2 CR 45/60

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa "Konfekcji Artystycznej" Spółdzielni Przemysłu Ludowego i Artystycznego przeciwko Celinie N. o zapłatę kwoty 14.133 zł 93 gr, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. Ł. z 29 września 1959 r., uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o zasądzenie kwoty 5.460 zł 69 gr z 8% od 1 maja 1954 r. oraz w części orzekającej o kosztach procesu; przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu dla m. Łodzi do ponownego rozpoznania; poza tym rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowodowa Spółdzielnia, żądając zasądzenia od pozwanej łącznej kwoty 14.133 zł 93 gr, twierdziła, że pozwana, zatrudniona u powódki w charakterze referentki płac, sporządzała fałszywe listy wypłat, pobierała na nie pieniądze na wypłatę i w ten sposób przywłaszczyła sobie kwotę 5.460 zł 69 gr. Prócz tego pozwana wyrządziła powódce dalszą szkodę w kwocie 9.356 zł 43 gr przez to, że wypłaciła pracownikom powódki zasiłki chorobowe w wysokości wyższej od należnej w myśl przepisów.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo ustalając, że pozwana nie dopuściła się czynu niedozwolonego, może zatem odpowiadać tylko z mocy art. 239 k.z. Ponieważ stosunek pracy ustał z dniem 31 marca 1953 r., a pozew wniesiono dopiero 8 września 1954 r., przeto dochodzone roszczenia uległy prekluzji z art. 473 k.z. Pozwana uznała wprawdzie roszczenia w kwocie 5.460 zł 69 gr, nastąpiło to jednak już po upływie rocznego terminu prekluzyjnego, wobec czego zdaniem Sądu Wojewódzkiego uznanie to pozbawione jest znaczenia.Powódka zaskarżyła wyrok w całości. Skarżąca zarzuciła w rewizji sprzeczność z materiałem sprawy ustalenia, w myśl którego pozwana nie dopuściła się czynu niedozwolonego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Oddalenie powództwa, jeśli chodzi o kwotę 9.356 zł 43 gr, jest prawidłowe. Szkoda w tej wysokości powstała według twierdzeń pozwu przez to, że pozwana obliczała zasiłki chorobowe w nienależnej wysokości. To naruszenie obowiązków było przedmiotem postępowania karnego, jednakże nie doprowadziło do skazania, lecz do uniewinnienia od tego zarzutu. Materiał zebrany w sprawie karnej, jak również w niniejszej sprawie, nie świadczy, wbrew odmiennemu stanowisku skarżącej, o tym, by pozwana kwotę powyższą przywłaszczyła sobie, by działała w zmowie z pracownikami lub w inny sposób aniżeli przez niedbalstwo w pracy wyrządziła powódce szkodę. W tych warunkach Sąd Wojewódzki miał dostateczną podstawę do odrzucenia czynu niedozwolonego, a tym samym trafnie zastosował przepis art. 473 k.z.Natomiast uzasadniona jest rewizja, jeśli chodzi o roszczenie w kwocie 5.460 zł 69 gr. Wprawdzie i co do tej szkody wniosek Sądu Wojewódzkiego, iż szkoda ta nie powstała z czynu niedozwolonego, jest zgodny z materiałem sprawy, jednakże mimo to przepis art. 473 k.z. został naruszony.Pozwana, jak to wynika z dołączonego do aktu dokumentu, złożyła 3 maja 1954 r. pisemne oświadczenie następującej treści: "Niniejszym stwierdzam, że po dokonanym rozliczeniu z głównym księgowym obywatelem K., dłużna jestem z tytułu do wypłaty zasiłków rodzinnych kwotę 5.460 zł 69 gr, którą to kwotę uznaję, stwierdzając zarazem, że obliczenie tej kwoty jest zgodne ze stanem faktycznym, i zobowiązuję się kwotę tę spłacić w ratach miesięcznych począwszy od 5 maja 1954 r. po 685 zł 19 gr". Niesporne jest w sprawie, że powódka przyjęła to oświadczenie pozwanej do wiadomości.Sąd Wojewódzki, rozważając powyższe oświadczenie pozwanej, uznał je za pozbawione znaczenia, ponieważ nastąpiło ono po upływie roku od ustania stosunku pracy. Sąd Wojewódzki powołał się przy tym na orzeczenie Sądu Najwyższego z 7 grudnia 1957 r. 1 CR 659/56 (OSN 1958/3 poz. 84). Pogląd Sądu Wojewódzkiego jest nietrafny.Sąd Wojewódzki nie ustalił, by dochodzone roszczenie powódki w kwocie 5.460 zł 69 gr nie powstało w ogóle. Jeżeli zatem powstało, to nie wygasło ono z chwilą upływu terminu zawitego z art. 473 k.z., lecz uległo przemianie na zobowiązanie naturalne (art. 131 pkt 1 k.z.).Zapłata zobowiązania naturalnego nie jest nienależnym świadczeniem. Dłużnik, który zapłacił, nie może żądać zwrotu. Wynika to wyraźnie z art. 131 k.z. prócz tego zobowiązania naturalne, jeżeli szczególny przepis inaczej nie stanowi (np. 610 § 2 k.z.), nie mogą być przedmiotem ugody, uznania lub odnowienia. Nie istnieje w naszym prawie norma, która by nie pozwalała na zobowiązanie się do zapłaty wierzytelności sprekludowanej. Zawarcie takiej umowy jest dopuszczalne, a stosownie do jej treści może ona być uznaniem, ugodą lub odnowieniem. Przedstawiona wyżej treść umowy z 3 maja 1954 r., wskazuje na zawarcie ugody, a objęte nią zobowiązanie nie jest już zobowiązaniem naturalnym, lecz zobowiązaniem normalnym o pełnych skutkach prawnych. Gdyby w umowie zawartej przez strony 3 maja 1854 r. nie było wzajemnych ustępstw, należałoby ją zakwalifikować jako uznanie sprekludowanego roszczenia, z mocy którego zobowiązanie naturalne uległo przemianie na zobowiązanie w pełni wymuszane.Orzeczenie Sądu Najwyższego z 7 grudnia 1957 r. 1 CR 659/56, na które powołał się Sąd Wojewódzki, nie stoi w sprzeczności z powyższym poglądem. Dotyczy ono tak zwanego uznania niewłaściwego, tj. czysto faktycznego uznania, a nie uznania będącego czynnością prawną. Uznanie, o które w sprawie niniejszej chodzi, jest niewątpliwie uznaniem właściwym, wynikającym z czynności prawnej.Nie wymaga w niniejszej sprawie rozważenia kwestia, czy sprekludowane a następnie uznane lub ugodzone roszczenie z umowy o pracę podlega dalej terminowi zawitemu rocznemu liczonemu od dnia przewidzianego w uznaniu lub ugodzie jako dnia zapłaty, czy też prekluzja nie wchodzi już w rachubę, lecz przedawnienie. Pozew bowiem wniesiono w takim terminie, że w razie przyjęcia którejkolwiek z tych ewentualności nie jest on spóźniony.W tym stanie rzeczy zaskarżony wyrok w części dotyczącej kwoty 5.460 zł 69 gr ulega uchyleniu w celu ponownego rozpoznania sprawy (art. 384 k.p.c.). Sąd Wojewódzki zbada między innymi twierdzenia pozwanej zawarte w odpowiedzi na pozew, w której pozwana uchyliła się od skutków prawnych oświadczenia woli z 3 maja 1954 r., powołując się na bezprawną groźbę ze strony prezesa powodowej Spółdzielni. Zbadać również należy, jaką kwotę pozwana wpłaciła na poczet należności, co do której wyrok uchylono.