie są (jak np. samo napiętnowanie jego postępowania w związku z rozwiązaniem przysposobienia) bezwzględnym nakazem ustawy.Z zasad powyższych - skoro okoliczności faktyczne decydujące o orzeczeniu co do nazwiska pozwanego są między stronami bezsporne, w rachubę zaś wchodzi jedynie prawidłowa ich ocena, a więc zastosowanie prawa materialnego - zaskarżony wyrok należało w tej części zmienić i żądanie powódki, aby sąd orzekł powrót pozwanego do poprzedniego nazwiska, oddalić (art. 386 k.p.c.). W pozostałej części, należało oddalić rewizję pozwanego (art. 383 k.p.c.).