1 CR 837/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta (sprawozdawca). Sędziowie: H. Dąbrowski, J. Krajewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Feliksa S. przeciwko Centrali Rolniczej "Samopomoc Chłopska" w W. o 48.140,35 zł, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 23 lutego 1961 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo i przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu dla m. st. Warszawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód żądał zasądzenia od strony pozwanej początkowo kwoty 48.140 zł 35 gr, a po rozszerzeniu powództwa kwoty 74.445 zł 70 gr. Według twierdzeń powoda pełnił on czynności agenta skupu i sprzedaży produktów rolnych i innych artykułów w imieniu i na rachunek pozwanej - w wykonaniu zawartej przez strony dnia 20 lutego 1957 r. pisemnej umowy - za wynagrodzeniem w formie określonej umową prowizji. Umowę tę, zawartą na czas nie oznaczony, zerwała pozwana z końcem stycznia 1958 r. bez wypowiedzenia. Zdaniem powoda strony obowiązywał trzymiesięczny termin wypowiedzenia. Przez niedotrzymanie tego terminu i natychmiastowe rozwiązanie umowy przy braku ważnych do tego przyczyn powód poniósł szkodę i z tego tytułu domaga się zasądzenia kwoty 48.697 zł 99 gr, odpowiadającej przeciętnej miesięcznej prowizji za okres 3 miesięcy. Reszta dochodzonej należności, a mianowicie kwota 25.747 zł 71 gr, stanowi nie wypłaconą powodowi prowizję od zakupów i sprzedaży, dokonanych przez powoda na podstawie zawartej umowy w okresie do końca stycznia 1957 r., oraz odsetki zwłoki.Pozwana Centrala wniosła o oddalenie powództwa zarzucając, że zastrzeżony w umowie termin wypowiedzenia wynosi dwa tygodnie, że istniała ważna przyczyna do natychmiastowego rozwiązania umowy, gdyż powód naruszył obowiązki umowne, oraz że powód otrzymał w pełni należną mu prowizję po odliczeniu strat spowodowanych przez powoda.Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo częściowo, tj. co do kwoty 10.400 zł 77 gr z 8% od 12 lutego 1959 r. (data wniesienia pozwu), a w pozostałej części je oddalił. Na podstawie opinii biegłego księgowego Sąd Wojewódzki ustalił, że z żądanej przez powoda sumy 25.747 zł 71 gr należy się powodowi tylko kwota 10.400 zł 77 gr, jako znajdująca uzasadnienie w dokonanych przez powoda transakcjach i w zawartej umowie. Pozostałe pozycje z kwoty 25.747 zł nie zostały, zdaniem Sądu, udowodnione. Jeśli zaś chodzi o odszkodowanie za zerwanie umowy, to Sąd Wojewódzki uznał, że strony obowiązywał 2-tygodniowy termin wypowiedzenia i że pozwana uprawniona była do natychmiastowego rozwiązania umowy, gdyż powód z naruszeniem swych obowiązków podawał w rozliczeniach wyższe ceny zakupu od cen rzeczywiście płaconych. Powodowi zatem nie należy się żadne odszkodowanie.Wyrok zaskarżył tylko powód, wnosząc w rewizji o zmianę wyroku w części oddalającej i o uwzględnienie powództwa w całości, ewentualnie - o uchylenie tej części wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zasadniczą podstawą rewizji jest niedokładność postępowania dowodowego i wadliwość ustaleń.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W piśmie procesowym powód przedstawił szczegółowe zestawienie wszystkich pozycji składających się na dochodzoną kwotę 25.747 zł 71 gr i każdą pozycję bliżej wyjaśnił. W odpowiedzi na to pismo strona pozwana w swym piśmie procesowym wypowiedziała się co do każdej pozycji żądanej przez powoda. Biegły w swej opinii miał na uwadze oba te pisma stron. Po złożeniu opinii przez biegłego Sąd Wojewódzki na rozprawie w dniu 23 grudnia 1960 r. udzielił powodowi tygodniowego terminu do zajęcia stanowiska wobec opinii biegłego. Powód, jak wynika z treści akt, złożył dnia 24 grudnia 1960 r. pismo procesowe, w którym szczegółowo wypowiedział się co do opinii biegłego i kwestionował oceny niekorzystne dla powództwa. Uwagi krytyczne do opinii biegłego, ze względu na ich treść, nie przedstawiały się jako gołosłowne i w każdym razie wymagały rozważenia ich przez biegłego i Sąd. Tymczasem Sąd Wojewódzki z naruszeniem obowiązku dostatecznego wyjaśnienia sprawy (art. 326 k.p.c.) ani nie zażądał od biegłego dodatkowej opinii, ani w uzasadnieniu wyroku nie zajął stanowiska co do uwag krytycznych powoda zawartych w jego piśmie z dnia 24.XII.1960 r. W tych okolicznościach nie można odmówić słuszności zarzutowi rewizji, że nastąpiło uchybienie procesowe mogące mieć wpływ na wynik sprawy (art. 371 § 1 pkt 4 k.p.c.).Trafny jest również zarzut skarżącego dotyczący ustalenia, według którego powód podawał w rozliczeniach z pozwaną wyższe ceny skupu od cen w rzeczywistości płaconych. Sąd Wojewódzki, dokonując tego ustalenia, ograniczył się do wzmianki, że ustalone postępowanie powoda wynika "z oświadczenia dyrektora W." Ta lakoniczna wzmianka, nie wyjaśniająca bliżej gdzie, kiedy i w jakim charakterze dyrektor W. złożył powyższe oświadczenie, uniemożliwia kontrolę prawidłowości zwalczanego ustalenia. W niniejszej sprawie W. nie był słuchany.Natomiast błędny jest pogląd powoda, że umowa stron mogła być wypowiedziana tylko na 3 miesiące zgodnie z przepisem art. 579 k.h. Po pierwsze - z treści dołączonej do akt sprawy umowy, na którą powołują się obie strony, wynika, że strony nie zamierzały poddać zawiązanego na podstawie tej umowy stosunku prawnego przepisom kodeksu handlowego ani też nie chciały zawrzeć umowy o pracę, lecz umowę o świadczenie usług zbliżoną do umowy zlecenia (art. 498 i nast. k.z.). Po drugie - gdyby nawet można było uznać umowę zawartą przez strony za umowę agencyjną z kodeksu handlowego, to skoro w umowie tej przewidziano 2-tygodniowy termin wypowiedzenia, to ten termin umowny wiąże strony, wypowiedzenie bowiem trzymiesięczne przewidziane w art. 579 k.h. nie ma charakteru normy bezwzględnie obowiązującej i termin ten może być umową stron skrócony. W rachubę zatem w niniejszej sprawie wchodzić może odszkodowanie za niedotrzymanie 2-tygodniowego terminu wypowiedzenia, jeżeli okaże się że nie było ważnego powodu do natychmiastowego wypowiedzenia.Z powyższych zasad Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 384 k.p.c.).Sąd Wojewódzki uzupełni postępowanie przez zażądanie dodatkowej opinii od przesłuchanego już biegłego lub przez powołanie nowego biegłego, a prócz tego przeprowadzi dalsze dowody, jakie po dodatkowej lub nowej opinii biegłego będą potrzebne. Zbadać też należy, czy strona pozwana miała ważny powód do natychmiastowego zerwania umowy.