3 CO 32/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia P. Stępień (sprawozdawca.). Sędziowie; B. Dobrzański, K. Kwapiszewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisławy K. przeciwko Skarbowi Państwa (Rejonowi Dróg Wodnych w K.) o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 21 sierpnia 1961 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy po wejściu w życie art. 7 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. (Dz. U. Nr 32, poz. 159) dopuszczalne jest stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, o ile termin tego zasiedzenia upłynął przed wejściem w życie cytowanego przepisu?"udzielił następującej odpowiedzi:"Po wejściu w życie przepisu art. 7 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159) dopuszczalne jest stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości, która stanowiła przedtem własność Państwa, jeżeli nabycie własności przez zasiedzenie nastąpiło przed wejściem w życie cytowanej ustawy".Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni twierdzi, że od 1931 roku jest wyłączną posiadaczką w dobrej wierze nieruchomości 1 kat. 12513/46 gm. kat. Z. Wobec tego że w księdze wieczystej jako właściciel wpisany jest Skarb Państwa, wnioskodawczyni wnosi o stwierdzenie nabycia przez nią prawa własności spornej nieruchomości przez zasiedzenie.Sąd Powiatowy Wydział Zamiejscowy w Z. uwzględnił wniosek stwierdzając, że Stanisławą K. nabyła własność nieruchomości położonej w Z., oznaczonej 1 kat. 12513/46 gm. kat. Z., przez zasiedzenie. Sąd ustalił, że wnioskodawczyni posiadała przedmiotową parcelę w dobrej wierze od 1930 r., a jej poprzednicy posiadali ją przez około 50 lat.Na skutek rewizji strony pozwanej Sąd Wojewódzki w Krakowie przekazał do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu następujące zagadnienie prawne: czy po wejściu w życie art. 7 ustawy z dnia 14 lipca 1961 roku (Dz. U. Nr 32, poz. 159) dopuszczalne jest stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, o ile termin tego zasiedzenia upłynął przed wejściem w życie cytowanego przepisu?Na postawione pytanie Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi, że po wejściu w życie przepisu art. 7 ustawy z dnia 14 lipca 1961 roku o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159) dopuszczalne jest stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości, która stanowiła przedtem własność (państwa, jeżeli nabycie własności przez zasiedzenie nastąpiło przed wejściem w życie cytowanej ustawy.Uzasadnienie prawneUdzielając tego rodzaju odpowiedzi, Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Artykuł 7 ustawy z dnia 14 lipca 1961 roku o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159) brzmi: "Nie można nabywać własności terenu państwowego w drodze zasiedzenia.". Przepis art. 7 jest więc przepisem prawa materialnego i uchyla on przepis art. 50 prawa rzeczowego w stosunku do terenów państwowych, o których mowa w cytowanej ustawie.Zgodnie z postanowieniem art. 50 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. przepis art. 7 ustawy wszedł w życie z dniem ogłoszenia ustawy, a więc z dniem 21 lipca 1961 roku. Przepis art. 7 nie ma zatem mocy wstecznej, zgodnie z art. 2 przepisów ogólnych prawa cywilnego, nie niweczy więc nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, jeżeli nastąpiło ono przed wejściem w życie ustawy z dnia 14 lipca 1961 roku.Według obowiązujących przepisów prawa rzeczowego państwo mogło utracić własność zarówno rzeczy ruchomych, jak i nieruchomych wskutek tego, że jednostka lub osoba prawna nabędzie własność przez zasiedzenie stosownie do art. 50 prawa rzeczowego (Prawo cywilne z orzecznictwem, literaturą i przepisami związkowymi. Tom II, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1958 r., strona 149). Zasiedzenie, a ściśle mówiąc nabycie własności nieruchomości przez zasiedzenie ma charakter jednorazowy, chociaż jego przesłanki "narastają" przedtem przez czas dłuższy. Nabycie własności nastąpiło z mocy samego prawa w chwili, w której spełnione zostały wszystkie wymagane przesłanki. Następuje to zatem z upływem ostatniego dnia terminu zasiedzenia. Celem i przedmiotem postępowania o stwierdzenie nabycia własności w trybie art. 19 i art. 20 dekretu o postępowaniu niespornym z zakresu prawa rzeczowego jest jedynie ustalenie (o charakterze deklaratoryjnym) nabycia w tej drodze prawa własności. Jeśli więc to nabycie nastąpiło przed wejściem w życie art. 7 ustawy z dnia 14 lipca 1961 roku, to nic nie stoi na przeszkodzie ustaleniu nabycia przez zasiedzenie prawa własności nieruchomości, ściśle bowiem rzecz biorąc, jeżeli zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane do zasiedzenia, nieruchomość, stanowiąca przedtem własność państwa, z mocy samego prawa przestała być terenem państwowym z chwilą upływu ostatniego dnia terminu potrzebnego do zasiedzenia.Gdyby przesłanki wymagane do zasiedzenia w chwili wejścia w życie przepisu art. 7 cytowanej ustawy nie zostały spełnione, bo np. nie upłynąłby jeszcze ostatni dzień terminu, to z mocy tego przepisu zasiedzenie nie może już nastąpić i w tym wypadku wniosek o stwierdzenie zasiedzenia powinien ulec oddaleniu.Na marginesie omawianego zagadnienia należy dodać, że z mocy art. 50 prawa rzeczowego w związku z art. 296 § 1 tegoż prawa zasiedzieć może tylko ten, kto posiada rzecz "jak właściciel", a nie w innym charakterze i nie za kogo innego. Sąd powinien więc w każdym wypadku wyjaśnić dokładnie i szczegółowo wszystkie okoliczności świadczące o posiadaniu "właścicielskim". Posiadanie w innym charakterze niż "jak właściciel" nie może być podstawą zasiedzenia i nie może być doliczane do posiadania powodującego zasiedzenie a rozpoczętego po przeistoczeniu tytułu posiadania.