4 CR 425/58

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Teodory O. przeciwko Spółdzielni pracy "Tartak" w Bydgoszczy o 22 367 zł 38 gr. po rozpoznaniu rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy Ośrodek w Toruniu z dnia 31 stycznia 1958 r., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Brodnicy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowódka domagała się zasądzenia od strony pozwanej 22 367 zł 38 gr. z procentami za zwłokę i kosztami procesu.W uzasadnieniu swych roszczeń powódka twierdziła, że strony ustaliły czynsz za dzierżawę urządzeń tartacznych za czas od dnia 1 lipca 1953 r. do dnia 30 czerwca 1957 r. na kwotę 53 828 zł. Strona pozwania wpłaciła na poczet czynszu 31 460 zł 62 gr. reszty zaś należności w sumie 22 367 zł 38 gr. nie chce uregulować.Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa z zasądzeniem kosztów procesu.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 31 stycznia 1958 r. zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki 22 367 zł 36 gr. z 8% od dnia 1 lipca 1957 r. oraz 2003 zł kosztów procesu.Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia' przytoczył, co następuje.Strona pozwana użytkując tartak powódki nie płaciła czynszu w czasie od dnia 1 lipca 1953 r. do dnia 30 czerwca 1957 r. Na rozprawie w dniu 7 listopada 1957 r. strona pozwana przyznała, że strony ustaliły czynsz za powyższy okres na 33 828 zł. Ta okoliczność znajduje potwierdzenie w fakcie, że umową z dni 1 września 1957 r. strony ustaliły czynsz za dzierżawę maszyn tartacznych na 1200 zł miesięcznie od dnia 1 września 1957 r., przyjmując za podstawę 10% ustalonej przez biegłego wartości urządzeń tartacznych na 134 575 zł.Zarzut strony pozwanej, że jej poprzedniczka, użytkując tartak, przeprowadziła kapitalny remont i z tego tytułu strona pozwana zapłaciła jej 22 367 zł 38 gr., że zatem należy tę kwotę potrącić z należności za korzystanie z urządzeń tartacznych w czasie od dnia 30 lipca 1957 r. nie może odnieść skutku. Poprzedniczka strony pozwanej nie wzywała powódki, jak to wynika z art. 374 k.z. do przeprowadzenia remontu. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego skoro w świetle twierdzeń strony pozwanej - maszyny tartaczne oceniono na 134 575 zł, a remont ich wyniósł tylko 22 387 zł 38 gr, to remont ten przedstawiał mniej niż 25% wartości maszyn i nie może być uznany za remont kapitalny. Poza tym strona pozwana nie wykazała czy i jaki remont.maszyn przeprowadzono. Przeto Sąd Wojewódzki nie znalazł podstaw do potrącenia kwoty 22 367 zł 38 gr z dochodzonej pozwem pretensji.Strona pozwana w rewizji, którą oparła na podstawach z art. 371 § 1p. 3 i 4 k.p.c., domagała się uchylenia powyższego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki ustalił niewadliwie, że strony określiły należność za korzystanie przez stronę pozwaną z maszyn tartacznych powódki za czas od dnia 1 lipca 1953 r. do dnia 30 czerwca 1957 r. na 53 828 zł oraz że na poczet tej należności strona pozwana wpłaciła powódce 31 460 zł 62 gr. Te okoliczności bowiem zostały przyznane przez pełnomocnika strony pozwanej na rozprawie w dniu 7 listopada 1957 r. i nie pozostają w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem. Pozostała natomiast sporna kwota 22 367 zł 38 gr, dochodzona pozwem.Strona pozwana twierdziła, że jej poprzedniczka Rzemieślnicza Spółdzielnia Branży Drzewnej w Brodnicy w roku 1952 - w czasie gdy tartak powódka posiadała - przeprowadziła kapitalny remont maszyn tartacznych oraz że strona pozwana z tego tytułu zapłaciła swej poprzedniczce 22 367 zł 38 gr, wstępując w jej prawa. Tę kwotę strona pozwana potrąciła ze swego długu w stosunku do powódki z tytułu korzystania z maszyn.W świetle art. 254 k.z. takie potrącenie jest dopuszczalne, przedmiotem bowiem obu długów są sumy pieniężne, a obie wierzytelności - w świetle twierdzeń stron - są wymagalne i zaskarżalne.Jednakże Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił istotnych dla wyniku sprawy okoliczności i nie poczynił ustaleń, czy poprzedniczka strony pozwanej przeprowadziła naprawę maszyn tartacznych, jakie maszyny objęto naprawą, jakie naprawy poczyniono, czy naprawy były konieczne, czy chodziło tylko o naprawy i wydatki połączone ze zwykłym używaniem rzeczy. Co prawda Sąd Wojewódzki ustalił w zaskarżonym wyroku, że strona pozwana nie wykazała, by został przeprowadzony "remont kapitalny" maszyn, jednakże to ustalenie jak trafnie zarzuciła skarżąca w rewizji pozostaje w sprzeczności ze złożonymi do sprawy poleceniami księgowania wyciągu z konta "kapitalne remonty", rachunku za sporządzenie kosztorysu naprawy maszyn, pism poprzedniczki strony pozwanej z dnia 20 marca 1954 r., z dnia 26 marca 1954 r., z dnia 20 stycznia 1954 r., z dnia 13 stycznia 1954 r. oraz zeznaniem prezesa strony pozwanej, złożonym w trybie art. 311 k.p.c.Wyżej wymienione pisma zostały złożone przez stronę pozwaną na żądanie Sądu Wojewódzkiego, zamieszczone w postanowieniu z dnia 30 grudnia 1957 r.Skoro Sąd Wojewódzki uznał, iż powyższe dowody nie są wystarczające dla wyjaśnienia okoliczności napraw, należało przeprowadzić dalsze dowody, korzystając z uprawnień przyznanych Sądowi art. 256 k.p.c. (np. przeprowadzić bezpośredni wywiad u poprzedniczki strony pozwanej, dopuścić dowód z pracowników poprzedniczki pozwanej, a w razie potrzeby przeprowadzić dowód z biegłego). Było to tym bardziej konieczne, że jedna ze stron jest jednostką gospodarki uspołecznionej. Dla oceny, w jakim zakresie powódka ma obowiązek pokrycia przeprowadzonych przez poprzedniczkę pozwanej kosztów naprawy maszyn, należało wyjaśnić, na podstawie jakiego tytułu prawnego poprzedniczka strony pozwanej posiadała tartak i maszyny tartaczne i korzystała z nich. Inaczej bowiem będzie kształtować się obowiązek pokrycia kosztów naprawy w wypadku najmu tartaku, inaczej zaś w wypadku bezprawnego posiadania tartaku i korzystania z niego.W pierwszym wypadku należy poczynić ustalenia, jak strony uregulowały w ewentualnej umowie sprawę naprawy maszyn tartacznych. Jeśli okaże się, co wydaje się wynikać z materiału sprawy, poprzedniczka strony pozwanej wbrew przepisom art. 374 k.z. nie zawiadomiła o potrzebie naprawy, obciążającej wynajmującą - powódkę, i naprawę taką przeprowadziła bez uprzedniego zawiadomienia wynajmującej, pretensje strony pozwanej o zwrot kosztów naprawy należy ocenić nie w świetle art. 374 k.z., lecz według art. 115 i nast.k.z.Pominięcie zaś nakazanego w art. 374 k.z. zawiadomienia właściciela rzeczy o potrzebie naprawy rzeczy najętej nie unicestwia uprawnień najemcy do żądania zwrotu kosztów naprawy, a jedynie zwalnia właściciela od odpowiedzialności za zwłokę i za szkodę, wynikłą z opóźnienia naprawy.W drugim wypadku - bezumownego korzystania z tartaku - roszczenie posiadacza o nakłady należy rozważyć w świetle przepisów 310 i nast. prawa rzeczowego, czyniąc koniecznym ustalenie faktyczne.W tych warunkach należy uznać, iż sprawa z uchybieniem art. 218, 236, 242 § 1 i 326 k.p.c. nie została dostatecznie 'wyjaśniona, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 254 i 374 k.z.Zachodzi przeto konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i-przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Brodnicy, obecnie właściwemu w sprawie (art. 384 k.p.c.). W związku z ustawą z dnia 28 marca 1958 r. o zmianie przepisów postępowania w sprawach cywilnych (Dz. U. z 1958 r. Nr 18, poz. 75).