2 CR 379/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross. Sędziowie: S. Kałamajski (sprawozdawca), B. Łubkowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Władysława i Michaliny K. przeciwko Leszkowi i Zygmuntowi K. o zapłatę 15.000 zł, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. Łodzi z dnia 3 listopada 1961 r.,uchylił zaskarżony wyrok i oddalił rewizję pozwanych od wyroku Sądu Powiatowego dla m. Łodzi z dnia 18 kwietnia 1961 roku.Uzasadnienie faktyczneW dniu 6 lipca 1960 roku powodowie zawarli z Ireną W. pisemną umowę, w której obie strony zobowiązały się zawrzeć do dnia 1 listopada 1960 roku notarialną umowę kupna-sprzedaży określonej nieruchomości za sumę 140.000 zł. Po zawarciu umowy przedwstępnej powodowie wpłacili Irenie W. tytułem zadatku kwotę 15.000 zł. Irena W. dnia 23 października 1960 roku zmarła. Jej spadkobiercami są pozwani. Umowa przyrzeczona, przewidziana w umowie wstępnej, nie została zawarta.Dnia 5 listopada 1960 roku powodowie wytoczyli przeciwko pozwanym powództwo o 15.000 zł, powołując się na bezskuteczny upływ terminu 1 listopada 1960 roku.Sąd Powiatowy wyrokiem z dnia 18 kwietnia 1961 roku powództwo uwzględnił.Na skutek rewizji pozwanych Sąd Wojewódzki dnia 3 listopada 1961 r. wyrok Sądu Powiatowego zmienił i powództwo oddalił. Sąd Wojewódzki uznał, że przez śmierć Ireny W. nastąpiło "przesunięcie" terminu 1 listopada 1960 roku ustalonego w umowie przedwstępnej z dnia 6 lipca 1960 roku oraz że powodowie powinni wyznaczyć pozwanym nowy termin do zawarcia umowy stanowczej, a ponieważ to nie nastąpiło, żądanie zwrotu zadatku jest przedwczesne.W dniu 3 maja 1961 roku wpłynęła w sprawie rewizja nadzwyczajna Prokuratora Generalnego PRL z wnioskiem o zmianę wyroku Sądu Wojewódzkiego i oddalenie rewizji pozwanych od wyroku Sądu Powiatowego z dnia 18 kwietnia 1961 roku.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W ustalonych okolicznościach sprawy, z mocy art. 1, 3, 4 i 32 prawa spadkowego, z chwilą śmierci Ireny W., a więc z dniem 23 października 1960 roku, prawa i obowiązki z tejże umowy przedwstępnej z dnia 6 lipca 1960 roku przeszły na pozwanych.Błędny jest jednak pogląd Sądu Wojewódzkiego, że przez sam fakt śmierci Ireny W. nastąpiło "przesunięcie" terminu 1 listopada 1960 roku ustalonego w umowie przedwstępnej z dnia 6 lipca 1960 roku.Pogląd taki nie ma podstawy w żadnym przepisie prawa i jest sprzeczny z wyżej wskazanymi przepisami prawa spadkowego oraz z istotą umowy przedwstępnej w myśl art. 62 § 1 k.z. Określenie w umowie przedwstępnej terminu, w którym ma być zawarta umowa przyrzeczona, jest w rozumieniu art. 62 § 1 k.z. istotnym składnikiem treści umowy przedwstępnej i bez określenia tego terminu umowa przedwstępna jest nieważna. Takie znaczenie określenia terminu, w którym ma być zawarta przewidziana w umowie przedwstępnej umowa, usprawiedliwia wniosek, że z mocy cyt. przepisów prawa spadkowego prawa i obowiązki spadkodawcy z umowy przedwstępnej (art. 62 § 1 k.z.) przechodzą na spadkobierców wraz z postanowieniem określającym termin, w którym ma być zawarta umowa przyrzeczona. Wobec tego prawa i obowiązki Ireny W. z umowy przedwstępnej z dnia 6 lipca 1960 roku przeszły na pozwanych wraz z postanowieniem, że umowa przyrzeczona ma być zawarta do dnia 1 listopada 1960 roku.Istota i doniosłość określenia w umowie przedwstępnej terminu, w którym ma być zawarta umowa przyrzeczona, nie oznaczają, że określony w umowie przedwstępnej termin, w którym ma być zawarta umowa przyrzeczona, "jest niewzruszalny", że nie może być zmieniony. Owszem, może być zmieniony. Jednakże podobnie jak określenie terminu w umowie przedwstępnej jest wynikiem zgodnych oświadczeń woli obu stron, tak samo zmiana tego terminu nastąpić może tylko w drodze umowy stron.W sprawie niniejszej strony umowy - czy to powodowie i Irena W., czy to powodowie i pozwani jako spadkobiercy Ireny W. - terminu 1 listopada 1960 roku umową nie zmienili. Pozostał więc on terminem wiążącym strony i powodowie nie byli obowiązani do wyznaczenia pozwanym jakiegoś nowego terminu.Jest ustalone, że w terminie do dnia 1 listopada 1960 roku (ani zresztą później) strony umowy przyrzeczonej nie zawarły. Skutek tego jest taki, że umowa przedwstępna z dnia 6 lipca 1960 roku (która dla braku formy notarialnej nie daje praw z § 3 art. 62 k.z.) wraz z bezskutecznym upływem terminu z dnia 1 listopada 1960 roku - wygasła. W świetle ustaleń faktycznych umowa przyrzeczona, przewidziana umową przedwstępną z dnia 6 lipca 1960 roku, nie doszła do skutku z powodu zdarzeń, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności, mianowicie z powodu sytuacji wywołanej śmiercią Ireny W. na kilka dni przed dniem 1 listopada 1960 roku. Jeżeli zaś tak jest, to żądanie powodów jest uzasadnione na podstawie art. 75 § 2 k.z., jak to słusznie wywodzi rewizja nadzwyczajna.W tym stanie rzeczy trzeba stwierdzić, że zaskarżony wyrok nie jest zgodny z prawem i że trafny jest wyrok Sądu Powiatowego. Należało więc uwzględnić rewizję nadzwyczajną i orzec jak w sentencji z mocy art. 386, 396 i 398 k.p.c.