2 C 423/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa przeciwko Walerianowi S. i Antoniemu T. o zapłatę na skutek rewizji Prokuratora Wojewódzkiego w Koszalinie od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 30 stycznia 1953 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Koszalinie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSkarb Państwa (P.C.H.) wytoczył dnia 4 czerwca 1951 r. powództwo przeciwko Walerianowi S. i Antoniemu T. i żądał zasądzenia od obu pozwanych solidarnie 13.227,75 zł i nadto od pozwanego S. 14.658,93 zł. Powód wyjaśnił: pozwany T. był kierownikiem Ekspozytury Biura Obrotu Artykułami Rolnymi a pozwany S. był kierownikiem Punktu Skupu w Płotach, który podlegał ekspozyturze (obie placówki należały do P.C.H. w S.). Kontrola przeprowadzona w kwietniu 1949 r. wykazała, iż pozwany T. dawał pozwanemu S. zaliczki na zakup towarów bez uprzedniego rozliczenia z wcześniejszych, i że pozwany nie rozliczył się z zaliczek w sumie 13.227,75 zł oraz iż w magazynie był niedobór w wysokości 2.620,23 zł. Wobec tego z tytułu nierozliczonych zaliczek w wysokości 13.227,75 zł winni odpowiadać pozwani solidarnie - pozwany S. dlatego, że nie wyliczył się z pobranych pieniędzy, a pozwany T. dlatego, że dawał zaliczki wbrew instrukcji bez uprzedniego rozliczenia z wcześniejszych zaliczek, z tytułu zaś niedoboru winien odpowiadać pozwany S., odpowiedzialny za magazyn w P.Pozwany T. wniósł o oddalenie powództwa, twierdząc, iż dawał zaliczki zgodnie z instrukcją.Pozwany S. był nieznany z miejsca pobytu, ustanowiony kurator wniósł o oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki zasądził od obu pozwanych solidarnie 396,83 zł i nadto od pozwanego S. 20.620,25 zł. Sąd Wojewódzki ustalił a) co do zaliczek, że pozwany dawał pozwanemu S. zaliczki wbrew instrukcji bez uprzedniego rozliczenia wcześniejszych, że nie rozliczył się z pobranych zaliczek i że wobec tego pozwani powinni solidarnie wyrównać szkodę powoda, która wynosi "po przeliczeniu ze starej waluty" kwotę 396.83 zł, b) co do niedoboru, że fakt i wysokość niedoboru 20.620,25 zł wynikają z przedłożonych przez powoda dokumentów i że wobec tego pozwany S. obowiązany jest do pokrycia szkody. Jako prawną podstawę Sąd Wojewódzki podał artykuły 239 i 448 k.z.W rewizji Prokurator żądał uchylenia wyroku Sądu Wojewódzkiego i przekazania sprawy wymienionemu Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.1. Słuszny jest zarzut rewizji nieważności postępowania w stosunku do pozwanego S.Jak już wyżej zaznaczono, Sąd Wojewódzki na podstawie art. 153 § 1 k.p.c. ustanowił dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego S. kuratora i równocześnie zarządził w myśl art. 153 § 2 k.p.c. ogłoszenie o tym przez obwieszczenie publiczne w budynku sądowym i w lokalu Prezydium Miejskiej Rady Narodowej oraz w Monitorze Polskim.Zarządzenie o ogłoszeniu nie zostało wykonane.Obwieszczenia przepisane w art. 153 § 2 k.p.c. mają na celu "rozpowszechnienie wiadomości o procesie i ustanowieniu kuratora w takim stopniu, aby wiadomość ta mogła dojść bezpośrednio lub pośrednio do strony, której miejsce pobytu jest nieznane. Leży to nie tylko w jej własnym interesie, lecz przede wszystkim w interesie prawidłowego wymiaru sprawiedliwości" (por. Demokratyczny Przegląd Prawniczy 1950/6 str. 59, wyjaśnienie Ministra Sprawiedliwości). Innymi słowy ogłoszenia przepisane w art. 153 § 2 k.p.c. mają na celu stronie nieznanej z miejsc pobytu, której nie można doręczyć pozwu lub innego pisma, dać przecież możność obrony swych praw. Wobec tego wspomniane obwieszczenia są obligatoryjne, to znaczy obwieszczenia w budynku sądowym i w lokalu Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w każdej sprawie, a inne w sprawach większej wagi. Zaniechanie tych obwieszczeń udaremnia cel przepisu § 2 art. 153 k.p.c., pozbawia więc stronę możności obrony swych praw i powoduje nieważność postępowania w myśl art. 371 § 2 pkt 5 k.p.c.W takim stanie prawnym i wobec zaniedbania przez Sąd Wojewódzki ogłoszenia o ustanowieniu kuratora dla pozwanego - postępowanie w stosunku do wymienionego pozwanego dotknięte jest nieważnością, a wyrok Sądu Wojewódzkiego w stosunku do niego podlega uchyleniu (art. 371 § 1 pkt 2 i § 2 pkt 5 i art. 384 k.p.c.).2. Uzasadniona jest również rewizja o ile dotyczy wyroku pierwszej instancji przeciwko pozwanemu.Prokurator słusznie zarzuca, że Sąd Wojewódzki rozstrzygnął sprawę przed jej dostatecznym wyjaśnieniem (art. 326 k.p.c.).Nie jest w szczególności dostatecznie wyjaśnione, czy suma, z której się pozwany S. nie wyliczył, pochodzi tylko z ostatniej zaliczki wręczonej mu przez pozwanego T. czy także z wcześniejszej zaliczki. Wyjaśnienie tej okoliczności jest istotne dla wyniku sprawy w stosunku do pozwanego T.Gdyby się bowiem okazało, że suma, z której się nie rozliczył pozwany S., pochodzi tylko z ostatniej zaliczki, wręczonej mu przez pozwanego T., natenczas gdyby nawet pozwany T. poprzednio udzielał pozwanemu S. zaliczek wbrew instrukcji bez rozliczenia wcześniejszych, nie byłoby związku przyczynowego, między uchybieniem pozwanego T. a szkodą, której wyrównanie powód żądał od pozwanego T.Z tego względu należało zaskarżony wyrok uchylić również w stosunku do pozwanego T. i orzec jak w sentencji (art. 384 k.p.c.).3. Rozpoznanie dalszych zarzutów dotyczących ustaleń faktycznych zaskarżonego wyroku jest zbędne, ponieważ Sąd Wojewódzki będzie musiał czynić na nowo ustalenia faktyczne.Sąd Najwyższy zwraca jednak uwagę na dwa tak oczywiste błędy.a)Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego S. z tytułu niedoboru 20.620,33 zł, mimo iż powód żądał zasądzenie tylko 14.658,93 zł i zaznaczył, że dalsza część niedoboru w wysokości 5.961,40 zł jest przedmiotem innego procesu przeciwko pozwanemu S.,b)Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powoda od pozwanych solidarnie 396,83 zł "po przeliczeniu ze starej waluty", nie uwzględniając, że żądana suma 13.227,75 zł opiewała na złote obiegowe i była wynikiem przeliczenia sumy 440.925 zł w "starej" walucie.