2 CR 898/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz. Sędziowie: H. Dąbrowski (sprawozdawca), T. Byliński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Walentyny S. o rozstrzygnięcie o obywatelstwie małoletniej Danuty S., po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 6 grudnia 1955 r., uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Powiatowego dla m. Wrocławia z dnia 16 lutego 1955 r. i przekazał sprawę powyższemu Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWalentyna S. złożyła do Sądu Powiatowego wniosek o rozstrzygnięcie, jakie obywatelstwo, w wypadku zmiany obywatelstwa przez wnioskodawczynię, będzie miała jej małoletnia córka Danuta Wiktoria. Wniosek ten Sąd Powiatowy oddalił postanowieniem z dnia 16 lutego 1955 r. Złożoną przez wnioskodawczynię od tegoż postanowienia rewizję Sąd Wojewódzki oddalił.W dniu 27 września 1956 r. Minister Sprawiedliwości założył rewizję nadzwyczajną od postanowienia Sądu Wojewódzkiego, domagając się zmiany tegoż postanowienia oraz postanowienia Sądu Powiatowego dla m. Wrocławia z dnia 16 lutego 1955 r. i przekazania sprawy temuż Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Odmawiając rozstrzygnięcia, jakie obywatelstwo będzie miała małoletnia Danuta Wiktoria S. w razie zmiany przez jej matkę Walentynę S. obywatelstwa polskiego na radzieckie, Sądy oba instancji stanęły na stanowisku, że wniosek jest przedwczesny, warunkiem bowiem złożenia do sądu wniosku o rozstrzygnięcie, czy zezwolenie wydane jednemu z rodziców na zmianę obywatelstwa rozciągnie się na małoletnie dziecko pomimo braku zgody drugiego z rodziców, jest uprzednie uzyskanie przez pierwsze z rodziców zezwolenia Rady Państwa na zmianę obywatelstwa.Rewizja trafnie podnosi, że oba sądy zapoznają właściwą treść i cel przepisu art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 4, poz. 25). Wprawdzie sformułowanie tego przepisu może nasuwać pewne wątpliwości interpretacyjne co do kolejności postępowań w sprawie o zmianę obywatelstwa, jednakże wątpliwości tych nie można rozwiązywać wyłącznie na podstawie gramatycznego brzmienia przepisów. Wskazówką interpretacyjną dla ustalenia właściwej wykładni może być w danym wypadku przepis art. 4 dekretu z dnia 16 maja 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (Dz. U. Nr 18, poz. 95), który w zbliżonej sytuacji (brak porozumienia rodziców co do nazwiska dzieci w razie zmiany nazwiska przez jedno z rodziców) przewiduje, że orzeczenie administracyjne o zmianie nazwiska rodzica żądającego takiej zmiany zapada dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia władzy opiekuńczej co do przyszłego nazwiska dzieci. Podobnie normowała tę kwestię uchylona powyższym dekretem ustawa z dnia 16 grudnia 1945 r. o zmianie i ustalaniu imion i nazwisk, obowiązująca w chwili wejścia w życie ustawy o obywatelstwie, która w art. 12 ust. 2 przewidywała zawieszenie postępowania przez władzę administracyjną na wniosek lub z urzędu, gdy rozstrzygnięcie wniosku zainteresowanego zależało od rozstrzygnięcia "pytania wstępnego z dziedziny prawa familijnego", a więc gdy zachodziła potrzeba rozstrzygnięcia przez sąd, czy zmiana nazwiska przez jednego z rodziców ma, wobec sprzeciwu drugiego z rodziców, rozciągać się w myśl art. 8 ust. 2 tej ustawy na małoletnie dzieci. Skoro zarówno o zmianie obywatelstwa, jak i o zmianie nazwiska decydują nie sądy, lecz inne organy władzy, i skoro w obu wypadkach ustawodawca powierzył sądom jedynie rozstrzygnięcie sporu pomiędzy rodzicami w braku porozumienia co do ewentualnego obywatelstwa lub nazwiska dzieci, nie można przyjąć innej kolejności postępowania w sprawie o zmianę obywatelstwa od przewidzianej w przepisach o zmianie imion i nazwisk. Podkreślić należy, że organem uprawnionym do zmiany obywatelstwa jest wyłącznie Rada Państwa (art. 13 cytowanej ustawy i § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 stycznia 1951 r. - Dz. U. Nr 4, poz. 30), rozstrzygnięcie więc sądu przewidziane w art. 11 ust. 3 ustawy o obywatelstwie, zastępujące decyzję rodziców w braku pomiędzy nimi porozumienia, ma na celu jedynie (tak jak i w wypadku zmiany nazwiska jednego z rodziców) przygotowanie sprawy do ostatecznego rozstrzygnięcia przez właściwą władzę, tj. gdy chodzi o zmianę obywatelstwa - przez Radę Państwa. Należy również mieć na uwadze, że rozstrzygnięcie przez sąd kwestii przyszłego obywatelstwa dzieci przed uzyskaniem wspomnianego zezwolenia może mieć wpływ na ostateczną decyzję tego z rodziców, który zamierza zmienić obywatelstwo.Rozważania powyższe prowadzą do wniosku, iż w braku zgody jednego z rodziców będącego obywatelem polskim na zmianę obywatelstwa dzieci, rozstrzygnięcie co do obywatelstwa tych dzieci przez sąd, przewidziane w art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 4, poz. 25), powinno nastąpić jeszcze przed uzyskaniem przez drugie z rodziców zezwolenia na zmianę obywatelstwa.Trafny jest zatem zarzut rewizji, że zaskarżone postanowienia zapadły z naruszeniem art. 11 ust. 3 cytowanej ustawy o obywatelstwie, jak również, w świetle ustalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego w sprawach dotyczących dobra małoletnich dzieci i w sprawach o tzw. prawa stanu, z naruszeniem interesu Państwa Ludowego.Z powyższych przyczyn, aczkolwiek rewizja nadzwyczajna została złożona po upływie 6 miesięcy od chwili uprawomocnienia się zaskarżonego postanowienia, należało postanowienie Sądu Wojewódzkiego oraz postanowienie Sądu Powiatowego dla m. Wrocławia uchylić i sprawę temuż Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania przekazać zgodnie z art. 384 w związku z art. 398 k.p.c.