1 CR 476/60

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wacława P. przeciwko Skarbowi Państwa (Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w M.) o 27.600 zł, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku sądu Wojewódzkiego dla wojew. warszawskiego z dnia 15 lutego 1960 r., zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Pruszkowie z siedzibą w Warszawie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 15 lutego 1960 r. Sąd Wojewódzki dla Województwa Warszawskiego oddalił powództwo Wacława P. przeciwko Skarbowi Państwa (Prezydium MRN w M.) o wynagrodzenie za pracę, ustaliwszy co następuje: Powód zaangażowany do pracy przez powstały w roku 1952 w M. Obywatelski Komitet Budowy Domu Kultury. Wobec przerwania budowy tego domu i przeznaczenia terenu i rozpoczętej budowli na liceum ogólnokształcące, wspomniany Komitet został rozwiązany, a na jego miejsce zawiązano nowy Komitet Budowy Liceum. Obydwa te Komitety były kontrolowane przez miejscową Radę Narodową, jako przez organ Państwa, ale poza tym pomiędzy tą Radą a Komitetami nie było innej łączności; w szczególności nie stała się ona następcą prawnym rozwiązanych Komitetów. W tych warunkach brak jest - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - podstaw do obciążenia Prezydium MRN zobowiązaniami byłego Obywatelskiego Komitetu Budowy Domu Kultury.Wymieniony wyżej wyrok zaskarżył powód.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafne jest stwierdzenie zaskarżonego wyroku, iż Skarb Państwa nie jest następcą prawnym rozwiązanych Komitetów, ale nie z przyczyn podanych przez Sąd Wojewódzki. Brak tego następstwa wynika stąd, że wymienione Komitety nie miały osobowości prawnej, a tym samym nie mogły być podmiotami jakichkolwiek praw. W związku z tym zagadnienie odpowiedzialności Skarbu Państwa za zobowiązania zaciągnięte przez osoby reprezentujące rozwiązane Komitety należało oceniać nie z punktu widzenia następstwa prawnego, lecz poprzez wyjaśnienie, z czyjego ramienia działały, a więc kogo reprezentowały obydwa rozwiązane Komitety, w rachubę bowiem mogą wchodzić duże możliwości: albo Komitety te były założone z inicjatywy grupy obywateli i reprezentowały określony aktyw społeczny, a więc tych ludzi, którzy je powołali do życia, albo też zostały kreowane przez organy Państwa i tym samym działały z polecenia tych organów. W pierwszym przypadku istotnie na Państwo nie przeszłyby zobowiązania wymienionych komitetów, a ściślej - obywateli, którzy te Komitety założyli, a drugim natomiast Państwo odpowiadałoby za zobowiązania zaciągnięte przez Komitety, o których mowa, gdyż zobowiązania te od początku byłyby zobowiązaniami Skarbu Państwa.Przeprowadzone dowody wskazują na to, że w sprawie niniejszej wchodzi w rachubę ta druga sytuacja. Mianowicie w świetle tych dowodów jest rzeczą oczywistą, że wspomniane Komitety zostały powołane i zorganizowane przez MRN w M. i że ta właśnie Rada zleciła im określone czynności, a mianowicie współdziałanie przy budowie domu kultury i budynku liceum. Tak więc uchwała nr 16 z dnia 21 kwietnia 1952 r. Prezydium MRN w M. powołała obywatelski Komitet Budowy Domu Kultury i wyznaczyło osoby, wchodzące w skład tego Komitetu. Następnie uchwałą nr 1/1/57 z dnia 29 stycznia 1957 r. MRN w M. postanowiła "przerwać" budowę domu kultury, a rozpoczętą budowlę przeznaczyć na liceum. Równocześnie tą samą Uchwałą MRN powołała do życia Komisję do spraw budowy liceum, która działała "jako organ Rady Narodowej" i która miała "zlikwidować" sprawy kreowanych poprzednio Komitetów: budowy domu kultury i budowy liceum.Powyższe dowody wskazują na to, że wymienione Komitety były organizacjami powołanymi przez Państwo, mającymi na celu pomaganie organom Państwa poprzez wciąganie do współpracy z Państwem aktywnych członków społeczeństwa, a więc że za zobowiązania zaciągnięte przez te Komitety Państwo w zasadzie odpowiada jako za zobowiązania swoje.Nadto podkreślić należy, że nawet w razie uznania, iż wymienione Komitety były tworami wyłonionymi wyłącznie przez społeczeństwo, Państwo mogłoby odpowiadać za ew. ich zobowiązania, choć oczywiście z innej podstawy prawnej. Skoro mianowicie Komitety te współdziałały przy budowie budynku stanowiącego własność państwa, to Państwo zostało najpewniej z tego tytułu zbogacone. Oczywiście nikt nie mógłby sobie rościć roszczeń do Państwa z tytułu nie słusznego zbogacenia, jeśliby powoływał się na pracę wniesioną w mienie państwowe, mającą charakter pracy społecznej; jeśli jednak chodzi o powoda, to on tego rodzaju usług dla budowli państwowej nigdy nie oferował, skoro świadczył je w ramach zawartego stosunku pracy.Z zasad powyższych zaskarżony wyrok należało uchylić i sprawę z mocy art. 384 k.p.c. przekazać Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.