3 CR 931/59

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 28 października 1960 r. sprawy z powództwa Powszechnej Spółdzielni Spożywców w G. przeciwko Mieczysławowi M., a zapłatę 22 255,15 zł, po rozpoznaniu rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 7 września 1959 r., obie rewizje oddalił.Uzasadnienie faktyczneStrona powodowa zawarła z Alfredem W. w dniu 24 stycznia 1956 r. umowę, którą powierzyła W. prowadzenie kiosku w G. za prowizją.Na zabezpieczenie należności strony powodowej z tej umowy złożył W. weksel in blanco, podpisany również przez pozwanego M. w charakterze indosanta.Wszystkie osoby podpisane na wekslu, w tym i pozwany M. podpisały "list gwarancyjny", upoważniający stronę powodową do wypełnienia weksla do wysokości sumy manka wykazanego przez księgowość strony powodowej.Po stwierdzeniu w kiosku w ciągu roku 1956 niedoboru strona powodowa wypełniła weksel na kwotę 22 255 zł 15 gr, a ponieważ osoby podpisane na nim odmówiły zapłaty, po zaprotestowaniu weksla wniosła o wydanie nakazu zapłaty, który też został wydany przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie w dniu 19 stycznia 1957 r.Uwzględniając częściowo zarzuty pozwanego M. Sąd Wojewódzki uchylił nakaz zapłaty, co do nadwyżki ponad kwotę 14 907 zł z procentami i kosztami i w tej części powództwo przeciw temu pozwanemu oddalił, poza tym zaś nakaz zapłaty utrzymał w mocy.Rozpatrując sprawę w ramach zarzutów pozwanego, Sąd Wojewódzki ustalił, że strona powodowa przyczyniła się również do powstania szkody, nie wyciągnęła bowiem odpowiednich wniosków z tego, że W. nieregularnie, z dużymi opóźnieniami, wpłacał utargi, nie obciążał się bieżąco w raportach otrzymanymi towarami i że przy periodycznych wyliczeniach stale wykazywał niedobory.Z tych względów Sąd Wojewódzki obniżył dochodzoną przez powódkę kwotę odszkodowania za ostatni niedobór, którego wysokość ustalił - za biegłym - na 21 296 zł 05 gr, o 30%.Wyrok zaskarżają obie strony.Strona powodowa zarzuca, że Sąd Wojewódzki naruszył postanowienia art. 158 § 2 k.z. zmniejszając jej należność, niedobór powstał bowiem na skutek jednorazowego zagarnięcia przez W., a pozwany M. odpowiada tak samo jak dłużnik główny, za którego ręczył. Pozwany II. zarzuca znów, że ustalone przez Sąd Wojewódzki współprzyczynienie się strony powodowej do powstania szkody uzasadniało znaczniejsze obniżenie odszkodowania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Poza stosunkiem wynikającym z podpisania weksla in blanco z upoważnieniem strony powodowej do jego wypełnienia, podstawą zobowiązania pozwanego M. jest w istocie poręka za W. Stosownie zatem do przepisu art. 632 k.z. o rozciągłości zobowiązania pozwanego rozstrzyga każdoczesny stan zobowiązania dłużnika.Strona powodowa nie może jednak w stosunku do dłużnika głównego postępować w sposób, który mógłby mu ułatwić wyrządzenie szkody, obok bowiem stosunku do dłużnika głównego, wynikającego z zawartej z nim umowy, na skutek poręki powstaje dodatkowy stosunek między wierzycielem i poręczycielem zobowiązujący strony z tego stosunku do postępowania zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 189 k.z. Gdyby zatem wierzyciel, licząc na porękę, dopuścił do powstania lub powiększenia szkody, za którą poręczyciel odpowiada, mimo że mógł temu zapobiec, to we wzajemnym stosunku z wierzycielem poręczyciel może korzystać z postanowień art. 158 § 2 k.z. aczkolwiek w szczególnym przypadku (zagarnięcie mienia) nie wejdzie on w zastosowanie wobec sprawcy szkody.Sąd Wojewódzki ustalił, opierając się na opinii biegłego, że strona powodowa nie wyciągała właściwych wniosków ze znanych sobie takich faktów, jak nieregularne i z opóźnieniami odprowadzanie utargów i stale powtarzające się niedobory ujawniane remanentami. Niedobory te nie były wprawdzie duże, w dwu jednak wypadkach (na dzień 4 kwietnia 1956 r. i 22 września 1956 r.) na tyle w stosunku do obrotów poważane, że powinny były obudzić czujność powódki oraz wątpliwości co do uczciwości W. Powódka nie przedsięwzięła jednak niczego, dopóki W. sam nie zgłosił w Zarządzie, że przywłaszczył sobie poważniejszą gotówkę z kiosku. Każdy wcześniejszy krok powódki wskazujący na jej obudzoną czujność, np. wzmożona kontrola kiosku czy, pilnowanie terminowości w odprowadzaniu utargów, mógłby, być może, zapobiec powstaniu szkody.W. skazany prawomocnym wyrokiem karnym za przestępstwo z art. 269 k.k. popełnione przez przywłaszczenie sobie gotówki w wysokości ujawnionego niedoboru, odpowiada za całą szkodę, niezależnie od takich czy innych zaniedbań powódki. Ów szczególny wzgląd, wyłączający zastosowanie do W. postanowień art. 158 § 2 k.z. (z uwagi na niesłuszne zbogacenie przywłaszczoną kwotą) nie wywiera jednak wpływu w stosunku do poręczyciela. Sąd Wojewódzki nie naruszył zatem przepisu art. 158 § 2 k.z. zmniejszając na jego zasadzie, odpowiednio do przyczynienia się samej powódki, należne jej odszkodowanie.Z przytoczonych względów rewizja powódki podlega oddaleniu jako bezzasadna.Nie jest też uzasadniona i rewizja pozwanego. Wprawdzie bowiem w postępowaniu W. były pewne sygnały, które mogły i jak wyżej już wskazano winny były obudzić czujność powódki, jednak nie można też pomijać i tego, że W. niedobory niezbyt a w każdym razie nierażąco wysokie wyrównywał. Osłabiało to oczywiście w znacznym stopniu ujemne wrażenie wywierane stwierdzeniem niedoborów i usterkami w odprowadzaniu utargów. Pozwany podpisując weksel - w wiadomym wbrew jego zarzutom celu ("list gwarancyjny") - winien był też zdawać sobie sprawę, że przyjmuje odpowiedzialność za każdy dług W., wynikły przy prowadzeniu przez niego kiosku. W okolicznościach sprawy nie można zatem dopatrzyć się żadnego naruszenia art. 158 § 2 k.z. przez zmniejszenie odszkodowania dla powódki tylko o 30%.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji z mocy art. 383 k.p.c.