3 CR 1005/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl (sprawozdawca). Sędziowie: R. Czarnecki, T. Byliński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Robotniczej Spółdzielni Zaopatrzenia i Zbytu w O. przeciwko Wiktorii M. o ustalenie nieważności ugody, na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 22 września 1961 r.,uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW sporze z powództwa pozwanej o naruszenie posiadania, zawisłym przed Sądem Powiatowym w Mikołowie strony zawarły w dniu 30.IV.1959 r. ugodę, mocą której, m. in. Robotnicza Spółdzielnia Zaopatrzenia i Zbytu zobowiązała się za pośrednictwem GRN w O. dostarczyć Wiktorii Agnieszce M. do dnia 31.VII.1959 r. grunt zamienny na terenie O. odpowiadający wartości i powierzchni działki, w której posiadaniu M. została naruszona, a na wypadek niedostarczenia działki zamiennej zapłacić jej odszkodowanie odpowiadające wartości działki, w której posiadaniu została naruszona.Powódka twierdzi, że wymienioną ugodę zawarła w przekonaniu, że pozwana nabyła prawo do będącej przedmiotem ugody nieruchomości. Jednakże po zawarciu ugody powódka dowiedziała się, że nieruchomość, której dotyczy wymieniona ugoda, stanowi własność Skarbu Państwa i że na nieruchomości tej nie zostały ustanowione żadne prawa na rzecz pozwanej lub innych osób fizycznych.Na tej podstawie powódka domagała się ustalenia nieważności wspomnianej ugody.Pozwana wniosła o oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki w Katowicach wyrokiem z dnia 22.IX.1961 r. uwzględnił powództwo. Ustalił, iż powódka, zawierając wymienioną na wstępie ugodę, była w błędzie co do tego, że pozwana jest właścicielką parceli, w której posiadaniu powódka została naruszona. Dlatego ugoda ta jest pozbawiona ważności w świetle art. 73 przep. og. pr. cyw.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżyła pozwana rewizją, w której domaga się zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia powództwa oraz zasądzenia na jej rzecz od powódki kosztów procesu, ewentualnie - uchylenia tegoż wyroku i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Warunki uchylenia się od skutków prawnych ugody z powodu błędu są w art. 622 k.z. wyliczone wyczerpująco i nie zachodzi już potrzeba wykazywania innych warunków, od których - według przepisów ogólnych - zależy uchylenie się od skutków prawnych z powodu błędu. W świetle art. 622 k.z. każda ze stron zawierających ugodę może kwestionować swoje oświadczenie woli z tych samych przyczyn co przy umowach. Jednakże uchylenie się od skutków prawnych z powodu błędu jest w świetle art. 622 k.z. ograniczone. Przepis ten wśród składników stanu faktycznego rozróżnia takie, które są między stronami sporne lub wątpliwe, oraz takie, które strony uważają za niewątpliwe. Błąd co do pierwszych składników nie może stanowić podstawy do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli, gdyż właśnie ugoda ma na celu usunąć definitywnie wątpliwości istniejące między stronami. Strona natomiast ma prawo kwestionować ugodę, jeżeli błąd dotyczy takich elementów stanu faktycznego, które według treści ugody obie strony uważały za niewątpliwe, spór zaś albo niepewność nie powstałyby, gdyby w czasie zawarcia ugody strony wiedziały o prawdziwym stanie rzeczy.Z twierdzeń strony powodowej wynika, że błąd jej, na jaki się powołuje w pozwie, dotyczy tych elementów stanu faktycznego, który strony uważały za niewątpliwy, a mianowicie tego, że pozwana jest właścicielką parceli objętej ugodą. Powódce przysługiwałoby więc prawo uchylenia się od skutków prawnych ugody, gdyby zawierając tę ugodę była w omawianym względzie w błędzie. Jednakże ustalenia Sądu Wojewódzkiego co do błędu powódki w przedmiocie własności pozwanej spornej parceli budzą zastrzeżenia. Jak wynika bowiem z zeznań Stanisława A., prezesa powodowej Spółdzielni, przesłuchanego w charakterze strony, wiedział on przy zawieraniu ugody, że pozwana nie jest właścicielką danej parceli i dlatego był zdania, że należy pozwanej przyznać jakieś odszkodowanie za krzewy, drzewa i plony.Wobec treści zeznań Stanisława A. należało wyjaśnić, czy pozostali członkowie zarządu upoważnieni do reprezentowania powódki również wiedzieli w chwili zawierania zwalczanej przez powódkę ugody o tym, że powódka nie jest właścicielką danej nieruchomości. Ustalenie bowiem tej okoliczności może mieć istotny wpływ na ocenę błędu powódki przy zawieraniu ugody i na zasadność powództwa. Uchybienie to narusza przepisy art. 218 § 1, 235, 236 § 1, 242 § 1, 326, 336 § 2 k.p.c. Mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy i dlatego powoduje uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania (art. 384 k.p.c.).