2 CR 207/56

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Józefa A. przeciwko Antoniemu i Janinie K. o eksmisję z gruntu, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Powiatowego w Kielcach z dnia 21 czerwca 1955 r., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Kielcach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód twierdząc, że w 1930 r. nabył działkę gruntu, którą posiadał do września 1953 r., żądał orzeczenia eksmisji pozwanych z tej działki, samowolnie zabranej przez pozwanych.Sąd Powiatowy w Kielcach powództwo oddalił.Ustalił, że powód wprawdzie kupił w 1930 r. sporną działkę od Józefa K., za 2000 zł, jednak umowa ta wobec niedochowania formy aktu notarialnego jest nieważna. Ponieważ powód nie wytoczył powództwa posesoryjnego, powództwo wydobywcze dla braku własności nie może być uwzględnione.Na skutek rewizji powoda Sąd Wojewódzki w Kielcach przedstawił Sądowi Najwyższemu w myśl art. 388 k.p.c. do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:"Czy osoba, nabywająca nieruchomość na podstawie umowy nieważnej i nie rodzącej skutków rzeczowych z braku formy aktu notarialnego, wprowadzona przez właściciela w posiadanie tej nieruchomości może dochodzić przed Sądem przeciwko właścicielowi tudzież jego spadkobiercom wydania jej tej nieruchomości z tytułu nabytego prawa posiadania w wypadku, gdy utraciła samo posiadanie i skargę posesoryjną?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie i zważył, co następuje:Z twierdzeń pozwu wynikałoby, w razie ich prawdziwości, że powód posiadał sporną działkę od 1930 r. do września 1953 r. bez przerwy, że był posiadaczem w dobrej wierze, i że zapłacił całą cenę kupna. Tego posiadania został pozbawiony przez pozwanych samowolnie, a z przyczyn od powoda niezależnych nie wystąpił z powództwem posesoryjnym, którego termin już upłynął.Gdyby pozbywca Józef K., od którego powód nabył nieważną umową sporną działkę, wystąpił był w 1953 r. z powództwem o wydanie tej działki na tej zasadzie, że z powodu nieważności tytułu nabywca nie mógł nabyć własności, przy rozpoznaniu takiego sporu, sąd miałby obowiązek rozważyć, czy ze względu na długoletnie posiadanie, zapłatę całej ceny kupna (w walucie przedwojennej) dochodzący wydania nie robi użytku z swego prawa, sprzecznego z zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym (art. 3 p.o.p.c.). Okoliczności wyżej przytoczone mogłyby uzasadnić oddalenie takiego powództwa z mocy art. 3 p.o.p.c.Ochrony, jaką daje art. 3 p.o.p.c., nie można nie brać pod uwagę i w tej sytuacji, jeżeli właściciel lub jego spadkobierca, który jedynie z powodu niedochowania formy umowy pozostał przy prawie własności pozbytej rzeczy, samowolnie, z ominięciem drogi sądowej, odbiera rzecz nabywcy. Jeżeli pokrzywdzony zaniedbał wystąpić z powództwem posesoryjnym o przywrócenie posiadania, pozostaje mu jeszcze droga pozwu odszkodowawczego. W sytuacji wyżej opisanej powództwu takiemu nie można zarzucić bezzasadności z tej przyczyny, że nie skorzystano z powództwa posesoryjnego. Utrata tego powództwa nie zamyka drogi do powództwa z czynu niedozwolonego. Powództwo to może wprawdzie ulec oddaleniu, ale na tej zasadzie, że bądź nie wykazano szkody, związku przyczynowego lub winy. Istnienie szkody, wobec zapłaty ceny kupna oraz długoletniego posiadania, stanowiącego podstawę do ewentualnego zasiedzenia, należy uznać za wykazane. Związek przyczynowy jest oczywisty. Pozostaje do rozważenia kwestia winy.Skorzystanie przez właściciela lub jego spadkobierców z niedozwolonej pomocy własnej i osiągnięcie drogą samowolną celu, którego mimo prawa własności nie osiągnęłoby się w drodze powództwa, ze względu na sprzeczność użytku z prawa podmiotowego z zasadami współżycia społecznego, tj. ze względu na przepis art. 3 p.o.p.c., powinno być ocenione jako czyn niedozwolony, zawiniony, rodzący obowiązek odszkodowania (art. 134 k.z.). Odszkodowanie wprawdzie z reguły należy się w pieniądzach (art. 159 k.z. zd. pierwsze), jednak na żądanie poszkodowanego sąd może, stosownie do okoliczności, nakazać naprawienie szkody przez przywrócenie rzeczy do stanu poprzedniego (art. 159 k.z. zd. drugie). Możliwe jest zatem w sytuacji omawianej żądanie przywrócenia utraconego wskutek czynu niedozwolonego posiadania, zachodzą bowiem szczególne okoliczności.Ponieważ rewizja powoda zarzuca wyrokowi Sądu Powiatowego naruszenie prawa materialnego, a Sąd Powiatowy nie ocenił dokonanych ustaleń w świetle przepisów art. 134 k.z. w związku z art. 3 p.o.p.c. i art. 159 k.z., mimo że z niespornych twierdzeń stron wynikać może, iż pozwani są spadkobiercami Józefa K., pozbywcy spornej działki, zaskarżony wyrok ulega uchyleniu w celu ponownego rozpoznania sprawy (art. 384 k.p.c.).Przed ponownym rozstrzygnięciem Sąd Powiatowy uzupełni postępowanie dowodowe, przez przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron w celu wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących utraty przez powoda posiadania, a następnie kierując się wskazówkami, wyżej przytoczonymi, rozważy sprawę z punktu widzenia przepisów art. 134 w związku z art. 3 p.o.p.c. i art. 159 k.z.