1 CR 825/61

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Wydział Gospodarki Mieszkaniowej i Komunalnej w A. przeciwko Władysławie S. o eksmisję z gruntu, na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 13 kwietnia 1961 r., rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneStrona powodowa przytacza, że w trybie dekretu z 10 grudnia 1952 r. o odstępowaniu przez Państwo nieruchomego mienia na cele mieszkaniowe oraz na cele budownictwa indywidualnych domów jednorodzinnych (Dz. U. z 1952 r. Nr 49, poz. 326) zostało na rzecz pozwanej ustanowione prawo użytkowania działki o powierzchni 2268 m2. Decyzja Prezydium PRN uległa jednak następnie uchyleniu z tej przyczyny, że w myśl art. 2 ust. 1 pkt 2 powołanego dekretu przedmiotem odstąpienia może być tylko działka gruntu o powierzchni nie przekraczającej 1000 m2. Strona powodowa zaprojektowała więc podział odstąpionej działki na dwie działki - każdej o powierzchni 1434 m3 - i domaga się od pozwanej wydania drugiej z tych działek, oznaczonej numerem 205 a/2.Pozwana wytoczyła powództwo wzajemne o zapłatę 56 250 zł tytułem nakładów.Sąd Wojewódzki uwzględnił żądanie strony powodowej, a powództwo wzajemne wyłączył do odrębnego postępowania.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę wskutek rewizji pozwanej, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 3 ust. 2 dekretu z 10 grudnia 1952 r., do odstąpienia działki gruntu mogło dojść tylko w trybie ustanowienia odpłatnego użytkowania. Stosownie do art. 3 ust. 2 dekretu, użytkowanie było powoływane do życia przez czynność prawną (w sprawie - przez nazwaną błędnie umowę dzierżawy). Czynność ta, sprzecznie z art. 2 ust. 1 pkt 2 dekretu, odstępowała pozwanej do użytkowania działkę o powierzchni przekraczającej 1000 m2 powierzchni, była więc nieważna (art. 41 p.o.p.c.). Toteż żądanie strony powodowej znajduje oparcie w art. 28 pr. rzecz. i 130 k.z.Co się tyczy powództwa wzajemnego, to jego celem jest uniknięcie odmiennej oceny jednego stanu faktycznego przez różne sądy. Dlatego art. 210 § 1 k.p.c. wymaga, by roszczenie wzajemne było w związku z roszczeniem strony powodowej. Związek pomiędzy obu roszczeniami zachodzi wówczas, gdy istotne okoliczności faktyczne, tworzące Uzasadnienie tych roszczeń, są im wspólne. W sprawie okoliczności uzasadniające wydanie działki i zwrot równowartości nakładów nie są wspólne, nie istnieje zatem obawa różnej oceny jednego stanu faktycznego. W konsekwencji powództwo wzajemne nie jest dopuszczalne (art. 210 § 1 k.p.c.).Nie przesądza to jeszcze jednak zasadności stanowiska Sądu Wojewódzkiego, co do nierozpoznania żądania pozwanej w przedmiocie równowartości nakładów. Otóż, gdyby pozwanej przysługiwało prawo zatrzymania działki do czasu zwrotu lub zabezpieczenia wyłożonych przez nią wydatków koniecznych i użytecznych (art. 218 § 1 k.z.), to pozwana nawet nie musiałaby wytaczać powództwa wzajemnego, a mogłaby się ograniczyć do zarzutu w przedmiocie nakładów, Sąd Wojewódzki zaś musiałby uzależnić wydanie działki od jednoczesnego uiszczenia przez stronę powodową należności pozwanej. Przeto rozstrzygnięcie zagadnienia zależy od tego, czy pozwanej przysługuje prawo zatrzymania.Ustawa nie zezwala wykonać prawa zatrzymania wówczas, gdy oceniony obiektywnie interes wierzyciela w otrzymaniu rzeczy z powrotem jest silniejszy od interesu dłużnika w otrzymaniu zwrotu wydatków. Wskazaną myśl ustawodawczą realizuje przepis art. 218 § 2 k.z. Według powołanego przepisu prawa zatrzymania nie stosuje się w wypadku, gdy obowiązek wydania cudzej rzeczy wynika z czynu niedozwolonego albo gdy chodzi o zwrot rzeczy użyczonej, wynajętej lub wydzierżawionej. Chociaż strona powodowa jest właścicielem windykowanej działki gruntu, a pozwana jej posiadaczem bez tytułu, nie można by ograniczyć się tu do wskazania orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1946 r. - C. I. 816/45 (OSN 1947/I poz. 12), według którego ten, kto na żądanie właściciela bezpodstawnie nie wydaje mu rzeczy, popełnia czyn niedozwolony, choćby samo objęcie w posiadanie było prawnie usprawiedliwione, wobec czego wykonaniu prawa zatrzymania stoi na przeszkodzie przepis art. 218 § 2 k.z. W sprawie wykonaniu prawa zatrzymania stoi bowiem przede wszystkim na przeszkodzie obiektywna ocena interesu strony powodowej, dysponującej gruntami państwowymi, w otrzymaniu działki z powrotem, interesu wyższego rzędu nawet od tego, który nie zezwala na wykonanie prawa zatrzymania w wypadku czynu niedozwolonego, użyczenia, najmu oraz dzierżawy.Sąd Wojewódzki zasadnie więc nie rozpoznał żądania pozwanej w przedmiocie równowartości nakładów. Niemniej powinien był wydzielić pozew wzajemny z akt sprawy i skierować go do rozpoznania w oddzielnym postępowaniu.Co się zaś tyczy art. 3 p.o.p.c., to przepis ten nie może unicestwiać realizacji wyrażonej w ustawie polityki państwa w zakresie dyspozycji gruntami państwowymi. Żądanie zaś pozwanej w przedmiocie równowartości nakładów (a ewentualnie i odszkodowania) zostanie rozstrzygnięte stosownie do przepisów ustawy. Skoro wynikły stąd stosunek stron uregulowany jest odnośnymi przepisami, one - a nie art. 3 p.o.p.c. - decydują o podstawie żądań i ochronie interesów pozwanej.Z wyłuszczonych względów orzeczono więc jak w sentencji (art. 383 k.p.c.).