2 CR 202/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Warman. Sędziowie: S. Białek (sprawozdawca), T. Byliński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej "Wojewódzki Zarząd Rolnictwa" przeciwko Alojzemu G. o zapłatę 27.725 zł, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 16 stycznia 1950 r., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód - Prezydium WRN w G. - wnosił o zasądzenie od pozwanego kwoty 27.725 zł z prawnym procentem zwłoki z tytułu należności za bezumowne użytkowanie przez pozwanego młyna w S. i nieruchomości ziemskiej w czasie od 7 lipca 1945 r. do 31 sierpnia 1946 r. Należność tę obliczono, stosownie do instrukcji władz naczelnych, według stawek stosowanych przy dzierżawach. Pozwany wnosił o oddalenie powództwa i poza merytorycznymi zarzutami powołał się na przedawnienie.Sąd Wojewódzki powództwo oddalił.Sąd ustalił, że pozwany w okresie, o który chodzi, był posiadaczem młyna i użytkował go na własny rachunek. Stosunek, jaki w związku z tym między stronami istniał, ocenia Sąd Wojewódzki jako użytkowanie na zasadzie umowy zawartej w sposób dorozumiany (art. 43 przep. og. pr. cyw.).Gdyby stosunek wzajemny stron oceniać jako dzierżawę, której z braku umowy o czynsz nie można przyjąć, to roszczenie strony powodowej uległoby przedawnieniu z mocy art. 282 pkt 1 k.z. Na zasadzie postanowień tegoż przepisu w punkcie 2 roszczenie powoda, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, uległoby również przedawnieniu, gdyby je oprzeć na jakimś innym tytule.Rewizji strony powodowej od tego wyroku nie można odmówić słuszności.Uzasadniona jest przede wszystkim podstawa zaskarżenia z art. 371 § 1 pkt 1 k.p.c.Kwalifikując stosunek, jaki strony łączył, jako użytkowanie uregulowane w przepisach art. 130 i nast. pr. rzecz., Sąd Wojewódzki pominął przepis § 2 art. 113 pr. rzecz. o konieczności sporządzenia aktu notarialnego obejmującego oświadczenie właściciela nieruchomości, wymaganego do ważności ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego, jakim jest użytkowanie. Sąd Wojewódzki nie miał też na uwadze ograniczeń wynikających z własności Państwa, w danym bowiem wypadku chodzi o majątek poniemiecki, czyli państwowy. Sam pozwany nie uważał zresztą swej gospodarki w młynie za użytkowanie w znaczeniu prawa rzeczowego. Nie można w tych warunkach mówić o zawarciu umowy w sposób przewidziany art. 43 p.o.p.c., niezależnie nawet od ograniczeń wynikających z § 2 art. 113 pr. rzecz., o czym była już mowa.Błędnie też stosuje Sąd przepis punktu 2 art. 282 k.z. Odnosi się on do wierzytelności z zaległych świadczeń okresowych nie objętych punktami 1 i 3 tego artykułu, a więc np. do alimentów i rent. Należność za użytkowanie bezumowne nie dzieli się na świadczenia okresowe, bo wówczas byłaby ona czynszem, a stosunek prawny - najmem, lecz jest odpłatą jednorazową za cały okres objęty rozliczeniem. Z braku przepisów szczególnych skracających termin przedawnienia (a istniejących szczególnych przepisów nie można tłumaczyć rozszerzająco) do przedawnienia takich roszczeń stosować należy postanowienia art. 105 przep. og. p.c. z zastrzeżeniami wynikającymi z art. XIX przep. wprow. przep. og. pr. cyw.Stosunek prawny, o który w sprawie chodzi, nie jest, rzecz jasna, jak to już trafnie ocenił Sąd Wojewódzki, najmem, nie może zatem mieć zastosowania przepis art. 282 pkt 1 k.z. Charakteru najmu nie nabiera ten stosunek w szczególności przez to, że strona powodowa oblicza swoją należność według stawek stosowanych do najmu. Nie wiąże to oczywiście sądu, który zależnie od okoliczności może zastosować inne kryteria przy rozstrzyganiu sprawy.Wychodząc z błędnych założeń, Sąd Wojewódzki nie badał już zasadności roszczenia i zgłoszonych zarzutów, a co za tym idzie, nie poczynił też odpowiednich ustaleń umożliwiających orzeczenie co do istoty.Uzasadnia to podstawę zaskarżenia z art. 371 § 1 pkt 4 k.p.c. i powoduje uchylenie wyroku z mocy art. 384 k.p.c.