3 CR 678/58

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Prez. Pow. R.N. - Wydział Finansowy w Gliwicach przeciwko mgr Konradowi C. o 45.769 zł 49 gr po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 14 maja 1958 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePozwany dzierżawił od strony powodowej na podstawie umowy z dnia 22 września 1945 r. aptekę w P. "pod Murzynem". Dzierżawa trwała od dnia 1 maja 1945 r. do dnia 15 sierpnia 1950 r.Według postanowień umowy dzierżawy pozwany przyjął znajdujące się w aptece towary według zestawienia sporządzonego przez obie strony z prawem zużycia tych towarów, zobowiązał się jednak pozostawić z chwilą zakończenia dzierżawy w aptece towar taki sam i tej samej atrakcyjności handlowej.Strona powodowa twierdzi, że pozwany pozostawił w zwróconej aptece towar o wartości mniejszej o 4.534.923 zł (starej waluty) i na tej zasadzie domaga się zasądzenia od pozwanego kwoty 45.769 zł 49 gr w obecnym pieniądzu. Pozew wpłynął do sądu w dniu 15 lutego 1956 r.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo, albowiem dochodzone roszczenie uległo jego zdaniem prekluzji z art. 395 w związku z art. 403 k.z.W rewizji od tego wyroku strona powodowa zarzuca naruszenie art. 395 k.z. przez błędne zastosowanie oraz wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i zwrócenie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W ustnym wywodzie przed Sądem Najwyższym odwołał się jeszcze skarżący do postanowień art. 3 popc, który, jego zdaniem, winien był w okolicznościach sprawy wyłączyć zastosowanie prekluzji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wyjaśniano już w kilku innych podobnych sprawach, że postanowienia art. 395 k.z. mają poprzez art. 403 k.z. zastosowanie i do dzierżaw. Zasadność tego poglądu wynika z podkreślonego w orzeczeniach Sądu Najwyższego podobieństwa w równym stopniu w obu stosunkach prawnych.Nie budziło to wątpliwości w teorii i praktyce pod rządem prawa, które przed unifikacją obowiązywało na ziemiach polskich i znało podobne przepisy (niemieckie i austr.). Apteka jako zorganizowana całość dopuszcza też użytkowanie w znaczeniu art. 402 k.z., towar zaś w niej nagromadzony i przeznaczony do obrotu jest częścią składową tej całości.Zarzuty przytoczone w rewizji należałoby zatem uznać w świetle przytoczonych rozważań za nieuzasadnione.Sąd Najwyższy w obecnym składzie uważa jednak za konieczne rozważenie sprawy w świetle postanowień art. 1 i art. 3 popc. Nie ulega wątpliwości, że korzystanie przez dłużnika z przedawnienia może być w okolicznościach sprawy uznane za nadużycie prawa w znaczeniu art. 3 popc. Między prekluzją a przedawnieniem jest tylko ta różnica, że pierwsza sprowadza utratę skargi, drugie zaś daje dłużnikowi zarzut. Skutek jest jednak w ostatecznym wyniku w obu przypadkach ten, że dłużnik zwolniony jest z obowiązku płacenia długu, który staje się zobowiązaniem naturalnym. Odbieranie i skutkom prekluzji niewzruszalności ujawnia się w sposób już wyraźny w nowych przepisach prawnych, np. w dekrecie o zakładowych komisjach rozjemczych z dnia 24 lutego 1954 r. (Dz. U. z 1954 r. Nr 10, poz. 35), który w art. 6 zezwala na uwzględnienie w przypadkach na to zasługujących wniosku zgłoszonego po upływie określonych nim terminów prekluzyjnych. Zarysowuje się pogląd, że uprawnienia Komisji Zakładowej z tego przepisu obejmują i art. 473 k.z. ze skutkiem wiążącym sąd w razie przekazania mu sprawy. Nie ma poza tym żadnych ważnych powodów do traktowania tych samych w ostatecznym wyniku następstw przedawnienia i prekluzji różnie w świetle przepisów art. 3 popc. I w przypadku prekluzji dłużnik korzysta przecież z prawa uchylenia się od świadczenia, co może być niezgodne z zasadami współżycia.Jeżeli chodzi o sprawę stron, to w świetle postanowień art. 1 i art. 3 popc należy rozważyć pewne powszechnie znane, nie wymagające zatem dowodów, okoliczności, które według tych przepisów winny mieć istotne znaczenie. Bezsporne jest mianowicie, że dzierżawa trwała od roku 1945 do roku 1950, czyli rozciągała się na czas organizacji nie tylko życia gospodarczego, ale i administracji na obszarach, na których apteka się znajdowała. Płynne w dużym stopniu stosunki umożliwiały z jednej strony w dużym stopniu wykonywanie obowiązków przez strony z różnych stosunków prawnych - a szczególnie z dzierżaw przedsiębiorstw takich jak apteki - w sposób nawet nieuczciwy, z drugiej zaś utrudniały powołanym do tego organom kontrolę, ustalanie szkód i ich dochodzenie w krótkich prekluzyjnych terminach. Bezwzględne stosowanie tych terminów godziłoby w takich okolicznościach przede wszystkim w majątek uspołeczniony, czyli w interes i cele Państwa Ludowego, wykładnia zatem do tego prowadząca nie byłaby zgodna z postanowieniami art. 1 i art. 3 popc.Co do pozwanego, znów, to jego słuszny interes nie ucierpi przez wyświetlenie sprawy, ewentualne zaś inne jego interesy nie zasługują na bardzo szeroką ochronę z art. 395 k.z., który, co też trzeba mieć na uwadze, obejmuje nie tylko naruszenia obowiązków kontraktowych, ale w granicach określonych nim, nawet szkody spowodowane czynami niedozwolonymi dzierżawcy.Z tych względów Sąd Najwyższy uznał zastosowanie w sprawie prekluzji z art. 395 k.z. za naruszające postanowienie art. 1 i art. 3 popc i celem rozpoznania sprawy w świetle twierdzeń stron wyrok uchylił z mocy art. 384 k.p.c.