3 CZ 101/59

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Powszechnej Spółdzielni Spożywców w B. przeciwko Leokadii K., Janowi P. i Stefanowi K. o 31.688 zł 81 gr po rozpoznaniu zażaleń Jana P. i Stefana K. na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 29 kwietnia 1958 r., postanowił zażalenia oddalić.Uzasadnienie faktyczneNa skutek pozwu wniesionego w postępowaniu nakazowym wydany został przeciwko trojgu pozwanym nakaz zapłaty z dnia 7 stycznia 1955 r. na podstawie weksla dołączonego do pozwu. Pozwani P. i K. wnieśli zarzuty, które jednak z powodu nieuiszczenia opłat zostały im zwrócone. W dniach 18 i 24 grudnia 1957 r. wpłynęły skargi tych dwóch pozwanych o wznowienie postępowania, oparte na tej podstawie, że nie podpisali oni weksla, a podpisy ich zostały podrobione. Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 29 kwietnia 1958 r. odrzucił skargi pozwanych jako spóźnione. Na postanowienie to wnieśli pozwani P. i K. zażalenie, powtarzając twierdzenie o podrobieniu ich podpisów na wekslu.Uzasadnienie prawneW rozpoznaniu zażaleń Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Prawomocny nakaz zapłaty ma skutki wyroku prawomocnego (art.459 § 1, 473 k.p.c.). Dlatego też postępowanie zakończone prawomocnym nakazem zapłaty może być wznowione na podstawie przepisów dotyczących wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem (art. 400 i n.k.p.c.).Sąd Wojewódzki odrzucił w niniejszej sprawie skargi pozwanych P. i K. o wznowienie postępowania uznając je za spóźnione, skoro pozwani wiedzieli już w styczniu 1955 r. o wydaniu nakazu zapłaty. Nie to jest jednak istotne w niniejszej sprawie. Jeżeliby bowiem skargi pozwanych P. i K. były dopuszczalne (o czym niżej), termin miesięczny należałoby liczyć nie od dnia dowiedzenia się o wydaniu nakazu zapłaty, lecz - zgodnie z art. 406 § 1 pkt 3 k.p.c. - od dnia uprawomocnienia się wyroku lub postanowienia zapadłego w postępowaniu karnym (art. 404 k.p.c.). Pozwani żądają bowiem wznowienia z powodu czynu karalnego, a mianowicie podstawą ich skarg o wznowienie postępowania jest to, że nakaz zapłaty oparty jest na wekslu, na którym podpisy pozwanych zostały - jak twierdzą - podrobione. Jednakże kwestia terminowości skargi o wznowienie może być rozważana dopiero wówczas, gdy skarga jest w ogóle dopuszczalna. W niniejszej sprawie zagadnienie terminowości skargi pozwanych jest bezprzedmiotowe, gdyż - jak z poniższych motywów wynikać będzie - skargi pozwanych o wznowienie są niedopuszczalne i już z tej przyczyny ulegają odrzuceniu.Zarzuty przeciwko nakazowi zapłaty zostały pozwanym zwrócone z powodu nieuiszczenia opłat. Sytuacja pozwanych jest więc taka, jak gdyby w ogóle zarzutów nie wnieśli. To właśnie, że pozwani nie wnieśli zarzutów, jest więc założeniem poniższych rozważań.Chodzi więc o zagadnienie, czy stronie przysługuje skarga o wznowienie na takiej podstawie, na jakiej mogłaby oprzeć zwykły środek zaskarżenia, czy zatem strona, która nie wniosła zwykłego środka zaskarżenia może wieść skargę o wznowienie postępowania na podstawie, na której mogła oprzeć zwykły środek zaskarżenia. Analogiczne zagadnienie w zakresie wznowienia z przyczyn nieważności art. 401 k.p.c. było już przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego z wyroku z dnia 9 grudnia 1957 r. 2 CR 936/57. Rozważania zawarte w owym orzeczeniu nie dotyczą jednak bezpośredniego zagadnienia dopuszczalności wznowienia z przyczyn restytucyjnych (art. 403 k.p.c.), które jest przedmiotem niniejszej sprawy.O ile chodzi o wznowienie postępowania z powodu nieważności, przepis art. 401 pkt 1 k.p.c. uzależnia wskazaną w nim podstawę wznowienia od tego, że "strona przed uprawomocnieniem się wyroku nie mogła domagać się wyłączenia". Również i z punktu 2 tegoż artykułu wynika, że dorozumiane potwierdzenie przez stronę, która nie miała zdolności procesowej i nie była należycie zastąpiona, czynności procesowych (a takie zatwierdzenie może ewentualnie nastąpić także przez niezaskarżenie wadliwego orzeczenia) wyklucza skargę o wznowienie z przyczyny braku zastępstwa. Z okoliczności, że co do wznowienia z powodu pozbawienia strony możności działania ustawa - art. 401 pkt 2 k.p.c. - nie wypowiedziała analogicznego ograniczenia, nie wynika intencja sprzeczna z wyżej wskazaną, skoro pozbawienie możności działania obejmuje również niemożność wniesienia zwykłego środka zaskarżenia. O ile z kolei chodzi o wznowienie z przyczyn restytucyjnych (art. 403 k.p.c.), to w przypadku z art. 403 § 2 k.p.c. ustawa wyraźnie uzależnia dopuszczalność wznowienia od tego, że z danych faktów lub dowodów "strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu".Co do wznowienia z powodu czynu karalnego, przepis art. 403 § 1 k.p.c. nie wypowiada expressis verbis analogicznego ograniczenia. Jednakże sama istota instytucji wznowienia oraz zestawienia tegoż przepisu z wyżej wskazanymi wyklucza możliwość przypuszczenia, jakoby w przypadku czynu karalnego (oba punkty art. 403 § 1 k.p.c.) żadne analogiczne ograniczenie nie istniało. Przepis art. 403 § 1 nie wypowiada go wyraźnie tylko dlatego, że ograniczenie to może się w przypadku czynu karalnego przedstawiać nieco inaczej. Odmienność tę może zilustrować następujący przykład.Jeżeliby powód żądał w pozwie zasądzenia od pozwanego kwoty, którą - zgodnie z ustaleniem prawomocnego wyroku skazującego - przywłaszczył sobie pozwany, pozwany nie mógłby (art. 7 § 1 k.p.c.) bronić się twierdzeniem ani dowodzić, że nie dopuścił się przywłaszczenia, dopóki istnieje prawomocny wyrok karny skazujący. Jeżeli więc w takiej sytuacji pozwany nie stawi się na rozprawę i nie wniesie sprzeciwu od wyroku zaocznego uwzględniającego powództwo, to - w razie następnego uchylenia powyższego wyroku karnego w drodze rewizji nadzwyczajnej lub wznowienia postępowania karnego - przysługuje mu skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem zaocznym. Nie można by tu bowiem zarzucić, iż pozwany mógł wnieść sprzeciw od wyroku zaocznego i w sprzeciwie twierdzić, że nie popełnił przywłaszczenia, skoro - na skutek związania sądu ustaleniem prawomocnego wyroku karnego skazującego pozwanego jako sprawcę przywłaszczenia - pozwany miał zamkniętą drogę obalenia tego ustalenia.Powyższy przykład wskazuje, że w sytuacjach objętych przepisem art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c. może zachodzić przeszkoda natury prawnej, uniemożliwiająca stronie realizację pewnego kierunku obrony przed uprawomocnieniem się orzeczenia. Wprawdzie nie ulega wątpliwości, że w wyżej przedstawionym przypadku stronie przysługuje skarga o wznowienie postępowania, to jednak w przypadku wydania nakazu zapłaty na podstawie weksla z podrobionymi podpisami nie zachodzi żadna przeszkoda prawna, która by przeciwstawiała się możności oparcia zwykłego środka odwoławczego na zarzucie nieautentyczności podpisu.Jednakże może zachodzić przeszkoda natury faktycznej, uniemożliwiająca stronie pewien kierunek obrony przed uprawomocnieniem się orzeczenia. W przypadku nieautentyczności podpisu wekslowego przeszkodą natury faktycznej mogłaby być np. nieświadomość, że podpis ten został podrobiony, uniemożliwiająca oparcie zwykłego środka zaskarżenia na tej obronie. W takim przypadku stronie służy skarga o wznowienie z powodu czynu karalnego (podrobienia podpisu na wekslu).Mając powyższe na uwadze stwierdzić można, że skarg o wznowienie postępowania jest środkiem odwoławczym nadzwyczajnym, który nie konkuruje z żadnym zwyczajnym środkiem zaskarżenia. Konkurencja nie istnieje nie tylko w tym znaczeniu, że przedmiotem skargi o wznowienie jest wyrok prawomocny, a więc orzeczenie od którego nie służy już żaden zwyczajny środek zaskarżenia. Konkurencja nie może istnieć także o tyle, że przed uprawomocnieniem się orzeczenia strona nigdy nie ma przed sobą alternatywy, albo w oparciu o daną podstawę zaskarżyć orzeczenie zwykłym środkiem, albo odczekać uprawomocnienie się orzeczenia i wnieść skargę o wznowienie opartą na tej właśnie podstawie. Skarga o wznowienie jest bowiem - jak to wynika z zestawienia przepisów o podstawach wznowienia - nie tylko nadzwyczajnym, ale zarazem i posiłkowym środkiem zaskarżenia - w tym znaczeniu, że jeżeli strona może na danej podstawie oprzeć zwykły środek zaskarżenia, to eo ipso żaden środek posiłkowy nie będzie jej przysługiwał, a zatem nie będzie już mogła na danej podstawie oprzeć skargi o wznowienie postępowania. Rezygnując z wniesienia zwykłego środka zaskarżenia, przekreśla sobie strona możliwość wniesienia skargi o wznowienie na danej podstawie.Skarga o wznowienie - także w przypadkach z art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c. - jest więc dopuszczalna jedynie wówczas, jeżeli strona nie mogła z przyczyn faktycznych lub prawnych uzyskać uwzględnienia danego zarzutu w drodze zwyczajnego środka zaskarżenia. Nie przysługuje ona natomiast stronie, która - mimo nieistnienia przeszkody faktycznej lub prawnej - nie usiłowała nawet uzyskać w trybie zwykłym zmiany orzeczenia niekorzystnego.Jeżeli więc nakaz zapłaty wydany został na podstawie podrobionego podpisu na wekslu, na pozwanym spoczywa ciężar zaskarżenia go środkiem zwykłym, tj. przez wniesienie w terminie trzech dni pisma, zawierającego ten właśnie zarzut nieautentyczności podpisu wekslowego. W niniejszej sprawie pozwani P. i K. nie tylko tego nie uczynili, ale nawet w swych skargach o wznowienie nie twierdzą, by o nieautentyczności swych podpisów na wekslu nie wiedzieli przed uprawomocnieniem się nakazu. Pozwany P. twierdzi nawet, że "zaraz" (a więc - należy rozumieć - zaraz po doręczeniu mu nakazu zapłaty) udał się do powódki zarzucając podrobienie swego podpisu. Nie istniała więc ani prawna, ani faktyczna przeszkoda, która by uniemożliwiała pozwanym wniesienie zarzutów od nakazu zapłaty, opartych na twierdzeniu, że ich podpisy na wekslu zostały podrobione. Ta właśnie możliwość skutecznego skorzystania ze zwyczajnego środka zaskarżenia przekreśla - w razie nieskorzystania z niego - podstawę wznowienia postępowania, czyni skargę o wznowienie niedopuszczalną.Z tej więc przyczyny skargi pozwanych P. i K. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym nakazem zapłaty ulegają odrzuceniu jako niedopuszczalne. Skoro zaś zaskarżone postanowienie, odrzucające te skargi jest w ostatecznym wyniku trafne zażalenia pozwanych ulegają oddaleniu. Okoliczność podniesiona w zażaleniu pozwanego K., iż nie wiedział on o wezwaniu go do złożenia opłat od zarzutów, nie była podstawą skargi o wznowienie postępowania i nie mogłaby nią być, zwłaszcza - że jak z akt wynika - wezwanie o uiszczenie wpisu od zarzutów zostały doręczone pełnomocnikowi pozwanych.