2 CR 891/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wiszniewski. Sędziowie: Z. Wasilkowska (sprawozdawca), B. Łubkowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w B. przeciwko Michałowi T. o zapłatę 23.000 zł., na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 19 grudnia 1960 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 19.XII.1960 r. Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego na rzecz powodowej Spółdzielni kwotę 19.000 zł, oddalając powództwo w pozostałej części i ustalając m. in., co następuje:Bezsporne jest, że w dniu 14.V.1957 r. powódka nabyła u pozwanego urządzenie do wytwórni wód gazowych, m. in. saturator wraz z pompą za cenę 23.000 zł. Sporne jest, czy pozwany odpowiada z tytułu rękojmi za ujawnione przez powódkę wady fizyczne saturatora. Zarzuty pozwanego w tym względzie Sąd Wojewódzki uznał jednak za nieuzasadnione.W szczególności pozwany zapewniał przy kupnie, że saturator jest w dobrym stanie i dał pisemną gwarancję. Odbioru urządzeń dokonała 9-osobowa komisja z ramienia powódki, jednakże bez udziału rzeczoznawcy i bez przeprowadzenia prób pod ciśnieniem, a tylko one mogły wykazać istnienie wad ukrytych.Transport zakupionego urządzenia był odpowiednio zabezpieczony i nie doszło do jego uszkodzenia ani w czasie drogi, ani w czasie wyładunku. Wady ukryte saturatora w postaci jego przeciekania w miejscach nitowania bądź lutowania zostały ujawnione przez powódkę przy pierwszej próbie, o czym pozwany został zawiadomiony.Do uruchomienia saturatora nie wezwano wprawdzie pozwanego - wbrew jego zastrzeżeniu - jednakże nie było to konieczne, ponieważ praca ta była nieskomplikowana. Należało jedynie ustawić podstawę saturatora i ocementować ją. Przy uruchomieniu urządzeń były osoby odpowiednio przeszkolone.Pozwany - po zawiadomieniu go o wadach saturatora - przysłał najpierw majstra, a następnie przyjechał sam i zabrał saturator do naprawy. Zanim jednak doszło do odesłania naprawionego saturatora, powódka zawiadomiła pozwanego o nabyciu innego dobrego saturatora za cenę 4.000 zł i zaproponowała pozwanemu zapłacenie tej kwoty dodając, że nie będzie rościć do niego dalszych pretensji. Pozwany, "chcąc pozbyć się kłopotu", kwotę powyższą zapłacił.Nowy saturator nie nadawał się również do produkcji i został zakwestionowany przez inspekcję dozoru technicznego.Opierając się na powyższych ustaleniach, Sąd Wojewódzki uznał, że roszczenie powódki o zwrot ceny kupna, tj. kwoty 23.000 zł, jest częściowo zasadne w świetle art. 306 § 2 i 325 § 1 k.z. Żaden z saturatorów nie odpowiadał warunkom zawartej umowy, powódka miała więc usprawiedliwione podstawy do odstąpienia od umowy.Sąd Wojewódzki uznał jednak za słuszne potrącenie z dochodzonego roszczenia kwoty 4.000 zł zapłaconej przez pozwanego za nowy saturator. Powódka dokonała zakupu i wstawienia drugiego saturatora bez udziału pozwanego, uznając go za dobry i odpowiedni do produkcji. Pozwany, postawiony przed faktem dokonanym, zaniechał dalszego remontu pierwszego saturatora i zapłacił 4.000 zł. Za wady techniczne i nieprzydatność drugiego saturatora pozwany nie ponosi żadnej odpowiedzialności.W rewizji od powyższego wyroku w części zasądzającej kwotę 19.000 zł pozwany wnosi o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania, zarzucając obrazę prawa materialnego oraz uchybienia procesowe, które miały wpływ na wynik sprawy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja trafnie zarzuca nienależyte rozważenie przez Sąd Wojewódzki znaczenia dodatkowej umowy stron, na podstawie której pozwany zapłacił 4.000 zł za nowy saturator zakupiony przez stronę powodową. Jeżeli bowiem - jak to ustalił Sąd Wojewódzki - powódka zapewniła pozwanego, że po zapłaceniu powyższej kwoty nie będzie miała dalszych pretensji z tytułu zawartej umowy sprzedaży, to w sprzeczności z takim ustaleniem pozostaje wniosek, że powódka miała usprawiedliwione podstawy do odstąpienia od umowy z dnia 14.V.1957 r.W świetle art. 325 k.z. powódka miałaby podstawy do odstąpienia od umowy sprzedaży z dnia 14.V.1957 r. bądź z chwilą stwierdzenia po raz pierwszy wad saturatora, bądź gdyby zwrócony jej naprawiony saturator wykazywał w dalszym ciągu wady, bądź wreszcie gdyby pozwany dostarczył - zamiast wadliwego - nowy saturator również działający wadliwie. Rękojmia za wady fizyczne rozciąga się bowiem w ramach tej samej umowy na przedmiot dostarczony przez sprzedawcę w zamian poprzedniego wadliwego.Inaczej natomiast oceniać należy sytuację, gdy kupujący, po stwierdzeniu wady nabytego przedmiotu, sam dokonuje nowego zakupu u innego sprzedawcy, a od swego dotychczasowego kontrahenta żąda jedynie zwrotu ceny zapłaconej innej osobie. Jeżeli sprzedawca żądanie to spełni, można domniemywać, że czyni tak w celu zwolnienia się od dalszej odpowiedzialności z tytułu rękojmi. Przepis art. 325 k.z. nie ma bowiem charakteru ius cogens i strony mogą porozumieć się co do innego sposobu wykonania przez kupującego prawa z tytułu rękojmi niż przewidziany w tym przepisie, tj. innego niż odstąpienie od umowy, obniżenie ceny lub dostarczenie przez sprzedawcę rzeczy zamiennej wolnej od wad.Ponieważ Sąd Wojewódzki nie rozważył należycie, jaki charakter miało w danym wypadku danie przez pozowanego kwoty 4.000 zł na zakup nowego saturatora, przeto już choćby z tej przyczyny zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo nie może być utrzymany w mocy (art. 384 k.p.c.).Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki powinien przede wszystkim uzupełnić swe ustalenia co do okoliczności, w jakich doszło do nabycia drugiego saturatora od innej osoby (Piotra S.). Twierdzenia stron były bowiem w tym względzie sprzeczne. W szczególności powódka twierdziła, że to pozwany nabył saturator u S. i dostarczył go powódce. Tak też zeznał przedstawiciel strony powodowej, odmiennie niż pozwany. Zeznania zaś św. S. nie są wyczerpujące. Należy przeto ponowić dowód z przesłuchania stron i św. S., ewentualnie - przeprowadzić inne dowody zaofiarowane przez strony i ocenić ich wiarygodność na podstawie art. 242 § 1 k.p.c.Jeżeli stan dowodów potwierdzi dotychczasowe ustalenia Sądu Wojewódzkiego, tzn. że powódka nabyła saturator i zaproponowała pozwanemu uiszczenie jego ceny w zamian za zrzeczenie się pretensji z tytułu rękojmi, to powództwo podlegać będzie oddaleniu. Za wady bowiem nowego saturatora odpowiadałby wobec powódki jego sprzedawca, tj. S., a nie pozwany.Jeżeli natomiast uzupełniony materiał dowodowy nie potwierdzi tezy pozwanego, to aktualny stanie się drugi zarzut jego rewizji, tj. nierozważenie jego obrony, że saturator uległ uszkodzeniu na skutek wadliwego montażu. Okoliczność, że pozwany przyjął saturator do naprawy oraz że zapłacił 4.000 zł za nabycie nowego saturatora, mogłaby wprawdzie w drodze domniemań faktycznych prowadzić do wniosku, iż pozwany uznał istnienie wad ukrytych sprzedanego saturatora, jednakże tylko o tyle, o ile domniemanie to nie pozostawałoby w sprzeczności z innymi ustalonymi faktami. Skoro zaś pozwany bronił się zarzutem, że uszkodzenie saturatora nastąpiło w czasie montażu, to materiał dowodowy w tym zakresie (zeznania pozwanego, częściowo św. P.) wymaga rozważenia, zwłaszcza w świetle faktu, że powódka nie uwzględniła życzenia pozwanego, by wezwać go do uruchomienia saturatora, pogląd zaś Sądu Wojewódzkiego, że chodziło o pracę nieskomplikowaną, nie znajduje należytego uzasadnienia.Z tych przyczyn i z mocy art. 384 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.